III SA/Wa 655/07

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie - Anna Zaorska po rozpoznaniu w dniu 10 września 2008 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku J. S. o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowego zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie ze skargi na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w W. z dnia [...] grudnia 2006 r. nr [...] w przedmiocie określenia wysokości zobowiązania w podatku dochodowym od osób fizycznych za 2001 r. postanawia - odmówić przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie - Wnioskiem z 19 sierpnia 2008 r. J. S., wniósł o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od wpisu od skargi kasacyjnej. W uzasadnieniu, wnioskodawca wskazał, iż nie jest w stanie ponieść kosztów wpisu od skargi kasacyjnej, z uwagi na wysokie koszty utrzymania rodziny oraz niewysokie dochody. Oświadczył, iż po rozwodzie przekazuje w miarę możliwości alimenty zasądzone na rzecz czwórki dzieci w łącznej wysokości 15.000 zł. Z kolei jego miesięczny dochód z tytułu prowadzonej działalności wynosi 2.500 zł. Skarżący stwierdził również, że nie posiada żadnego majątku nieruchomego, przedmiotów wartościowych ani oszczędności. W dniu 22 sierpnia 2008 r. wnioskodawca został wezwany do złożenia dodatkowych wyjaśnień oraz nadesłania dokumentów dotyczących jego sytuacji finansowej. W odpowiedzi skarżący nadesłał zeznania PIT 36L i PIT 37 za 2007 r., deklaracje VAT-7 oraz PIT 5L. Ponadto wyjaśnił, iż wynajmuje lokal przy ul. [...] Oświadczył, ze nie posiada rachunków bankowych, na których byłyby aktualnie środki finansowe lub obroty w ciągu ostatnich 3 miesięcy. Utrzymuje się z dochodów osiąganych jako wspólnik [...]. Mając na względzie powyższe zważono, co następuje: Na podstawie art. 243 § 1 oraz art. 245 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm. - dalej P.p.s.a), właściwy sąd administracyjny może na wniosek strony przyznać jej prawo pomocy w zakresie całkowitym lub częściowym. Stosownie do art. 258 § 1 powołanej ustawy, czynności w zakresie postępowania o przyznanie prawa pomocy mogą wykonywać referendarze sądowi. Zgodnie z art. 245 § 2 P.p.s.a., prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie profesjonalnego pełnomocnika. Natomiast prawo pomocy w zakresie częściowym stosownie do art. 245 § 3 P.p.s.a. obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie pełnomocnika. W niniejszej sprawie skarżący wniósł o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od wpisu od skargi kasacyjnej tj. w zakresie częściowym. Przepis art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a. stanowi, że przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie częściowym następuje, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Z regulacji prawnych dotyczących kosztów sądowych wynika natomiast, że zasadą jest, iż strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie. Zatem każdy, kto wnosi do sądu pismo podlegające opłacie lub powodujące wydatki, obowiązany jest do uiszczenia stosownych kosztów sądowych (art. 199 i art. 214 P.p.s.a.). Rozpoznając wniosek należało zatem uwzględnić sytuację majątkową skarżącego oraz jego zdolności płatnicze na tle wysokości wpisu od skargi kasacyjnej, który w przedmiotowej sprawie wynosi 1.000 zł. Mając powyższe na uwadze, w pierwszej kolejności zauważyć należy, iż wnioskodawca jest wspólnikiem [...]., Sp. komandytowa. Z tego tytułu osiągnął w 2007 r. przychód w wysokości 424.564,53 zł (zgodnie z PIT- 36L). Z kolei w bieżącym roku osiągnął przychód w wysokości [...] zł (zgodnie z PIT 5L - deklaracja na zaliczkę miesięczną na podatek dochodowy za czerwiec 2008 r.). Skarżący ponosi jednocześnie dość znaczne koszty związane z prowadzoną działalnością gospodarczą. Przy czym podkreślić należy, iż w przypadku przedsiębiorców - do takich zaś należy skarżący - miarodajną dla oceny ich zdolności płatniczych nie jest kategoria "dochodu" (rozumianego jako nadwyżka sumy przychodów nad kosztami ich uzyskania), lecz "przychodu". Istnieją bowiem legalne instrumenty podatkowe pozwalające na równoważenie kosztów i przychodów, tak by w końcowym rozliczeniu obciążenie podatkowe zminimalizować, czy też w ogóle je wyeliminować. Do instrumentów takich należą choćby zwolnienia podatkowe, dokonywanie zakupów w odpowiednim okresie, obniżenie dochodu przez przesunięcie kosztów w czasie, amortyzacja majątku trwałego. Istotniejsze zatem jest to, że skarżący uzyskuje przychody z działalności gospodarczej i że przychody te kształtują się na bardzo wysokim poziomie. Tak osiągniętymi środkami może on swobodnie gospodarować. Ponadto w 2007 roku, obok przychodów z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej, wnioskodawca uzyskał przychody z działalności wykonywanej osobiście (w tym umowy o dzieło i zlecenia) – 3.528 zł oraz z tytułu innych źródeł – 7.352,56 zł (zgodnie z PIT-37 za 2007 r.). O sytuacji finansowej skarżącego świadczy również wysokość zasądzonych przez Sąd alimentów na rzecz czworga dzieci w kwocie 15.000 zł miesięcznie. Wątpliwym wydaje się, żeby Sąd zasądził alimenty w takiej wysokości osobie, której dochód wynosi (zgodnie z oświadczeniem wnioskodawcy) jedynie 2.500 zł. Przyjąć więc należy, iż sytuacja finansowa wnioskodawcy jest o wiele lepsza, niż ta którą opisał we wniosku. W tym miejscu podkreślenia wymaga, iż prawo pomocy to inaczej "prawo ubogich", a do takiej kategorii skarżących, nie można zaliczyć wnioskodawcy, który uzyskuje przychody w wysokości ok. pół miliona złotych rocznie. Instytucja prawa pomocy ma charakter wyjątkowy, co oznacza, że może być stosowana tylko w przypadku osób charakteryzujących się trudną sytuacją materialną, do których zalicza się bezrobotnych lub osoby pozbawione środków do życia bądź gdy środki te są bardzo ograniczone i zaspokajają tylko potrzeby egzystencjalnie niezbędne (por. postanowienie NSA z 19 października 2005 r. I GZ 107/05, niepubl.). Z kolei przez uszczerbek utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny, należy rozumieć zachwianie sytuacji materialnej i bytowej strony w taki sposób, iż nie jest ona w stanie zapewnić sobie minimum warunków socjalnych (por. postanowienie NSA z 22 marca 2005 r. FZ 794/04, niepubl.). Ponadto, jak wskazał NSA w postanowieniu z 10 maja 2005 r. II OZ 318/05 niepubl., prawo pomocy przyznawane jest osobom, które pomimo starań i przy największym możliwym wysiłku nie mogą ponieść kosztów postępowania, ponieważ ich dochód jest wybitnie niski lub też nie osiągają żadnego dochodu. Bez wątpienia skarżącego nie można zaliczyć do takiej kategorii wnioskodawców. Ponadto trzeba jeszcze raz podkreślić, iż to na wnioskodawcy ciąży obowiązek wykazania, iż sytuacja finansowa, w której się znajduje uzasadnia przyznanie mu prawa pomocy. Z kolei skarżący, mimo wezwania z 22 sierpnia 2008 r. nie przedstawił wysokości miesięcznych wydatków składających się na bieżące utrzymanie skarżącego oraz źródeł ich finansowania (miesięczne zestawienie dochodów i wydatków), nie nadesłał również wyciągów z rachunków bankowych tłumacząc, iż nie posiada rachunków bankowych, na których byłyby aktualnie środki finansowe lub obroty w ciągu ostatnich 3 miesięcy. Nie sposób natomiast dać wiary twierdzeniom skarżącego, iż osoba prowadząca działalność gospodarczą nie korzysta z usług bankowych i nie dokonuje żadnych operacji bankowych. Jednocześnie zauważyć należy, iż wezwanie referendarza nie dotyczyło nadesłania wyciągów z rachunków bankowych, na których są środki finansowe oraz dokonywane są operacje. To referendarz dokonałby takie oceny po nadesłaniu stosownej dokumentacji. Ustosunkowując się do powyższego zauważyć należy, że zadaniem Sądu jest ocena złożonego przez skarżącego oświadczenia i ewentualna jego weryfikacja, nie należy natomiast do jego zadań prowadzenia dochodzenia co do faktycznego stanu majątkowego wnioskodawcy (por. postanowienie NSA z 10 maja 2004 r. sygn. FZ 18/04). Ponadto w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego (por. postanowienie z dnia 5 września 2005 r., sygn. akt II FZ 414/05; postanowienie z dnia 14 września 2005 r., sygn. akt II FZ 575/05) prezentowany jest pogląd, iż o ile nie przeprowadzenie postępowania uzupełniającego, co do rzeczywistego stanu majątkowego strony, w przypadku gdy okoliczności przedstawione we wniosku budzą jakiekolwiek wątpliwości, jest istotną wadą postępowania, o tyle uchylenie się strony od obowiązków nałożonych w toku takiego postępowania uznać należy za przeszkodę wykluczającą uprawdopodobnienie wskazanych we wniosku okoliczności, a tym samym przyznanie prawa pomocy w żądanym zakresie. Dodatkowo należy mieć na uwadze, iż w niniejszej sprawie rozpoznawany był już wniosek skarżącego o przyznanie prawa pomocy. Postanowieniem z 11 czerwca 2007r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie odmówił wnioskodawcy przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. Z kolei Naczelny Sąd Administracyjny oddalił zażalenie wniesione na powyższe postanowienie (postanowienie NSA z 3 września 2007 r., sygn. akt II FZ 428/07). W rozpoznawanym wniosku skarżący nie przedstawił żadnych nowych okoliczności, które mogłyby wpłynąć na zmianę stanowiska przedstawionego w powołanych postanowieniach. Mając na względzie całość powyższej argumentacji, na podstawie przepisów art. 243 § 1, art. 245, art. 246 § 1 pkt 2 oraz art. 258 § 1 i § 2 pkt 7 P.p.s.a., postanowiono jak w sentencji.