II FSK 1876/10

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący – Sędzia NSA Tomasz Kolanowski, Sędzia NSA Jerzy Rypina (sprawozdawca), Sędzia NSA Włodzimierz Kubiak, Protokolant Dorota Żmijewska, po rozpoznaniu w dniu 30 marca 2012 r. na rozprawie w Izbie Finansowej skargi kasacyjnej M. K. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie z dnia 26 marca 2010 r. sygn. akt I SA/Lu 24/10 w sprawie ze skargi M. K. na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w L. z dnia 4 listopada 2009 r. nr [...] w przedmiocie umożliwienia dostępu do akt sprawy 1) oddala skargę kasacyjną, 2) zasądza od M. K. na rzecz Dyrektora Izby Skarbowej w L. kwotę 180 (słownie: sto osiemdziesiąt) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego. Zaskarżonym wyrokiem z dnia 26 mara 2010 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie sygn. akt I SA/Lu 24/10 oddalił skargę M. K. na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w L. z dnia 4 listopada 2009 r. w przedmiocie odmowy umożliwienia zapoznania się z dokumentem wyłączonym z akt sprawy. Sąd pierwszej instancji w uzasadnieniu wyroku wskazał, że odmowa umożliwienia zapoznania się z dokumentem ma u podstaw art. 179 § 1 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa (Dz.U. Nr 8, poz. 60 z późn. zm.), przesłankę interesu publicznego. Wyłączony dokument to wezwanie świadka na przesłuchanie, zawierające jego dane personalne. Według ustaleń organu podatkowego świadek od wielu lat zna krewnych podatnika. Organ podatkowy zmierzał do przesłuchania tego świadka z własnej inicjatywy, w postępowaniu mającym za przedmiot opodatkowanie przychodów ze źródeł bez pokrycia w ujawnionych źródłach przychodów. W ocenie organu podatkowego długoletnia znajomość świadka z rodziną podatnika uzasadniała obawę uzgodnienia treści zeznań. Organ podatkowy, dążąc do uzyskania prawdy materialnej w prowadzonym postępowaniu podatkowym, zmierzał do realizacji zasad sprawiedliwego i powszechnego opodatkowania. Realizacja tych zasad leży w interesie publicznym, który należy rozumieć także jako interes fiskalny. Podatnik złożył skargę na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej. Wniósł o jego uchylenie i zasądzenie kosztów postępowania sądowego. Zarzucił błędne zastosowanie art. 179 Ordynacji podatkowej, gdyż organ podatkowy nie wykazał istnienia przesłanki interesu publicznego w okolicznościach prowadzonego postępowania podatkowego. Dyrektor Izby Skarbowej w odpowiedzi na skargę wniósł o jej oddalenie. Podtrzymał stanowisko, argumenty przedstawione w zaskarżonym postanowieniu. Wojewódzki Sąd Administracyjny oddalając skargę wskazał, że odmowa zapoznania się przez stronę z wyłączonym dokumentem zawierającym imię, nazwisko, adres tego świadka pozwoli uzyskać jego rzeczywistą wiedzę podczas pierwszego przesłuchania. Świadek nie będzie poddany sugestiom innych osób. W ocenie Sądu takie postępowanie organu podatkowego zmierza w warunkach przewidzianych prawem do ustalenia stanu faktycznego zgodnie ze stanem rzeczywistym i w ten sposób zmierza do zrealizowania zasady z art. 122 Ordynacji podatkowej. Natomiast ustalenie stanu faktycznego zgodnie ze stanem rzeczywistym w postępowaniu podatkowym, stosownie do art. 122 Ordynacji podatkowej, pozwala zrealizować zasady wyrażone w art. 2, art. 32 ust. 1, art. 84 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 2 kwietnia 1997 r. (Dz. U. Nr 78, poz. 483 ze zm.). Sąd pierwszej instancji uznał, że powyższa odmowa umożliwienia zapoznania się z wyłączonymi dokumentami jest odmową leżącą w interesie publicznym, w rozumieniu przesłanki zastosowania art. 179 § 1 Ordynacji podatkowej. Dalej Sąd wyjaśnił, że interes publiczny w rozumieniu art. 179 § 1 Ordynacji podatkowej zawiera w swej treści obowiązek respektowania wspólnych wartości. Wspólne wartości obejmują swym zakresem realizację obowiązków wynikających z prawa podatkowego, w tym obowiązek organu podatkowego ustalenia wysokości zobowiązania podatkowego w sposób oparty na ustaleniach faktycznych, możliwie najbardziej zbliżonych do stanu rzeczywistego. Wspólne dobro wymaga realizacji obowiązków wynikających z prawa podatkowego. Realizacja obowiązków wynikających z prawa podatkowego jest niezbędna dla działania przez państwo w interesie społeczeństwa. Końcowo Sąd pierwszej instancji orzekł, że wbrew zarzutom skargi strona, jej pełnomocnik nie są ograniczeni w swoich prawach w postępowaniu podatkowym z art. 123 § 1, art. 190 § 2 Ordynacji podatkowej, które mogą realizować podczas obecności przy pierwszym przesłuchaniu. Następnie mogą domagać się ponownego przesłuchania świadka na te istotne okoliczności, które ich zdaniem nie były objęte pierwszymi zeznaniami. Skarżący nie zgodził się z wyrokiem Sądu pierwszej instancji i wniósł skargę kasacyjną, zaskarżając wyrok w całości i zarzucając mu mające wpływ na treść wyroku naruszenie przepisów postępowania, tj. art. 145 § 1 pkt 1 lit. c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270, ze zm.), dalej: P.p.s.a. polegające na wyrażeniu błędnego poglądu prawnego, że w interesie publicznym leży odmowa zapoznania się przez stronę z dokumentem wezwania świadka na przesłuchanie, w sytuacji gdy świadek ten zna rodzinę strony. Zważywszy na powyższe strona wniosła o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i zasądzenie na jego rzecz kosztów zastępstwa procesowego według norm prawem przewidzianych. Dyrektor Izby Skarbowej odpowiadając na skargę kasacyjną wniósł o jej oddalenie i zasądzenie od skarżącego zwrotu kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga kasacyjna nie ma usprawiedliwionych podstaw i wobec tego podlega oddaleniu. I. W myśl art. 178 § 1-3 Ordynacji podatkowej zasadą jest, że strona postępowania może żądać aby organ podatkowy: 1) umożliwił przeglądanie akt sprawy, 2) umożliwił sporządzanie z nich notatek, kopii lub odpisów, 3) uwierzytelniania odpisów lub kopii akt sprawy lub wydania jej z akt sprawy uwierzytelnionych odpisów. Powyższa zasada ulega ograniczeniu w dwóch przypadkach, a mianowicie: organ podatkowy ma prawo odmowy zastosowania się do żądań strony, o których mowa w art. 178 § 1-3 cytowanej ustawy, jeżeli znajdujące się w aktach sprawy dokumenty objęte są ochroną tajemnicy państwowej, a także do innych dokumentów, które organ podatkowy wyłączy z akt sprawy ze względu na interes publiczny (art. 179 § 1 i 2 Ordynacji podatkowej). W skarżonym postanowieniu Dyrektor Izby Skarbowej wskazał, że wyłączono z akt postępowania kontrolnego materiał zawierający indywidualne dane, objęte tajemnicą skarbową, w szczególności wskazano na obowiązek utrzymania w tajemnicy danych pozwalających na identyfikację podatników niezwiązanych ze sprawą (wyłączono wezwanie świadka zawierające jego dane personalne). Z treści art. 179 § 1 Ordynacji podatkowej wynika, że ochrona tajemnicy skarbowej nie stanowi podstawy odmowy udostępnienia akt. Nie można jednak wykluczyć możliwości uzasadnienia konieczności ochrony tajemnicy skarbowej ze względu na interes publiczny (por. P.Pietrasz, w: C. Kosikowski, L. Etel, R. Dowiger, P.Pietrsz, S. Presnarowicz, Ordynacja podatkowa. Komentarz, Wolters Kluwer Polska sp. z o.o., 2006, s. 643). Zgodzić się należy ze stanowiskiem zawartym w wyroku NSA z 7 listopada 2001 r. I SA/Gd 2143/00 (POP 2002/3/71), zgodnie z którym jeżeli organy podatkowe w postępowaniu dowodowym wykorzystują informacje dotyczące dodatkowo i innych podatników niezwiązanych bezpośrednio, a jedynie pośrednio z przedmiotową sprawą, mają obowiązek utrzymać w tajemnicy tylko te ich cechy, które pozwoliłyby osobom nieuprawnionym na ich identyfikację, tym samym żadne ograniczenia nie dotyczą informacji o działalności tego podmiotu. Podobnie wypowiedział się Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z 8 października 1999 r. I SA/Łd 1353/97 (ONSA 2000/4/154). Zasadnie zatem Sąd zaaprobował stanowisko organu, iż ochronę danych objętych tajemnicą skarbową identyfikujących podatników niezwiązanych za sprawą, które ujęte były w wyłączonych materiałach należało zakwalifikować jako interes publiczny. Odnosząc się do zarzutu sformułowanego w skardze kasacyjnej należy wskazać ponadto, że kognicja Sądu pierwszej instancji, w sprawie dotyczącej wyłączenia dokumentu z akt spawy ze względu na interes publiczny w trybie art. 179 § 1 Ordynacji podatkowej, ograniczona jest do dokonania oceny, czy organ podatkowy ustalił przesłankę wyłączenia oraz czy uzasadnienie wydanego w tej sprawie postanowienia wskazuje czym organ ten się kierował i jaki interes publiczny jest w te sposób chroniony (por. wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Opolu z dnia 23 maja 2007 r., syn. akt I SA/Op 85/07, publ. ZNSA z 2008 r., Nr 1, poz. 127). Powyższą przesłankę organy ustaliły. Bez wątpienia interes publiczny w rozpoznawanej sprawie wynika z dbałości o dobro prowadzonego postępowania nakazuje respektowanie takich wartości wspólnych dla całego społeczeństwa jak: sprawiedliwość, bezpieczeństwo, zaufanie obywateli do organów władzy publicznej. Interesem publicznym, w rozumieniu art. 179 Ordynacji podatkowej jest również dobro osób trzecich, których dotyczyły wyłączone z akt sprawy dokumentny. W niniejszej sprawie było to wezwanie świadka zawierające jego adres zamieszkania. Zaufanie obywateli do organów władzy publicznej to jedna z zasad obowiązujących w prowadzonym postępowaniu podatkowym. II. W myśl art. 174 pkt 2 P.p.s.a. skargę kasacyjną można oprzeć na podstawie naruszenia przez Sąd pierwszej instancji przepisów postępowania, jeżeli uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. W skardze kasacyjnej jej autor upatruje naruszenia przez Sąd pierwszej instancji art. 145 § 1 pkt 1 lit. c P.p.s.a. w związku z art. 179 § 2 Ordynacji podatkowej. Analizując powyższy zarzut stwierdzić należy, że na żadnym etapie postępowania skarżący nie wskazał, jaki to istotny wpływ na wynik sprawy miało czasowe wyłączenie z akt administracyjnych dokumentu będącego wezwaniem świadka na przesłuchanie, zawierającego jego dane personalne. W tym stanie rzeczy rozpoznawana skarga kasacyjna nie tylko nie ma usprawiedliwionych podstaw, ale pozbawiona jest jakichkolwiek racjonalnych przesłanek. Mając powyższe na uwadze, Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 P.p.s.a. orzekł jak w sentencji. O kosztach orzeczono zgodnie z art. 204 pkt 1 P.p.s.a.