III SA/Wa 639/09

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Sylwester Golec, Sędziowie Sędzia WSA Barbara Kołodziejczak-Osetek, Sędzia WSA Anna Wesołowska (sprawozdawca), Protokolant Alicja Bogusz, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 1 grudnia 2009 r. sprawy ze skargi K. F. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w W. z dnia [...] stycznia 2009 r. nr [...] w przedmiocie umorzenia zaległości podatkowych za 2005 r. oraz rozłożenia na raty zaległości podatkowych za 2006-2008 r. 1) uchyla zaskarżoną decyzję w części, która utrzymuje w mocy decyzję Wójta Gminy K. z dnia [...] lipca 2008 r., nr [...] w przedmiocie rozłożenia na raty zaległości za lata 2006 – 2008 w kwocie 1283 złotych, 2) w pozostałej części skargę oddala, 3) stwierdza, że uchylona decyzja nie może być wykonana w części określonej w punkcie 1. 1. Wnioskiem z dnia 14 maja 2008 roku K. F., zwana dalej Skarżącą, zwróciła się o umorzenie zaległości podatkowych za okres od 16 września 2005 roku do 15 maja 2008 roku wraz z odsetkami motywując to trudną sytuacją materialną, szkodami wyrządzonymi przez klęskę żywiołową (powódź w 2005 roku), dokonanie zamachu na życie i związane z tym pogorszenie stanu zdrowia, odmowę udzielenia pomocy przez funkcjonariusza publicznego oraz liczne zaniechania czynności służbowych dokonane przez Wójta Gminy K. i pracowników Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w K. (GOPS, w tym odmowę udzielenia pomocy, nie wydanie decyzji odmawiającej wypłaty zasiłku, co uniemożliwiło jej wniesienie odwołania do Samorządowego Kolegium Odwoławczego Województwa Mazowieckiego. Z dokumentów dołączonych przez Skarżącą do wniosku wynika, że korzystała ona w 2005 roku z zasiłku celowego przeznaczonego na pokrycie strat poniesionych w wyniku zalania budynku mieszkalnego wodą na skutek powodzi. W dniu 2 czerwca 2008 roku sporządzony został protokół dotyczący sytuacji majątkowej i osobistej Skarżącej. Z protokołu tego wynika, że Skarżąca pozostaje na utrzymaniu syna, który zarabia 1500 złotych miesięcznie, jej stałe koszty utrzymania zamykają się kwotą około 270 złotych miesięcznie. W ocenie Skarżącej przyczyną jej problemów płatniczych jest nadużycie stanowiska służbowego przez funkcjonariusza państwowego nadleśnictwa C. oraz zaniechanie wykonania przepisów ustawy kpc oraz kodeku pracy jak również Konstytucji RP przez funkcjonariuszy państwowych wyznaczonych do orzekania w sprawie, dokonanie zamachu na jej życie. Protokół ten podpisany został przez syna skarżącej, Pana J.. Postanowieniem z dnia [...] czerwca 2008 roku Wójt Gminy K. wyznaczył Skarżącej termin do zapoznania się z materiałem dowodowym objętym aktami sprawy oraz wypowiedzenia się co do zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego. Pismem z dnia 11 lipca 2008 roku Skarżąca wystąpiła o uchylenie powyższego postanowienia powołując się na art. 77 kpa oraz zażądała doręczenia jej zebranego w sprawie materiału dowodowego, co organ uczynił przesyłając kserokopię akt sprawy przy piśmie z dnia 15 lipca 2008 roku. Pismem z dnia 22 lipca 2008 roku Skarżąca potwierdziła otrzymanie powyższych dokumentów, wskazała, że adnotacją o pobiciu jej przez nieznanego napastnika znajdująca się w protokole z dnia 2 czerwca 2008 roku nie pochodzi od niej, oraz zażądała uzupełnienia materiału dowodowego o protokoły spisane przez pracownika socjalnego GOPS w K. w dniu 22 marca 2005 roku oraz 3 czerwca 2005 roku. Organ pierwszej instancji uzupełnił materiał dowodowy o kwestionariusz wywiadu środowiskowego datowany na 22 marca 2005 roku, pismo Skarżącej z dnia 3 kwietnia 2005 roku, wniosek o pomoc, kontrakt socjalny nie opatrzony podpisem Skarżącej ani pracownika socjalnego oraz trzy decyzje o przyznaniu w 2005 roku zasiłków celowych w łącznej kwocie 900 złotych. 2. Decyzją z dnia [...] lipca 2008 roku Wójt Gminy K. umorzył zaległości podatkowej Pani K. F., dalej zwanej Skarżącą, za 2005 rok w kwocie 255,40 złotych a pozostałej zaległości podatkowe za lata 2006-2008 w kwocie 1283 złote rozłożył na 12 rat płatnych w kwotach i terminach wskazanych w decyzji, umarzając jednocześnie odsetki od zaległości za lata 2006-2008. Jako podstawę prawną swojej decyzji organ pierwszej instancji wskazał art. 67a Ordynacji podatkowej stwierdzając, że skoro Skarżąca nie prowadzi działalności gospodarczej podstawą do udzielenie jej pomocy będą przepisy Ordynacji podatkowej. Organ stwierdził następnie, że sytuacja wnioskodawczyni w 2005 roku była rzeczywiście trudna i zachodzą w sprawie przesłanki ważnego interesu podatnika uzasadniające umorzenie zaległości podatkowej, jednak w okresie późniejszym rodzina zaczęła uzyskiwać dochody - w 2005 roku syn osiągał dochody w wysokości 945 złotych a z protokołu z dnia 2 czerwca 2008 roku wynika, że dochody te wynoszą 1500 złotych, co oznacza, że możliwa jest zapłata należnego podatku bez ryzyka podważenia podstawowych warunków bytowych rodziny. 3. W odwołaniu Skarżąca zarzuciła organowi zatajenie zaistniałego stanu faktycznego, oraz podniosła, że sytuacja w jakiej się znalazła nie jest następstwem jej zawinienia a działania na jej szkodę przez osoby trzecie. Powołała się na bezczynność osób pełniących funkcje publiczne i na fakt odpowiedzialności za szkodę wyrządzoną przez Skarb Państwa. Wskazała również, że po zapoznaniu się z dołączonym materiałem dowodowym, który nie był objęty postanowieniem wójta z dnia 18 czerwca 2008 roku wypowie się, czy są to materiały, które zostały zapisane w jej obecności, gdyż istnieje możliwość, że złożono zupełnie inne dowody. We wniosku zawarty był również wniosek o wstrzymanie wykonania zaskarżonej decyzji. 4. Wójt Gminy K. przy piśmie z dnia 28 sierpnia 2008 roku przekazał Skarżącej kwestionariusz wywiadu środowiskowego z dnia 22 marca 2005 roku oraz wniosek o pomoc z GOPS z dnia 3 czerwca 2005 roku z częściowo wypełnionym kontraktem socjalnym. 5. W pismach z dnia 7 września 2008 roku Skarżąca powołując się na manipulację dokonaną w materiale dowodowym wniosła o przekazanie do Samorządowego Kolegium Odwoławczego oryginałów pism z dnia 22 marca i 3 czerwca 2005 roku. Oryginały powyższych pism przesłane zostały przez Wójta Gminy K. do Samorządowego Kolegium Odwoławczego przy piśmie z dnia 15 września 2009 roku. 6. Decyzją z dnia [...] stycznia 2009 roku Samorządowe Kolegium Odwoławcze w W. utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję Wójta Gminy K.. W uzasadnieniu organ drugiej instancji wyjaśnił pojęcie ważnego interesu podatnika odwołując się do orzecznictwa Naczelnego Sądu Administracyjnego oraz wskazał, że organ pierwszej instancji dokonał oceny istnienie obu przesłanej wymienionych w art. 67 a Ordynacji podatkowej w sposób kompleksowy i dokonując oceny sytuacji wnioskodawczyni, w tym uwzględniając jej bardzo trudną sytuację, umorzył częściowo zobowiązania pozostałą część rozkładając na raty. 7. W skardze wskazano, że organ nieprawidłowo ustalił znaczenie istnienie ważnego interesu podatnika, którym jest sytuacja, gdy podatnik z powodu nadzwyczajnych losowych przypadków nie jest w stanie uregulować zaległości podatkowych. Interes publiczny to sytuacja, gdy zapłata zaległości podatkowej spowoduje konieczność sięgnięcia prze podatnika do środków pomocy państwa gdyż nie będzie ona w stanie zaspokajać swych potrzeb materialnych. W konsekwencji Skarżąca zarzuciła organom : a. zaniechanie podjęcia wszelkich kroków niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego i załatwienia sprawy w sposób mający na względnie interes społeczny i słuszny interes strony, b. naruszenie zasady dochodzenia do prawdy obiektywnej, c. naruszenie prawa do wypowiedzenia się co do materiału dowodowego Skarżąca wskazywała, że materiał dowodowy w postaci dokumentu sporządzonego przez GOPS z dnia 2 czerwca 2005 roku został sfałszowany poprzez usunięcie z wypełnionego formularza informacji zawierającej dane osobowe funkcjonariusza państwowego, który dopuścił się nadużycia stanowiska służbowego oraz przekroczenia uprawnień, co spowodowało ciężką sytuację oraz zagrożenie życia i zdrowia. Końcowo Skarżąca wskazała, że nie uzyskuje żadnego dochodu a więc stan ten przemawia za zmianą decyzji ostatecznej z dnia 14 stycznia 2009 roku. Następnie, pismem z dnia 26 listopada 2009 roku pełnomocnik Skarżącej podtrzymał jej stanowisko oraz zarzucił zaskarżonej decyzji naruszenie art. 67a§ 1 ordynacji podatkowej poprzez nie rozważenie, czy w przedmiotowej sprawie zachodzi przesłanka interesu publicznego uzasadniająca możliwość umorzenia całości zaległości podatkowych Skarżącej, naruszenie przepisów postępowania które miało istotny wpływ na wynik sprawy to jest art. 77 § 1 kpa w związku z art. 86 kpa poprzez niezebranie i nierozpatrzenie całego materiału dowodowego w sprawie, w szczególności poprzez nieprzesłuchanie strony postępowania, naruszenie art. 33 § 1 kpa poprzez potraktowanie pisma z dnia 2 czerwca 2008 roku jako pełnomocnictwa upoważniającego K. J., syna Skarżącej do jej reprezentowania w toku postępowania pomimo że dokument ten nie wskazywał osoby upoważnionej, oraz naruszenie art. 122 ordynacji podatkowej poprze niepodjęcie wszelkich niezbędnych starań w celi ustalenia stanu faktycznego w procesie dochodzenia do prawy obiektywnej to jest ustalenia czy Skarżąca posiada jakiekolwiek środki pozwalającej na spłatą zaległości podatkowych rozłożonych na raty zaskarżoną decyzją. W konsekwencji, strona wnosiła o uchylenie obu decyzji i wydanie orzeczenia co do istoty sprawy. 8. Ustosunkowując się do skargi Samorządowe Kolegium Odwoławcze wniosło o jej oddalenie, podtrzymując argumentację zawartą w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył co następuje: 9. Wojewódzkie Sądy Administracyjne powołane zostały do sprawowania kontroli działalności administracji publicznej, przy czym zakres tej kontroli ograniczony jest do kontroli legalności działania organów administracji (art. I . I i 2 ustawy 25 lipca 2002 roku prawo o ustroju sądów administracyjnych, Dz. U. nr 256 poz. 1269). Indywidualne akty administracyjne, takie jak akty wymienione w art. 3 2 pkt 1-4a p.p.s.a. podlegają uchyleniu w razie stwierdzenia przez Sąd ich niezgodności z prawem. Oznacza to, że w sprawach będących następstwem skargi, decyzja administracyjna podlegać będzie uchyleniu w razie stwierdzenia przez Sąd jej niezgodności z prawem, w zakresie określonym w art. 145 par. 1 p.p.s.a.. Badanie zgodności z prawem decyzji administracyjnych oznacza obowiązek zbadania zarówno kwestii związanych z zachowaniem przepisów proceduralnych, obowiązujących przy wydawaniu decyzji jak również kwestii ich zgodności z przepisami prawa materialnego. 10. Decyzja poddana kontroli Sądu wydana została na podstawie art. 67a § 1 i 2 Ordynacji podatkowej, czyli w ramach tzw. uznania administracyjnego. Przed wydaniem takiej decyzji, organ zobowiązany jest do ustalenia, czy w sprawie występują przesłanki, warunkujące uwzględnienie żądania strony. Jeżeli w toku postępowania ustalone zostanie, że przesłanki te nie występują, organ nie może uwzględnić żądania strony, gdyż stanowiłoby to naruszenie prawa. W razie ustalenia, że w sprawie występują przesłanki, których istnienie warunkuje zastosowanie danego przepisu, organ w ramach uznania administracyjnego podejmuje decyzję, w której uwzględnia żądanie strony w całości lub w części lub też na mocy której żądania strony nie uwzględnia. Z uzasadnienia decyzji organu pierwszej instancji wynika, że jego ocenie "ważny interes podatnika" winien być utożsamiony z trudną sytuacją podatnika. Pojęcie "ważnego interesu podatnika" wyjaśnione zostało w uzasadnieniu decyzji organu drugiej instancji, przy czym przedstawioną przez organ definicję sąd podziela. 11. W niniejszej sprawie Skarżąca powoływała się na swoją bardzo trudną sytuację osobistą, w tym problemy ze zdrowiem i brak jakichkolwiek dochodów. Oznacza to, że w toku postępowania organy podatkowe winny zweryfikować powyższe twierdzenia Skarżącej, dokonując ustaleń stanu faktycznego na datę wydania decyzji. Jedynym dowodem pozwalającym na ustalenie sytuacji majątkowej Skarżącej na dzień wydania decyzji przez organ pierwszej instancji jest protokół z dnia 2 czerwca 2008 roku. Protokół ten został zakwestionowany przez Skarżącą już w piśmie z dnia 28 lipca 2008 roku a następnie zastrzeżenia te zostały rozwinięte w piśmie pełnomocnika Skarżącej. Powyższe zastrzeżenia uznać należy za uzasadnione. Z treści protokołu wynika, że w jego sporządzeniu uczestniczyła Skarżąca oraz K. J.. Skarżąca pouczona została o odpowiedzialności karnej za podanie informacji niezgodnych z prawdą. Tymczasem protokół podpisany został przez K. J.. Dołączone do niego pełnomocnictwo podpisane przez Skarżącą i upoważniające do działania w jej imieniu w trakcie sporządzania protokołu nie wskazuje osoby upoważnionej do działania. W konsekwencji stwierdzić należy, że z powyższego protokołu nie wynika kto przekazał informacje organowi co do sytuacji majątkowej i osobistej Skarżącej – Skarżąca czy też jej syn. Sąd nie neguje prawa organu do ustalenia sytuacji majątkowej i osobistej osoby wnioskującej o udzielenie ulgi podatkowej w drodze przesłuchania osoby trzeciej, należy jednak zwrócić uwagę, że przepisy ordynacji podatkowej przewidują inny tryb przesłuchiwania świadka i inny tryb przesłuchiwania strony. Dodatkowo, świadek będący osobą najbliższą może odmówić składnia zeznań. Powyższe okoliczności powodują, że nie można potraktować jako dowodu pozwalającego na ustalenie sytuacji majątkowej i osobistej Skarżącej opisanego wyżej protokołu. Pozostałe dowody zgromadzone w aktach prawy nie dotyczą sytuacji Skarżącej na dzień podejmowania decyzji przez organ pierwszej instancji, a jedynie potwierdzają stan faktyczny istniejący trzy lata wcześniej. W konsekwencji Sąd uznaje za uzasadnione zarzuty Skarżącej dotyczące naruszenia przez organy przepisów regulujących postępowanie dowodowe. Z uwagi na fakt, że do kwestii związanych z udzielaniem ulg podatkowych zastosowanie mają przepisy ordynacji podatkowej, Sąd uznaje, że zaskarżona decyzja narusza art. 67a§ 1 w związku z art. 122 i 187 § 1 Ordynacji podatkowej poprzez zaniechanie przeprowadzenia czynności zmierzających do ustalenia czy istotnie w sprawie zachodzi przesłanka ważnego interesu strony uzasadniająca udzielenie ulgi podatkowej w tym w szczególności zakresu powyższej ulgi. 12. Skarżąca na etapie postępowania przed Sądem powołała się na przesłankę interesu publicznego, przy czym z treści pism składanych w toku postępowania wynika, że istnienia powyższej przesłanki Skarżąca upatruje w konieczności skorzystania przez nią z pomocy społecznej o ile jej wniosek o umorzenie zaległości podatkowej nie zostanie uwzględniony. W konsekwencji, Skarżąca zarzuca organom obu instancji nie podjęcie działań mających na celu ustalenie czy w sprawie zachodzi powyższa przesłanka. Istotnie, ani w decyzji organu pierwszej ani też w decyzji organu drugiej instancji nie odniesiono się do pojęcia interesu publicznego, o którym mowa w art. 67a § 1 Ordynacji podatkowej. 13. Sąd przypomina w tym miejscu, że postępowanie zakończone wydaniem zaskarżonej decyzji toczyło się na skutek złożonego przez Skarżącą wniosku o umorzenie zaległości podatkowych. Jak wskazuje się w doktrynie prawa podatkowego wniosek taki powinien być uzasadniony, i to "w interesie podatnika leży podanie do wiadomości organów wszystkich okoliczności sprawy i dopilnowanie ich utrwalenia w dokumentach. Podatnik musi mieć świadomość, że zgodnie z ogólną zasadą postępowania dowodowego, ciężar dowodzenia spoczywa na tym, kto wywodzi określone skutki prawne. Jeżeli więc wnioskodawca powołuje się na przesłankę ważnego interesu podatnika lub interesu publicznego musi wykazać , na czym one w jego konkretnym przypadku polegają (wyrok NSA z 23 września 1999 roku, S.A./Sz 116/98, niepubl.). Na ten aspekt zwrócił także uwagę Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z 25 kwietnia 2008 roku (II FSK 346/07, niepubl.), stwierdzając w nim, że pomimo braku jednoznacznych regulacji ustawowych w sprawach ulg i zwolnień uznaniowych udzielanych na podstawie art. 67a nie można odrzucić tezy, iż ciężar udowodnienia okoliczności na które powołuje się wnioskodawca w swoim wniosku powinien także spoczywać na samym zainteresowanym. Wnioskodawca bowiem wskazując na przeszkody w zakresie możliwości uiszczenia podatku najczęściej sam dysponuje odpowiednimi dowodami mogącymi potwierdzić określone fakty. Również ze względów fiskalnych (ponoszonych kosztów przez administrację podatkową) nie ma powodów, aby ciężar udowodnienia tzn. potwierdzenia czy zaprzeczenia sytuacji opisanej przez wnioskodawcę musiał obciążać wyłącznie organy podatkowe" (cytat za Ordynacja podatkowa Komentarz, S. Babiarz, B. Deuter, B. Gruszczyński, R. Hauser. Antoni Kabat. M. Niezgódka-Medek Wydawnictwo LexisNexis, W-wa 2009, str. 351). W tej sytuacji, skoro Skarżąca nie powoływała się na przesłankę interesu publicznego w toku postępowania przed organami i nie wskazywała na wystąpienie okoliczności ją uzasadniający nie jest możliwe stawianie organowi zarzutu, że nie podjął próby ustalenia, czy przesłanki na które nie powoływała się Skarżąca w sprawie występują. Oznacza to, że Sąd nie podziela zarzutów Skarżącej dotyczących zaniechania podjęcia przez organ działań mających na celu ustalenie, czy w sprawie występuje interes publiczny uzasadniający udzielenie ulgi. 14. Sąd podziela natomiast podniesiony przez Skarżącą zarzut naruszenia prawa do wypowiedzenia się, co do zebranego w sprawie materiału dowodowego. Z akt administracyjnych wynika, że organ drugiej instancji zaniechał powiadomienia Skarżącej o możliwości zapoznania się z zebranym w sprawie materiałem dowodowym. Okoliczność, że Skarżąca sama, po otrzymaniu od organu pierwszej instancji kopii dodatkowych dokumentów wypowiedziała się co do nich i zgłosiła dalsze wnioski dowodowe nie zwalnia organu z wypełnienia obowiązku nałożonego nań art. 200 Ordynacji podatkowej. Uchybienie to jednak w realiach niniejszej sprawy nie miało istotnego wpływu na wynik postępowania. 15. Z uwagi na uchybienia, o których mowa w punkcie 11, to jest z uwagi na naruszenie przez organ przepisów postępowania, które miały istotny wpływ na wynik sprawy, Sąd uznał za konieczne wyeliminowanie z obrotu prawnego decyzji wydanej przez Samorządowe Kolegium Odwoławcze w części utrzymującej w mocy decyzję organu pierwszej instancji w przedmiocie rozłożenia na raty zaległości podatkowej za lata 2006-2008. Wyjaśnić należy w tym miejscu, że Sąd z mocy art. 134 § 2 p.p.s.a nie może orzec na niekorzyść strony. W konsekwencji, pomimo stwierdzonych uchybień Sąd uznał za konieczne oddalenie skargi co do tej części decyzji organu drugiej instancji, w której orzeczono o utrzymaniu w mocy rozstrzygnięcie o umorzeniu zaległości podatkowej za rok 2005. Uchylenie bowiem decyzji w tym zakresie oznaczałoby działanie na niekorzyść strony. Rozpoznając ponownie sprawę organ przeprowadzi postępowanie dowodowe w celu ustalenia aktualnej na dzień wydania decyzji sytuacji osobistej i majątkowej Skarżącej a następnie po ustaleniu czy przesłanka ważnego interesu podatnika zachodzi, wyda rozstrzygnięcie co do wniosku Skarżącej. Sąd wskazuje w tym miejscu, że w razie podtrzymania przez Skarżącą stanowiska co do występowania w sprawie interesu publicznego, organ zobowiązany będzie do ustalenia, czy okoliczność ta zachodzi w sprawie. 16. Zgodnie z treścią art. 134 p.p.s.a. Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Oznacza to, że pomimo nie uwzględnienia zarzutów podniesionych w skardze, wobec stwierdzonego naruszenia przepisów postępowania, które miało istotny wpływ na wynik sprawy, Sąd na podstawie art. 145 par. 1 pkt 1 lit. c) uchylił zaskarżoną decyzję w części określonej w punkcie pierwszym wyroku. Zakres w jakim uchylona decyzja nie może zostać wykonana określony został zgodnie z treścią art. 152 p.p.s.a.