III SA/Wa 638/12

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Anna Wesołowska po rozpoznaniu w dniu 22 czerwca 2012 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku o przyznanie prawa pomocy przez zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie doradcy podatkowego w sprawie ze skargi J. S. na postanowienie Ministra Finansów z dnia [...] grudnia 2011 r., nr [...] w przedmiocie odmowy wstrzymania postępowania egzekucyjnego postanawia: - przyznać stronie skarżącej prawo pomocy w zakresie częściowym tj. zwolnić ją od kosztów sądowych, - odmówić stronie skarżącej przyznania prawa pomocy w pozostałym zakresie. Skarżąca J. S. zwróciła się o zwolnienie od opłaty sądowej i ustanowienie pełnomocnika, motywując to trudną sytuacją materialną spowodowaną zajęciem wynagrodzenia oraz konta należącego do jej konkubenta Z. K. Prowadzona egzekucja doprowadziła Skarżącą do całkowitej niewypłacalności m. in. wobec banków, a także z tytułu opłat za mieszkanie i pozostałych mediów. Skarżąca przesłała wypełniony formularz PPF, w którym wskazała, iż jej dochody pozwalają jedynie na wegetację. Skarżąca posiada niespłacone kredyty w Banku [...], Banku [...] oraz Banku [...]. Jedynym źródłem utrzymania Skarżącej jest wynagrodzenie z tytułu umowy o pracę w Zespole Szkół [...] w N. w kwocie 1184 zł netto. Powtórzyła, że egzekucja spowodowała, iż zaciągnięte zobowiązania przestały być spłacane. Skarżąca nie posiada majątku, a zajmowany przez nią lokal jest wynajmowany. Skarżąca wyjaśniła, że w 2011 r. jej konkubent uzyskał przychód z działalności w kwocie 30.315,88 zł, zaś koszty wyniosły 31.967,21 zł. Poniósł zatem stratę w wysokości 1.651,33 zł. Skarżąca od czerwca 2011 r. nie prowadzi już działalności. Skarżąca przesłała PIT-11 za 2011 r., odcinek płacowy, decyzję o wykreśleniu wpisu z ewidencji działalności gospodarczej, zaświadczenie o zawieszeniu wykonywania tej działalności, deklaracje VAT-7 Z. K., dokumenty obrazujące wysokość opłat, harmonogramy spłat kredytów, pisma w sprawie spłaty kredytów, pismo ZUS w sprawie zaległości składkowych, wyciągi bankowe, receptę, dokumentację dotyczącą Z. K. (wezwania do zapłaty, decyzje ZUS, zawiadomienie o zajęciu rachunku bankowego, wypowiedzenie umowy rachunku bieżącego). Postanowieniem z 20 kwietnia 2012 r. Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie odmówił przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Pismem z 12 maja 2012 r. Skarżąca złożyła sprzeciw od niniejszego postanowienia. W sprzeciwie wyjaśniła, ze zadłużenie wynikające z umowy kredytowej "[...]" jest regulowane dlatego, że Bank [...] automatycznie pobiera ratę kredytu z konta, na które przelewana jest wypłata Skarżącej ze stosunku pracy. W załączeniu do sprzeciwu Skarżąca przesłała kserokopię wezwania do uregulowania należności za czynsz, z którego wynika kwota zaległości do uregulowania 3575,70 zł. oraz pismo Skarżącej do Banku [...], w którym zwraca się o zmniejszenie rat kredytu do kwoty 300 zł ze względu na ciężką sytuację finansową. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: W myśl art. 260 zdanie pierwsze ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. 2012 r. poz. 270) - dalej jako "P.p.s.a.", w razie wniesienia sprzeciwu, który nie został odrzucony, zarządzenie lub postanowienie przeciwko któremu został on wniesiony, traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym. Skuteczne wniesienie sprzeciwu powoduje usunięcie z obrotu prawnego orzeczenia referendarza sądowego, tj. postanowienia z 20 kwietnia 2012 r. Jest ono traktowane – pod względem skutków prawnych – jako nieistniejące. Celem występującej w postępowaniu sądowoadministracyjnym instytucji "prawa pomocy" jest zapewnienie realizacji prawa do sądu stronie, która ze względu na dochody, stan majątkowy i rodzinny nie może ponieść kosztów związanych ze swym udziałem w sprawie. Przyznanie lub odmowa przyznania prawa pomocy winna wynikać z wzajemnej oceny dwóch elementów: kosztów, jakie musi ponieść strona na poczet prowadzonego postępowania i jej aktualnej kondycji finansowej. W konsekwencji przyznanie prawa pomocy może mieć miejsce w przypadkach wyjątkowych kiedy to spełnione zostaną przesłanki określone w art. 246 P.p.s.a. Na podstawie art. 243 § 1 oraz art. 245 § 1 P.p.s.a. sąd może – na wniosek strony - przyznać jej prawo pomocy w zakresie całkowitym lub częściowym. W niniejszej sprawie Skarżąca wniosła o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym tj. w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych oraz ustanowienia doradcy podatkowego. Przyznanie prawa pomocy zarówno we wnioskowanym zakresie, jak i w zakresie częściowym jest możliwe zaś w sytuacji, gdy strona wykaże, że nie jest w stanie ponieść odpowiednio: jakichkolwiek kosztów postępowania bądź pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (art. 246 § 1 pkt 1 i 2 P.p.s.a.). Z powyższych przepisów wynika, iż to na stronie ciąży obowiązek wykazania, że znajduje się w sytuacji uprawniającej do skorzystania z prawa pomocy. To zatem w jej interesie leży przedłożenie wszelkich możliwych dokumentów źródłowych oraz przedstawienie wszelkich okoliczności przemawiających za pozytywnym rozpoznaniem wniosku (por. postanowienie NSA z 31 marca 2005 r., I FZ 63/05, niepubl.). Ocena przytoczonych okoliczności należy zaś do Sądu. Przyznanie wnioskodawcy prawa pomocy należy traktować jako odstępstwo od powołanej zasady, powodujące uszczuplenie dochodów państwa. Przysługujące Sądowi prawo do zwalniania od kosztów sądowych nie ma charakteru pełnego, swobodnego uznania, lecz podlega określonym regułom, których należy bezwzględnie przestrzegać przy każdorazowym rozpatrywaniu takiego wniosku. W szczególności, do obowiązków Sądu należy ocena złożonego przez wnioskodawcę oświadczenia i ewentualna jego weryfikacja, w celu wyważenia interesu ogółu (Skarbu Państwa) i słusznego interesu jednostki (obywatela). Rozpoznając wniosek należy uwzględnić sytuację majątkową Skarżącej oraz jej zdolności płatnicze na tle wysokości wymagalnych kosztów sądowych. Okoliczności przedstawione przez Skarżącą we wniosku o przyznanie prawa pomocy, jak również wynikające z akt pozwalają uznać, że sytuacja Skarżącej uzasadnia przyznanie jej prawa pomocy w zakresie częściowym, tj. zwolnienia od kosztów sądowych. Skarżąca wypełnia przesłanki z art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a., co oznacza, iż wykazała, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Skarżąca w sposób wystarczający uprawdopodobniła, iż poniesienie kosztów sądowych przekracza jej możliwości finansowe. Skarżąca ma zajęte wynagrodzenie, posiada niespłacone kredyty w Banku [...], Banku [...] oraz Banku [...]. Ponadto Skarżąca ma nieuregulowane należności za czynsz od miesiąca lipca 2011 r. do marca 2012 r. w kwocie 3575 zł. Zważywszy na fakt, że jedynym źródłem dochodu Skarżącej jest 1184 zł z tytułu wynagrodzenia ze stosunku pracy, należy stwierdzić, że uiszczenie jakichkolwiek kosztów sądowych przekracza jej możliwości finansowe. Wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym nie zasługuje jednak na uwzględnienie ze względu na fakt, iż brak jest konieczności ustanawiania zawodowego pełnomocnika na obecnym etapie postępowania. Przepisy regulujące postępowanie przed wojewódzkim sądem administracyjnym nie przewidują bowiem "przymusu adwokackiego". Skarżąca ma ustawowo zapewnione prawo do informacji, którego wyrazem jest sformułowana w art. 6 P.p.s.a. zasada udzielania pomocy stronom (por. postanowienie NSA z dnia 16 stycznia 2006 r., II GZ 143/05). Zgodnie z tym przepisem Sąd udziela stronom występującym w sprawie bez adwokata, radcy prawnego lub doradcy podatkowego potrzebnych wskazówek co do czynności procesowych oraz poucza ich o skutkach prawnych tych czynności i skutkach zaniedbań. Istotną gwarancją procesową jest również to, iż stosownie do art. 134 § 1 P.p.s.a. Sąd oceniając wydane w sprawie rozstrzygnięcie lub czynność organu administracji, rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Przepis ten daje podstawę do uwzględnienia skargi także wtedy, gdy w trakcie toczącego się postępowania sądowoadministracyjnego strona nie podnosi zarzutów będących podstawą wyeliminowania z obrotu prawnego zaskarżonego aktu lub czynności. Oznacza to, że Sąd zbada zasadność skargi niezależnie od obecności na rozprawie pełnomocnika, czy też Skarżącej (por. postanowienie NSA z dnia 10 września 2007 r., II FZ 450/07). W ocenie Sądu wniosek Skarżącej o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym tj. w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych, zasługiwał na uwzględnienie. Natomiast wniosek o ustanowienie profesjonalnego pełnomocnika nie został uwzględniony. W tym stanie rzeczy, na podstawie art. 243 § 1 oraz art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a. w związku z art. 245 § 3 P.p.s.a., Sąd postanowił jak w sentencji.