III SA/Wa 642/16

Starszy referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie – Anna Zaorska po rozpoznaniu w dniu 27 października 2016 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku A. Sp. z o.o. o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie ze skargi A. Sp. z o.o. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w W. z dnia [...] grudnia 2015 r. nr [...] w przedmiocie określenia wysokości zobowiązania podatkowego w podatku od towarów i usług za poszczególne okresy rozliczeniowe 2013 r. postanawia 1. przyznać skarżącej prawo pomocy w zakresie zwolnienia od wpisu od skargi ponad kwotę 50.000 zł (słownie: pięćdziesięciu tysięcy złotych), 2. odmówić przyznania prawa pomocy w pozostałym zakresie. "A. " Sp. z o.o. (dalej – "skarżąca", "spółka") wniosła o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. W uzasadnieniu powołała się na złą kondycję finansową spowodowaną ok. 7 miesięczną nieobecnością prezesa zarządu, co wiązało się z ograniczeniem w tym okresie działalności gospodarczej. Aktualnie, mimo że spółka prowadzi działalność gospodarczą, to wysokość przychodów uniemożliwia jej pokrycie wpisu od skargi. Spółka posiada majątek ruchomy m.in. w postaci samochodów, ale nie jest możliwa ich natychmiastowa sprzedaż. Poza tym są one niezbędne do dalszego prowadzenia działalności gospodarczej. Spółka ponosi również koszty związane z prowadzoną działalnością (wynagrodzenia dla pracowników, amortyzacja, koszty energii i materiałów, usług obcych, podatków, opłat, ubezpieczenia społeczne, inne koszty rodzajowe). Z kolei rachunki bankowe spółki zostały zajęte w wyniku prowadzonych postępowań egzekucyjnych. Z oświadczenia o majątku i dochodach wynika, że kapitał zakładowy spółki wynosi [...] zł, a bilansowa wartość środków trwałych [...] zł. Według rocznego zeznania podatkowego w podatku dochodowym od osób prawnych za 2015 r., spółka zadeklarowała stratę z prowadzonej działalności gospodarczej w wysokości 585.560,58 zł. W odpowiedzi na wezwanie do nadesłania dodatkowych dokumentów dotyczących sytuacji finansowej spółki złożono: sprawozdanie finansowe za 2015 r., zeznanie podatkowe za 2015 r., deklarację CIT-2 wraz z informacją CIT-2/O za okres od 1 stycznia do 31 sierpnia 2016 r., ewidencję środków trwałych, deklaracje VAT-7, wyciągi z rachunków bankowych. Mając na względzie powyższe zważono, co następuje: Przyznanie prawa pomocy stanowi odstępstwo od wynikającej z art. 199 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (j.t. Dz.U. z 2016 poz. 718 ze zm.: dalej "P.p.s.a.") zasady ponoszenia przez stronę kosztów związanych z prowadzeniem postępowania sądowoadministracyjnego, które są dochodami budżetu państwa (zob. art. 212 § 2 P.p.s.a.). Jest to zatem swoista forma dotowania strony przez państwo, poprzez zapewnienie jej bezpłatnego udziału w tym postępowaniu. Stosownie do art. 246 § 2 pkt 2 P.p.s.a. osoba prawna, a także inna jednostka organizacyjna nieposiadająca osobowości prawnej może domagać się przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym (tak w niniejszej sprawie) – gdy wykaże, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Zaznaczyć również trzeba, że zasadność wniosku o przyznanie prawa pomocy powinna być rozpatrywana z jednej strony z uwzględnieniem wysokości obciążeń finansowych, jakie strona musi ponieść w konkretnym postępowaniu, z drugiej zaś strony z uwzględnieniem jej możliwości finansowych. Dodatkowo od podmiotów prowadzących działalność gospodarczą wymaga się co do zasady podejmowania działań z zachowaniem wyższego stopnia staranności, aniżeli ma to miejsce w przypadku osób fizycznych, nie będących profesjonalnymi przedsiębiorcami ani nie posiadających specjalistycznej wiedzy prawniczej. Dotyczy to również przewidywania konsekwencji prowadzonej działalności w postaci konieczności prowadzenia postępowań sądowych i ponoszenia związanych z tym kosztów. Osoba prawna obowiązana jest wykazać nie tylko, że nie posiada adekwatnych środków na poniesienie kosztów postępowania, ale także że nie ma ich mimo podjęcia wszelkich niezbędnych środków celem zdobycia funduszy na pokrycie tych wydatków (J.P. Tarno, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, wyd. 2., Warszawa 2006, s. 504, postanowienie NSA z dnia 24 czerwca 2008 r., I GZ 147/08, LEX nr 479137). W ocenie referendarza sądowego, odnosząc wysokość należnego w sprawie wpisu sądowego (100.000 zł) – jedynego kosztu należnego na tym etapie postępowania – do sytuacji finansowej skarżącej, zasadne jest przyjęcie, że nie posiada ona dostatecznych środków na poniesienie tego kosztu. O powyższym świadczy chociażby rozmiar aktualnie prowadzanej przez spółkę działalności gospodarczej oraz prowadzone w stosunku do niej postępowania egzekucyjne. Z drugiej jednak strony, referendarz sądowy, stoi na stanowisku, że uiszczenie połowy należnego w sprawie wpisu sądowego tj. 50.000 zł nie pozostaje poza możliwościami finansowymi skarżącej. Przede wszystkim bowiem skarżąca w dalszym ciągu prowadzi działalność gospodarczą. Z przedstawionych przez skarżącą dokumentów wynika, że jej kapitał zakładowy wynosi [...] zł, a bilansowa wartość środków trwałych [...] zł. Według rocznego zeznania podatkowego w podatku dochodowym od osób prawnych za 2015 r., spółka zadeklarowała stratę z prowadzonej działalności gospodarczej w wysokości 585.560,58 zł (przy przychodach wynoszących 439.135,04 zł i kosztach uzyskania przychodów w wysokości 1.024.695,62 zł). W 2016 roku (od 1 stycznia do 31 sierpnia), spółka wykazała dochód w wysokości 33.841,35 zł, ale przychód wyniósł już 643.360,86 zł. W deklaracjach dla podatku od towarów i usług za kolejne miesiące od marca do lipca 2016 r. spółka zadeklarowała łącznie sprzedaż towarów i usług o wartości netto 399.773 zł (w kwietniu 111.467 zł, w lipcu 193.601). Deklarowała również nabycie towarów i usług (łącznie netto za kolejne miesiące od marca do lipca 2016 r. w wysokości 227.272 zł). Z powyższego wynika, że spółka – pomimo straty z działalności gospodarczej – posiada źródła pozwalające na comiesięczne finansowanie wydatków w znacznej wysokości. Z kolei średnie miesięczne przychody spółki osiągnięte w 2016 r. (za okres od stycznia do sierpnia) wynoszą ponad 80.000 zł. W orzecznictwie zwraca się uwagę na fakt, iż przedsiębiorstwo, które nie wykazało, że utraciło płynność finansową i nadal funkcjonuje w obrocie gospodarczym, nawet pomimo trudności finansowych powinno partycypować w kosztach postępowania sądowego (por. postanowienie NSA z 1 kwietnia 2008 r. I OZ 208/08). Z przedstawionych przez skarżącą dokumentów nie wynika by zainicjowała postępowanie upadłościowe czy naprawcze. Tym samym brak jest podstaw do traktowania jej w sposób szczególny w stosunku do innych podmiotów funkcjonujących w obrocie gospodarczym. Skarżąca podniosła, iż ponosi koszty związane z prowadzoną działalnością, na które składają się wynagrodzenie dla pracowników, amortyzacja, zużycie materiałów i energii, usługi obce, podatki i opłaty, ubezpieczenia społeczne i inne świadczenia, pozostałe koszty rodzajowe. Zaznaczyła również, że aktualnie wszystkie rachunki bankowe Spółki pozostają zajęte w toku prowadzonych przeciwko spółce postępowań egzekucyjnych. Wobec powyższego wskazać należy, że w orzecznictwie przyjmuje się, iż o istnieniu przesłanek prawa pomocy w przypadku stron będących osobami prawnymi nie przesądza nawet zerowy (bądź ujemny) stan rachunków bankowych czy kasy bądź też fakt obciążenia komorniczego rachunków bankowych strony oraz, że samodzielną podstawą do przyznania prawa pomocy nie jest wykazanie przez spółkę straty z prowadzonej działalności gospodarczej. Zwraca się również uwagę, że wydatki związane z prowadzeniem działalności gospodarczej o charakterze cywilnoprawnym – czyli te, których w przeważającej mierze dotyczą koszty uzyskania przychodów – nie mogą mieć pierwszeństwa zaspokojenia przed zobowiązaniami publicznoprawnymi, a do takich zalicza się koszty sądowe. Nie można uznawać wszelkich kosztów działalności gospodarczej za priorytetowe wobec kosztów prowadzonego postępowania sądowego (zob. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z 9 listopada 2011 r., I FZ 344/11 oraz postanowienie WSA w Bydgoszczy z dnia 20 lipca 2016 r. nr I SA/Bd 284/16). Odmawiają spółce przyznania prawa pomocy ponad kwotę 50.000 zł, referendarz sądowy miał również na względzie, że posiada ona środki trwałe o znacznej wartości (1.67.428,99 zł). Ponadto należy zwrócić uwagę na możliwość pozyskania przez spółkę z ograniczoną odpowiedzialnością środków finansowych w szczególny sposób, jakim jest zobowiązanie wspólników do dopłat. Zgodnie z art. 177 § 1 ustawy z dnia 15 września 2000 r. – Kodeks spółek handlowych (Dz. U. z 2000 r., Nr. 94 poz. 1037 ze zm.), umowa spółki może zobowiązywać wspólników do dopłat w granicach liczbowo oznaczonej wysokości w stosunku do udziału. Jak podkreśla się w doktrynie, dopłaty mogą być wnoszone w związku z czasowymi trudnościami finansowymi spółki, potrzebą jej dokapitalizowania, koniecznością poniesienia dodatkowych nakładów inwestycyjnych (por. t. 1 do art. 177 w A. Kidyba, w Komentarz aktualizowany do art. 177 Kodeksu spółek handlowych, publ. LEX/el. 2013). Z uwagi na fakt, że dopłata jest formą wewnętrznej przymusowej pożyczki wspólników na rzecz spółki może być ona wykorzystana także na pokrycie kosztów sądowych w sprawach prowadzonych przez spółkę (por. postanowienie NSA z dnia 20 lutego 2014 r. sygn. akt II FZ 146/14 dostępne w Centralnej Bazie Orzeczeń i Informacji o Sprawach na stronie internetowej orzceznia.nsa.gov.pl). Mając na względzie całość powyższej argumentacji, na podstawie przepisów art. 246 § 2 pkt 2 oraz art. 258 § 1 i § 2 pkt 7 P.p.s.a., postanowiono jak w sentencji.