III SA/Wa 725/15

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Dariusz Kurkiewicz, , po rozpoznaniu w dniu 21 października 2015 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku P.M. o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych i ustanowienia radcy prawnego sprawy ze skargi P. M. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w W. z dnia [...] grudnia 2014 r. nr [...] w przedmiocie orzeczenia o solidarnej odpowiedzialności członka zarządu wraz z drugim członkiem zarządu oraz spółką za zaległości podatkowe spółki w podatku od towarów i usług za grudzień 2008 r., styczeń i luty 2009 r. oraz miesiące od kwietnia do czerwca 2009 r. postanowił: - odmówić przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie - Skarżący – P. M. na urzędowym formularzu PPF zwrócił się do Sądu o zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie pełnomocnika, motywując to sytuacją materialną. W formularzu PPF podał, że gospodarstwo domowe prowadzi z żoną i [...] dzieci. Do majątku zaliczył mieszkanie i samochód osobowy. Wskazał, że oboje z żoną utrzymują się z wynagrodzeń za pracę wynoszących łącznie 6.500 zł. W piśmie z 3 czerwca 2015 r. Skarżący wyjaśnił, że dzieci nie uzyskują dochodu. Przedstawił zestawienie wydatków, wśród których wymienił czynsz za lokal (800-900 zł), energię elektryczną (160 zł), spłatę kredytu (1.500 zł) i karty kredytowej (600-800 zł), koszty paliwa (650 zł). Jednocześnie Skarżący wniósł o przedłużenie terminu na złożenie dokumentów. Zarządzeniem z 18 czerwca 2015 r. przedłużono mu ten termin do 30 czerwca 2015 r. Postanowieniem z 3 sierpnia 2015 r. referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie odmówił Skarżącemu przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Pismem z 28 sierpnia 2015 r., Skarżący złożył sprzeciw od ww. postanowienia referendarza sądowego. W sprzeciwie wskazał, iż jego wydatki wynoszą około 4.000 zł, a dochody określił na 6.500 zł. Podkreślił, iż pozostaje mu kwota 2.500 zł na utrzymanie pięcioosobowej rodziny. Zaznaczył, iż wskazany przez referendarza termin na dostarczenia dokumentów dotyczących jego stanu majątkowego z przyczyn obiektywnych był niemożliwy do wykonania. Zwrócił się o wskazanie nowego terminu na dostarczenie dokumentów stanowiących o jego sytuacji majątkowej. Końcowo zakwestionował prawidłowość zaskarżonego rozstrzygnięcia organów podatkowych. Ponieważ znajdujące się w aktach sprawy dokumenty dotyczące sytuacji materialnej Skarżącej były niewystarczające do oceny wniosku o przyznanie prawa pomocy, pismem z 3 września 2015 r. wezwano ją do nadesłania dodatkowych wyciągów z rachunków bankowych Skarżącego oraz osób, z którymi prowadzi wspólne gospodarstwo domowe za ostatnie trzy miesiące, dokumentu poświadczającego wysokość wynagrodzenia otrzymywanego przez Skarżącego (np. odcinek płacowy), udokumentowania wysokości wydatków miesięcznych składających się na utrzymanie Skarżącego oraz osób, z którymi prowadzi wspólne gospodarstwo domowe oraz wskazanie innych okoliczności, które uniemożliwiają Skarżącemu uiszczenie wpisu sądowego w wysokości 500 zł. Skarżący przy piśmie z dnia 28 sierpnia 2018 r. nadesłał wyciągi z rachunków bankowych członków swojej rodziny, umowę o pracę z A. oraz wyciąg z karty kredytowej, ze wskazanym zadłużeniem. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: W myśl art. 260 zdanie pierwsze ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2012 r. poz. 270 ze zm.), powoływanej dalej jako "P.p.s.a.", w razie wniesienia sprzeciwu, który nie został odrzucony, postanowienie przeciwko któremu został on wniesiony, traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez Sąd na posiedzeniu niejawnym. Skuteczne wniesienie sprzeciwu powoduje usunięcie z obrotu prawnego orzeczenia referendarza sądowego, tj. postanowienia z dnia 3 sierpnia 2015 r. Jest ono traktowane – pod względem skutków prawnych – jako nieistniejące. Zgodnie z art. 245 § 1 P.p.s.a., prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. W przypadku osób fizycznych przyznanie prawa pomocy następuje, w zakresie całkowitym – gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania (art. 246 § 1 pkt 1), a w zakresie częściowym – gdy osoba ta wykaże, iż nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny ( pkt. 2 cyt. wyżej przepisu). Z regulacji prawnych dotyczących kosztów sądowych można wysnuć wniosek, że wnoszenie opłat sądowych jest zasadą natomiast zwolnienie z ich uiszczenia stanowi odstępstwo od niej. Założeniem prawa do bezpłatnej pomocy prawnej jest to, że strona - ze względu na swój stan majątkowy - nie jest w stanie ponieść jej kosztów. Mając na uwadze powołane regulacje prawne i wynikające z nich zasady, jakimi należy kierować się rozpoznając wniosek o przyznanie prawa pomocy, oraz wysokość wpisu sądowego od skargi, jak i stan faktyczny sprawy, Sąd stwierdza, iż w sprawie brak jest podstaw dla pozytywnego załatwienia wniosku Skarżącego. Wskazać należy, iż Skarżący nie jest pozbawiony źródeł utrzymania. Otrzymuje wynagrodzenie ze stosunku pracy w wysokości 2002,96 zł (wynagrodzenie za lipiec 2015r.), natomiast małżonka Skarżącego osiągnęła dochód za wrzesień 2015 r. w kwocie 5.660,92 zł. Skarżący dołączył zeznanie PIT-36 za 2014 r. z którego wynika łączny dochód małżonków za 2014 r. w kwocie 113.754,61 zł. Mając na uwadze zadeklarowaną strukturę wydatków (czynsz, opłaty, paliwo – łącznie ok. 1700 zł), nawet z zestawieniem wysokości wpisu (500 zł) z wysokością zadeklarowanych przychodów z PIT 36, wynika możliwość wygospodarowania środków na poczet postępowania sądowego. Strona posiada, jak zadeklarowała, nieruchomość o pow. 80 m² oraz samochód osobowy (rok. prod. 2007). Jak wynika z przedstawionych dokumentów i wyjaśnień Skarżącego posiada zadłużenie na karcie kredytowej (około 19.000 zł) oraz ponosi wydatek związany ze spłatą kredytu w Banku [...] ok. 1.500 zł miesięcznie. Jednak spłata kredytów nie może być okolicznością uzasadniającą zwolnienie od kosztów sądowych. Podejmując bowiem decyzję o ich zaciągnięciu strona musiała też liczyć się z koniecznością ich spłaty. Konieczność spłaty zaciągniętych zobowiązań kredytowych nie może mieć priorytetu zapłaty przed ponoszeniem kosztów sądowych (postanowienie NSA z dnia 16.012014 r., I OZ 1/14, LEX nr 1452182). Sytuacja materialna Skarżącego nie uzasadnia przyznania mu prawa pomocy nawet w części. Nie można bowiem przyjąć, iż Skarżący nie jest w stanie ponieść kosztów sądowych. Z oświadczenia zawartego we wniosku o przyznanie prawa pomocy nie wynika w sposób jednoznaczny, aby Skarżący nie był w stanie ponieść kosztów postępowania. Podkreślić należy, że instytucja prawa pomocy stanowi pomoc państwa dla osób, które z uwagi na ich trudną sytuację materialną nie mogą uiścić kosztów bez wywołania uszczerbku w koniecznych kosztach utrzymania siebie i rodziny. Ubiegający się o taką pomoc winien najpierw poczynić oszczędności we własnych wydatkach, do granic zabezpieczenia koniecznych kosztów utrzymania siebie i rodziny, a dopiero wówczas – gdy tak zgromadzone środki okażą się niewystarczające – może skutecznie złożyć wniosek o przyznanie prawa pomocy. Z taką sytuacją z całą pewnością nie mamy do czynienia w niniejszej sprawie. Odmowa przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie nie pozbawi Skarżącego konstytucyjnego prawa do sądu, gdyż posiada ona majątek wystarczający na pokrycie kosztów postępowania przed sądem administracyjnym oraz ustanowienia pełnomocnika. Na marginesie Sąd pragnie wskazać, iż instytucja prawa pomocy ma charakter wyjątkowy. Może być stosowana tylko w przypadku osób charakteryzujących się trudną sytuacją materialną, do których zalicza się bezrobotnych lub osoby pozbawione środków do życia bądź gdy środki te są bardzo ograniczone i zaspokajają tylko potrzeby egzystencjalnie niezbędne (por. postanowienie NSA z 19 października 2005 r. I GZ 107/05, niepubl.). Z kolei przez uszczerbek utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny, należy rozumieć zachwianie sytuacji materialnej i bytowej strony w taki sposób, że nie jest ona w stanie zapewnić sobie minimum warunków socjalnych (por. postanowienie NSA z 22 marca 2005 r. FZ 794/04, niepubl.). Ponadto, jak wskazał NSA w postanowieniu z 10 maja 2005 r. II OZ 318/05 niepubl., prawo pomocy przyznawane jest osobom, które pomimo starań i przy największym możliwym wysiłku nie mogą ponieść kosztów postępowania, ponieważ ich dochód jest wybitnie niski lub też nie osiągają żadnego dochodu. Zdaniem Sądu, Skarżący nie wykazał, iż nie jest w stanie ponieść kosztów postępowania. W każdym uzasadnionym przypadku, jeżeli koszty sądowe miałyby stanowić tamę do sądowego rozpoznania sprawy, sąd jest zobowiązany do takiego rozstrzygnięcia o kosztach, które umożliwi stronie wniesienie skargi, a tym samym realizację swoich praw przed sądem. Trzeba jednak raz jeszcze podkreślić, że przyznanie prawa pomocy następuje, gdy strona wykaże, że nie jest w stanie ponieść kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny - a te okoliczności w sprawie nie zostały wykazane. Powyższe okoliczności wskazują na to, iż w niniejszej sprawie nie zostały spełnione przesłanki uprawniające do przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Sąd, mając na uwadze, na podstawie art. 243 § 1 w związku z art. 245 § 3, art. 246 § 1 pkt 2 i art. 260 P.p.s.a., postanowił jak w sentencji.