III SA/Wa 701/07

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie: Przewodniczący Sędzia WSA Grażyna Nasierowska po rozpoznaniu w dniu 9 maja 2008 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku K. G. o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych oraz ustanowienia adwokata w sprawie ze skargi na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w S. z dnia [...] stycznia 2007 r. Nr [...] w przedmiocie pozostawienia bez rozpoznania podania w sprawie wniesienia opłaty skarbowej postanawia odmówić przyznania Skarżącemu prawa pomocy we wnioskowanym zakresie 1. Pismem z 19 stycznia 2008 r. Skarżący K. G. wniósł o ustanowienie adwokata do sporządzenia skargi kasacyjnej wskazując, że Urząd Gminy C. odmówił mu wydania zaświadczenia o dochodach, co oznacza, że "dochód jest zerowy". Na dołączonym do pisma odpisie postanowienia o odrzuceniu skargi Skarżący poczynił odręczne uwagi, z których wynika, że od dnia 22 maja 2003 r. jest osobą bezrobotną bez prawa do zasiłku. 2. W wykonaniu wezwania referendarza sądowego Skarżący przesłał pismo, w którym wyjaśnił, że nie rozlicza się z urzędem skarbowym, gdyż jest osobą bezrobotną. Od trzech lat nie otrzymuje dopłat, na dowód czego odesłał do wyroków w sprawach IV SA/Wa 1406 i 1407/07. Powtórzył, że Urząd Gminy C. odmówił mu wydania zaświadczenia o dochodach (sprawa VII SA/Wa 1794/06). Skarżący wyjaśnił ponadto, że nie ponosi wydatków, nie prowadzi również "rachunkowości domowej" oraz "grafiku wydatków". Stwierdził także, że nie wie, czy jego majątek jest obciążony hipoteką – Skarżący odesłał w tym zakresie do księgi wieczystej nr [...], założonej przez SR w S. P. Wezwany do przedstawienia orzeczenia o stopniu niepełnosprawności matki, Skarżący wskazał na nr akt: [...] i zawarte tam stwierdzenie o niezdolności badanej do samodzielnej egzystencji. Skarżący nie posiada wyciągów z rachunków bankowych. W ostatnich dwóch latach nie zbywał nieruchomości o wartości 10.000 zł. 3. W przesłanym formularzu PPF Skarżący zaznaczył, że domaga się zwolnienia od kosztów sądowych. W uzasadnieniu wniosku powtórzył, że jest osobą bezrobotną bez prawa do zasiłku. Podkreślił, że został pozbawiony własności budynków i działki siedliskowej nr [...] o powierzchni 1,34 ha. Źródłem utrzymania dwuosobowej rodziny jest renta matki Skarżącego - w wysokości 680 zł. 4. Postanowieniem z 12 marca 2008 r. referendarz sądowy odmówił przyznania Skarżącemu prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. 5. Od tego postanowienia Skarżący w ustawowym terminie złożył sprzeciw, podnosząc ponownie, że Urząd G. C. odmówił mu wydania zaświadczenia o dochodach, co oznacza, że dochód jest zerowy. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje. 6. Zgodnie z art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270, z późn. zm.), dalej powoływanej jako p.p.s.a., w razie wniesienia sprzeciwu, który nie został odrzucony, zarządzenie lub postanowienie, przeciwko któremu został on wniesiony, traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym. 7. Celem instytucji "prawa pomocy" jest zapewnienie realizacji prawa do sądu stronie, która ze względu na dochody, stan majątkowy i rodzinny nie może ponieść kosztów związanych ze swym udziałem w sprawie. 8. Przyznanie prawa pomocy uzależnione jest od spełnienia przesłanek określonych w art. 246 p.p.s.a. Zgodnie z § 1 tego artykułu Sąd przyznaje prawo pomocy osobie fizycznej w zakresie całkowitym - gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania, w zakresie częściowym - gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Stosownie do art. 245 § 2 p.p.s.a. prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje natomiast zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 3 p.p.s.a.). 9. Ciężar wykazania przesłanek uzasadniających przyznanie prawa pomocy spoczywa na wnioskodawcy. Ocena przytoczonych przez niego okoliczności należy zaś do Sądu (por. postanowienie NSA z dnia 14 lutego 2005 r., FZ 760/04, niepubl.). 10. Wstępnie należy wyjaśnić, iż co prawda w nadesłanym na wezwanie referendarza sądowego formularzu PPF Skarżący w rubryce 4 zaznaczył, że domaga się zwolnienia od kosztów sądowych, niemniej jego wniosek o przyznanie prawa pomocy Sąd rozpoznał także w zakresie ustanowienia adwokata, uznając, iż żądanie jego wyznaczenia w celu sporządzenia skargi kasacyjnej zawarte w piśmie Skarżącego z 19 stycznia 2008 r. jest dla Sądu wiążące. Dopuszczalne jest bowiem rozszerzenie przez stronę zakresu wniosku w piśmie stanowiącym jego integralną część. 11. Przystępując do rozważań należy przede wszystkim wskazać (o czym była już mowa wcześniej), że przepis art. 246 § 1 p.p.s.a. nakłada na stronę obowiązek wykazania (podkr. Sądu), tj. - przyjmując za Słownikiem języka polskiego (pod redakcją naukową prof. M. Szymczaka, Wyd. Naukowe PWN, Warszawa 2002, t. III, s. 749) - udowodnienia, czy też przedstawienia w sposób przekonywający, że zachodzą wobec niej przesłanki przyznania prawa pomocy. Prawo pomocy jest zatem uprawnieniem, dla którego realizacji strona obowiązana jest dokonać pewnych czynności, w tym przedstawić określone informacje bądź złożyć na wezwanie Sądu dokumenty służące ich weryfikacji. Możliwość wezwania strony do złożenia takich informacji bądź dokumentów daje Sądowi przepis art. 255 p.p.s.a. (zob. postanowienie NSA z 23 grudnia 2005 r., II FZ 794/05, niepubl.). Niedostosowanie się do wezwania, o którym mowa w tym przepisie należy interpretować na niekorzyść wnioskodawcy (por. postanowienie NSA z 24 marca 2005 r., OZ 128/05, niepubl.; postanowienie NSA z 25 lutego 2005 r., I GZ 32/05, niepubl.; postanowienie NSA z 1 marca 2006 r., II OZ 235/06, niepubl.; postanowienie NSA z 12 stycznia 2006 r., II OZ 1405/05, niepubl.). Reasumując stwierdzić zatem należy, iż orzekając o przyznaniu bądź odmowie przyznania prawa pomocy Sąd musi opierać się jedynie na okolicznościach, co do których brak jest wątpliwości i które jeśli nie zostały wprost udowodnione to przynajmniej w dostatecznym stopniu uprawdopodobnione. 12. Tymczasem Skarżący konsekwentnie nie reaguje na wezwania Sądu do przedłożenia dokumentów źródłowych dotyczących jego stanu majątkowego i dochodów - mimo że Sąd wielokrotnie zwracał mu uwagę na obowiązek udokumentowania przedstawianych informacji. Skarżący posługuje się jedynie niepopartym dowodami ogólnikowym stwierdzeniem "dochód zerowy", utożsamiając go jednocześnie z faktem niewydania przez Urząd Gminy C. zaświadczenia o dochodach. 13. Należy także zaznaczyć, że nieprowadzenie przez Skarżącego szczegółowych wyliczeń w zakresie kosztów bieżącego utrzymania ("rachunkowości domowej") nie oznacza, iż niemożliwe jest udzielenie wyjaśnień co do wysokości tychże kosztów. Poza tym trudno przyjąć, by Skarżący nie był w posiadaniu takich dokumentów jak: rachunki (przynajmniej bieżące) za gaz, energię itp. 14. W świetle powyższego należy stwierdzić, iż niemożliwa jest rzetelna analiza zdolności płatniczych Skarżącego, a w konsekwencji ustalenie czy sytuacja, w której się znalazł wypełnia przesłanki z art. 246 § 1 p.p.s.a. Dopiero bowiem po otrzymaniu i zapoznaniu się z treścią dokumentów i oświadczeń złożonych w trybie art. 255 p.p.s.a., Sąd może wydać prawidłowe orzeczenie co do przyznania bądź też odmowy przyznania prawa pomocy (por. postanowienie NSA z 19 stycznia 2005 r., OZ 1115/04, niepubl.). Z tej przyczyny na podstawie art. 246 § 1 p.p.s.a. w związku z art. 260 p.p.s.a., postanowiono jak w sentencji.