III SA/Wa 702/14

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodnicząca sędzia WSA Jolanta Sokołowska, Sędziowie sędzia WSA Małgorzata Długosz-Szyjko (sprawozdawca), sędzia WSA Waldemar Śledzik, Protokolant starszy referent Karol Kodym, po rozpoznaniu w dniu 21 sierpnia 2014 r. na rozprawie sprawy ze skargi K. M. na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w W. z dnia [...] grudnia 2013 r. Nr [...] w przedmiocie: odmowy sporządzenia kopii z danych p o s t a n a w i a 1) odrzucić skargę, 2) zwrócić ze środków budżetowych Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie na rzecz K. M. kwotę 100 zł (słownie: sto złotych) uiszczoną tytułem wpisu sądowego. W toku postępowania podatkowego prowadzonego przez Naczelnika Urzędu Skarbowego w M. w sprawie ustalenia Skarżącej – K. M., wysokości zobowiązania podatkowego w podatku dochodowym od osób fizycznych za 2009 r. z tytułu dochodów z nieujawnionych źródeł lub nieznajdujących pokrycia w ujawnionych źródłach, do protokołu sporządzonego w dniu 15 maja 2013 r. na okoliczność zapoznania się ze zgromadzonym materiałem dowodowym, pełnomocnik Skarżącej wniósł o sporządzenie i doręczenie kserokopii dokumentów z kart akt od nr 658 do nr 661, od nr 668 do nr 671 oraz karty o nr 680. Skarżąca wniosła ponadto - do protokołu zapoznania ze zgromadzonym materiałem dowodowym - o sporządzenie i doręczenie kserokopii dokumentów z kart akt nr 686 i nr 687 - w najkrótszym możliwym terminie. Postanowieniem z dnia [...] maja 2013 r. Naczelnik Urzędu Skarbowego odmówił Skarżącej sporządzenia kopii z dokumentów z akt administracyjnych. W uzasadnieniu stwierdził, iż postanowieniami z dnia [...] maja 2013 r. i z dnia [...] maja 2013 r. wskazywane przez Skarżącą dokumenty zostały wyłączone z akt sprawy z uwagi na interes publiczny. W zażaleniu Skarżąca wniosła o uchylenie w całości powyższego postanowienia Naczelnika Urzędu Skarbowego i wydanie orzeczenia o zgodzie na sporządzenie kopii, ewentualnie o przekazanie sprawy organowi pierwszej instancji do ponownego rozpatrzenia. Postanowieniem z dnia [...] sierpnia 2013 r. Dyrektor Izby Skarbowej w W. uchylił w całości powyższe postanowienie Naczelnika Urzędu Skarbowego z dnia [...] maja 2013 r. i przekazał sprawę do ponownego rozpatrzenia. Postanowieniem z dnia [...] września 2013 r. Naczelnik Urzędu Skarbowego odmówił sporządzenia kopii z dokumentów zawierających dane osób niebędących stroną postępowania podatkowego zawartych na kartach akt nr 660, nr 670, nr 686, nr 661, nr 671 oraz nr 687. W uzasadnieniu wskazano, iż powyższe orzeczenie uwzględnia okoliczności wynikające z postanowienia z dnia [...] maja 2013 r. - włączającego do akt sprawy karty akt od nr 658 do nr 661, karty akt od nr 668 do nr 669, karty akt od nr 670 do nr 671 oraz karty o nr 680, 686 i 687, z których część znajdujących się na nich dokumentów została zanonimizowana o dane osób trzecich, niebędących stroną postępowania podatkowego, W zażaleniu Skarżąca wniosła o uchylenie w całości powyższego postanowienia Naczelnika Urzędu Skarbowego i przekazanie sprawy organowi pierwszej instancji do ponownego rozpatrzenia. Postanowieniem z dnia [...] grudnia 2013 r. Dyrektor Izby Skarbowej utrzymał w mocy powyższe postanowienie Naczelnika Urzędu Skarbowego z dnia [...] września 2013 r. Organ odwoławczy wskazał na treść art. 178 § 1, art. 179 § 1, § 2 i § 3 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa (Dz. U. z 2012 r., poz. 749 ze zm.) – dalej "O.p.". Stwierdził, że organ pierwszej instancji zasadnie odmówił Skarżącej sporządzenia kopii z dokumentów zawierających dane osób niebędących stroną postępowania podatkowego zawartych na wskazanych w postanowieniu z dnia [...] września 2013 r., gdyż dokumenty te zawierały dane adresowe M. M. oraz Z. M.. Ujawnienie powyższych danych stanowiłoby zagrożenie dla interesu tych osób, jako niezwiązanych bezpośrednio z toczącym się postępowaniem, a tym samym stanowiłoby naruszenie interesu publicznego w rozumieniu art. 179 § 1 O.p. Stanowisko takie ma potwierdzenie w wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 30 marca 2012 r. o sygn. akt II FSK 1876/10 oraz w wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Białymstoku z dnia 17 września 2008 r. o sygn. akt I SA/Bk 229/08. W ocenie Dyrektora Izby Skarbowej zarzuty zażalenia były więc bezzasadne. W skardze Skarżąca wniosła o uchylenie powyższego postanowienia Dyrektora Izby Skarbowej z dnia [...] grudnia 2013 r. i poprzedzającego je postanowienia Naczelnika Urzędu Skarbowego z dnia [...] września 2013 r., zarzucając naruszenie: 1) art. 178 § 1 i art. 179 § 2 O.p., poprzez nieuzasadnioną odmowę Skarżącej sporządzenia kopii całości treści zawartych na wskazywanych kartach akt, wynikającą z tego, iż organ indywidualizuje z imienia i nazwiska osoby, będące członkami bliskiej rodziny Skarżącej, a odmawia Skarżącej dostępu do danych identyfikujących adres zamieszkania tychże członków rodziny, które są Skarżącej z oczywistych względów znane. Tym samym organ nie wykazuje w istocie interesu publicznego, 2) art. 121 O.p., gdyż organ - z przyczyn nieznanych Skarżącej, indywidualizując osoby trzecie, bezpodstawnie odmawia Skarżącej prawa do danych, które nie są już niezbędne do identyfikacji tychże osób trzecich, argumentując to tym, że dane te umożliwiają identyfikację tychże członków rodziny Skarżącej, 3) art. 124 O.p., poprzez brak jakiegokolwiek uzasadnienia, poza przytoczeniem przepisów prawa oraz sentencji uzasadnienia wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego, które tłumaczyłoby Skarżącej istotę interesu publicznego w niniejszej sprawie, uwzględniając uprzednią identyfikację przez organy podatkowe wskazanych osób z imienia i nazwiska. W odpowiedzi na skargę Dyrektor Izby Skarbowej wniósł o oddalenie skargi, podtrzymując stanowisko zawarte w zaskarżonym postanowieniu. Zarzuty skargi uznał za niezasadne. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Skarga podlegała odrzuceniu. Zgodnie z art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.) - dalej "p.p.s.a.", sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej, która obejmuje orzekanie w sprawach skarg na akty i czynności wymienione w art. 3 § 2 p.p.s.a. oraz bezczynność organów w przypadkach określonych w art. 3 § 2 pkt 1-4a p.p.s.a. Stosownie do art. 3 § 3 p.p.s.a. sądy administracyjne orzekają także w sprawach, w których przepisy ustaw szczególnych przewidują sądową kontrolę i stosują środki określone w tych przepisach. Wyszczególnienie wymienionych wyżej aktów i czynności jest wyczerpujące (katalog zamknięty), a to oznacza, że skarga wniesiona w jakichkolwiek innych przypadkach niż określone powyżej, nie podlega właściwości (kognicji) sądów administracyjnych i zostanie odrzucona w myśl art. 58 § 1 pkt 1 p.p.s.a. Przedmiotem skargi w niniejszej sprawie jest postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej utrzymujące w mocy postanowienie Naczelnika Urzędu Skarbowego, którym odmówiono Skarżącej sporządzenia kopii z danych osób niebędących stroną postępowania podatkowego, tj. kopii dokumentów z akt administracyjnych. W pierwszej kolejności należało ustalić więc, czy rozpoznanie skargi na opisane postanowienie podlega właściwości sądów administracyjnych. W ocenie Sądu odpowiedź na powyżej postawione pytanie jest negatywna. Skarga na postanowienie organu podatkowego utrzymujące w mocy postanowienie organu pierwszej instancji, którym odmówiono sporządzenia kopii z danych osób niebędących stroną postępowania podatkowego, nie podlega kognicji sądów administracyjnych. Jakkolwiek art. 3 § 2 pkt 2 p.p.s.a. dopuszcza wniesienie skargi do sądu administracyjnego na postanowienie wydane w postępowaniu administracyjnym, na które służy zażalenie albo kończące postępowanie, a także na postanowienia rozstrzygające sprawę co do istoty, to przedmiotowe postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej odmawiające sporządzenia kopii z danych osób niebędących stroną postępowania podatkowego, powyżej określonych kryteriów nie spełnia. Jak bowiem wynika z art. 178 § 1 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa (Dz.U. z 2012 r., poz. 749 ze zm.) – dalej "O.p.", strona ma prawo wglądu w akta sprawy, sporządzania z nich notatek, kopii lub odpisów. Prawo to przysługuje również po zakończeniu postępowania. Stosownie do § 2 tego przepisu czynności określone w § 1 dokonywane są w lokalu organu podatkowego w obecności pracownika tego organu. Zgodnie zaś z § 3 strona może żądać uwierzytelnienia odpisów lub kopii akt sprawy lub wydania jej z akt sprawy uwierzytelnionych odpisów. W myśl zaś art. 179 § 2 i § 3 O.p. odmowa umożliwienia stronie zapoznania się z dokumentami, o których mowa w § 1, sporządzania z nich notatek, kopii i odpisów, uwierzytelniania odpisów i kopii lub wydania uwierzytelnionych odpisów następuje w drodze postanowienia, na które służy zażalenie. Przenosząc powyższe na grunt rozpoznawanej sprawy Sąd zauważa, że Skarżąca i jej pełnomocnik wnosili o sporządzenie i doręczenie kserokopii z dokumentów z kart akt administracyjnych. Organ pierwszej instancji odmówił powyższej czynności, pouczając Skarżącą, iż na wydane postanowienie służy jej zażalenie do organu wyższego stopnia. W ocenie Sądu takie pouczenie zawarte w postanowieniu Naczelnika Urzędu Skarbowego było błędne i nie miało umocowania w obowiązujących przepisach prawa. Na postanowienie odmawiające sporządzenia kopii z danych osób niebędących stroną postępowania podatkowego, tj. odmawiające sporządzenia kopii dokumentów z akt administracyjnych, nie służyło Skarżącej zażalenie do organu wyższego stopnia. Działanie Dyrektora Izby Skarbowej polegające na procedowaniu w trybie postępowania zażaleniowego – na skutek zażalenia Skarżącej, było błędne i pozbawione podstawy prawnej. Zauważyć bowiem trzeba, że jak wprost stanowi art. 179 § 2 i § 3 O.p. zażalenie przysługuje stronie postępowania tylko na postanowienie odmawiające umożliwienia stronie zapoznania się z dokumentami, o których mowa w § 1, sporządzania z nich notatek, kopii i odpisów (ale przez stronę postępowania, a nie organ administracji publicznej – przypis własny Sądu), uwierzytelniania odpisów i kopii lub wydania uwierzytelnionych odpisów. Skoro zatem w niniejszej sprawie Skarżącej nie przysługiwało prawo złożenia zażalenia od wydanego przez organ pierwszej instancji postanowienia, to stosownie do treści art. 3 § 2 pkt 2 p.p.s.a. nie przysługuje jej także prawo złożenia skargi do sądu administracyjnego na postanowienie organu wyższego stopnia (które, jak już Sąd wskazał, wydane zostało bez umocowania w obowiązujących przepisach prawa) utrzymujące w mocy takie postanowienie. Bez znaczenia przy tym jest fakt błędnego pouczenia Skarżącej przez organ pierwszej instancji, gdyż jak przyjmuje się w orzecznictwie sądowo-administracyjnym błędne pouczenie nie może kreować nowych praw dla strony postępowania, nie przewidzianych w obowiązujących przepisach. O dopuszczalności i trybie wnoszenia środków zaskarżenia do sądów administracyjnych decydują bowiem nie organy administracji, lecz przepisy prawa, które organy te winny prawidłowo stosować, zgodnie z zasadą praworządności (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 1 lipca 1998 r. o sygn. akt III SA 230/97). Końcowo zauważyć trzeba także, iż możliwość poddania zaskarżonego postanowienia Dyrektora Izby Skarbowej kontroli sprawowanej przez sądy administracyjne nie wynikała z żadnego przepisu szczególnego w rozumieniu art. 3 § 3 p.p.s.a. – w szczególności z żadnego z przepisów O.p. W tym stanie rzeczy, na podstawie art. 58 § 1 pkt 1 i § 3 p.p.s.a., Sąd postanowił o odrzuceniu skargi.