III SA/Wa 626/14

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie: Przewodniczący Sędzia WSA Ewa Radziszewska-Krupa, , po rozpoznaniu w dniu 9 kwietnia 2015 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku M.K. o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie ze skargi M.K. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w W. z dnia [...] grudnia 2013 r. nr [...] w przedmiocie określenia wysokości zobowiązania podatkowego w podatku od towarów i usług od maja do grudnia 2007 r. postanawia: odmówić przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych Pełnomocnik M. K. (dalej zwany: "Skarżącym") razem ze skargą kasacyjną wniósł o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. Skarżący w odpowiedzi na wezwanie Sądu z 18 lutego 2015r. do złożenia dodatkowych dokumentów oraz oświadczeń obrazujących jego sytuację finansową przedstawił jedynie wypełniony formularz PPF, z którego wynika, iż Skarżący prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z żoną, córką i synem (ur. [...] r. i [...] r.). Posiada udział w nieruchomości (dom) o powierzchni 260m2, 24ha nieruchomości rolnej oraz samochody ciężarowe służące do prowadzenia działalności gospodarczej. Z oświadczenia o dochodach wynika, że Skarżący poniósł stratę za 2013r. z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej, natomiast jego żona uzyskuje z tego tytułu miesięczne wynagrodzenie w wysokości 2.000 zł brutto. W uzasadnieniu wskazał, że nie jest w stanie ponieść kosztów postępowania ze względu na brak środków. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, zważył co następuje: Stosownie do art. 245 § 1 ustawy z 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2012r., poz. 270 ze zm.; dalej zwana: "P.p.s.a.") prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Przy czym, prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 3 P.p.s.a.). Przyjętą regułą jest, iż obowiązkiem stron jest ponoszenie kosztów związanych z udziałem w postępowaniu. Przyznanie wnioskodawcy prawa pomocy należy traktować, jako odstępstwo od powołanej zasady, powodujące uszczuplenie dochodów państwa. Zwolnienie od kosztów sądowych jest bowiem odstępstwem od ogólnej zasady przewidzianej w art. 199 P.p.s.a., zgodnie z którą strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie. Przysługujące Sądowi prawo do zwalniania od kosztów sądowych nie ma charakteru pełnego, swobodnego uznania, lecz podlega określonym regułom, których należy bezwzględnie przestrzegać przy każdorazowym rozpatrywaniu takiego wniosku. W szczególności, do obowiązków Sądu należy ocena złożonego przez wnioskodawcę oświadczenia i ewentualna jego weryfikacja, w celu wyważenia interesu ogółu (Skarbu Państwa) i słusznego interesu jednostki (obywatela). Rozpoznając wniosek należy uwzględnić sytuację majątkową strony skarżącej oraz jej zdolności płatnicze na tle wysokości wymagalnych kosztów sądowych. Skarżący wniósł o przyznanie mu prawa pomocy w zakresie częściowym, tj. w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. Na obecnym etapie postępowania sądowoadministracyjnego wymagalnym kosztem Skarżącego jest wpis sądowy od skargi kasacyjnej w wysokości 1.000 zł. Sąd wskazuje również, iż znana mu jest z urzędu okoliczność, że Skarżący złożył wniosek o przyznanie prawa pomocy w sprawie o sygn. akt III SA/Wa 933/14, w której zobowiązany jest do uiszczenia wpisu sądowego od skargi kasacyjnej w wysokości 1.000 zł. Zgodnie z art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a., prawo pomocy w zakresie częściowym może zostać przyznane na wniosek strony będącej osobą fizyczną, jeżeli wykaże ona, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Z powyższego wynika, że przesłanką zwolnienia od kosztów sądowych jest okoliczność, że strona postępowania z uzyskiwanych przychodów i posiadanego majątku nie jest w stanie wygospodarować wolnych środków finansowych na pokrycie tych kosztów, albowiem całość środków zużywana jest na niezbędne (tj. niedające się wyeliminować albo czasowo ograniczyć) wydatki związane z utrzymaniem strony i jej rodziny. Z przytoczonej regulacji wynika również, że ciężar dowodu spoczywa na osobie fizycznej, albowiem zwrot: "gdy osoba ta wykaże" oznacza, że podmiot składający wniosek o przyznanie prawa pomocy jest zobligowany z mocy ustawy do wykazania, że znajduje się w sytuacji uprawniającej do skorzystania z prawa pomocy, gdyż nie dysponuje dostatecznymi środkami na poniesienie kosztów postępowania. Jak podkreśla się w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego (vide: postanowienie z 30 listopada 2005r. sygn. akt II FZ 781/05), stwierdzenie wystąpienia przesłanek uzasadniających przyznanie prawa pomocy wymaga zestawienia wysokości środków, jakimi strona dysponuje, z wysokością kosztów, do których zobowiązana jest na danym etapie postępowania. Jak wskazano powyżej, ciężar wykazania tych przesłanek spoczywa na stronie skarżącej. Ocena przytoczonych przez nią okoliczności należy zaś do sądu (vide: postanowienie NSA z 14 lutego 2005r. sygn. akt FZ 760/04). Przy czym, jeżeli oświadczenia strony zawarte we wniosku o przyznanie prawa pomocy okażą się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, sąd może wezwać stronę do złożenia, w zakreślonym terminie, dodatkowych oświadczeń lub przedłożenia dokumentów źródłowych dotyczących jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego (art. 255 P.p.s.a.). Z kolei, niedopełnienie obowiązku przedłożenia dodatkowych dokumentów i oświadczeń może w konsekwencji skutkować niewykazaniem, że strona nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania w rozumieniu art. 246 P.p.s.a. Jest to bowiem rodzaj dodatkowego postępowania dowodowego, w którym sąd ma możliwość uzupełnienia wniosku oraz ustalenia w sposób pełny i klarowny stanu majątkowego wnioskodawcy (vide np. postanowienia NSA: z 19 stycznia 2010 r. o sygn. akt I GZ 1/10, z 18 października 2011r. sygn. akt II GZ 460/11, z 15 marca 2012r., sygn. akt II FZ 175/12). Odnosząc powyższe uwagi na grunt rozpatrywanej sprawy, należy stwierdzić, że Skarżący nie wykazał, iż nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów sądowych bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla niego i jego rodziny. We wniosku Skarżący podniósł, że nie ma wystarczających środków, aby ponieść koszty postępowania. Oświadczył również, iż prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z żoną i dziećmi, a podstawą ich utrzymania jest dochód żony w wysokości 2.000 zł brutto miesięcznie z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej. Skarżący powołał się przy tym na stratę w prowadzonej działalności gospodarczej za 2013r. Skarżący jednak, mimo wezwania, na podstawie zarządzenia z 18 lutego 2015r. (doręczonego 23 lutego 2015r.), nie nadesłał dokumentów oraz oświadczeń potwierdzających jego obecną sytuację finansową, wskazując, że wniosek jest w pełni uzasadniony i zasługuje na uwzględnienie. Zauważenia wymaga, iż Skarżący w toku postępowania sądowego, na wezwanie referendarza sądowego, przedstawił jedynie zeznanie podatkowe PIT-36L za 2011r. i 2012r. oraz rozliczenie za 2013r. Wobec tego stwierdzić należy, że podnoszone przez Skarżącego okoliczności nie mogą zostać uznane za wystarczającą podstawę do przyznania mu prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Skarżący powinien bowiem potwierdzić wysokość obecnie uzyskiwanych przez siebie dochodów z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej, jak również żony, wraz ze stanem oszczędności. Do obowiązków Skarżącego należało również wskazanie konkretnych wydatków ponoszonych na utrzymanie swoje i rodziny. Sąd, odnosząc się do podnoszonej przez Skarżącego straty za 2013r. z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej, wskazuje, że przychód Skarżącego za 2013r. wyniósł 2.583.742,81 zł. Bez znaczenia był przy tym końcowy wynik finansowy działalności gospodarczej - poniesiona strata, gdyż w obrocie gospodarczym przyjmuje się, że strata powstaje wskutek nadwyżki kosztów uzyskania nad przychodem, a to skutkuje jedynie brakiem dochodu do opodatkowania i nie świadczy o braku środków finansowych. W rozpoznawanej sprawie Skarżący nie ujawnił wszystkich danych dotyczących jego sytuacji materialnej i finansowej, czym pozbawił sąd możliwości pełnej oceny kondycji finansowej jego gospodarstwa domowego. Tymczasem, do uwzględnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy, nie wystarczy ogólne twierdzenie o trudnej sytuacji finansowej. Uwzględnienie żądania jest możliwe wyłącznie w przypadku wyczerpującego przedstawienia informacji w zakresie wysokości dochodów strony skarżącej i wydatków ponoszonych na konieczne utrzymanie. Dopiero zestawienie tych wielkości umożliwia stwierdzenie, czy stronę stać na poniesienie kosztów sądowych. Natomiast, bierna postawa i uchylenie się, mimo wezwania Sądu, od przedłożenia wszystkich dokumentów poświadczających twierdzenia Skarżącego, skutkuje tym, że jego wniosek nie może zostać rozpoznany pozytywnie. Należy podkreślić, że uchylanie się strony od obowiązków, związanych z wykazywaniem sytuacji majątkowej, nałożonych w toku postępowania o przyznanie prawa pomocy, czy też nierzetelne ich wykonanie, jest przeszkodą wykluczającą uprawdopodobnienie wskazanych we wniosku okoliczności, a w konsekwencji wyłącza możliwość przyznania jej prawa pomocy w żądanym zakresie (por. postanowienia NSA z 5 września 2005r., sygn. akt II FZ 414/05 i z 14 września 2005r., sygn. akt II FZ 575/05). Sąd, z uwagi na powyższe stwierdził, że Skarżący w rozpoznawanej sprawie nie wykazał, jak wymaga tego art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a., iż nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania, a przede wszystkim wpisu sądowego od skargi kasacyjnej w wysokości 1.000 zł, który na obecnym etapie postępowanie jest jedynym kosztem. Sąd, w tym stanie rzeczy, na podstawie art. 245 § 3 i art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a., orzekł jak w sentencji.