III SA/Wa 729/16

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Agnieszka Krawczyk, po rozpoznaniu w dniu 22 czerwca 2016 r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu D.B. od postanowienia referendarza sądowego z dnia 12 maja 2016 r. w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie ze skargi D.B. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w W. z dnia [...] grudnia 2015 r. Nr [...] w przedmiocie podatku od towarów i usług za okresy rozliczeniowe od stycznia do grudnia 2008 r. postanawia utrzymać zaskarżone postanowienie w mocy Skarżący – D. B. reprezentowany przez adwokata J. K. na urzędowym formularzu PPF wniósł o przyznanie prawa pomocy, w zakresie częściowego zwolnienia od kosztów sądowych. W uzasadnieniu wskazał, że nie jest w stanie uiścić wpisu od skargi bez uszczerbku utrzymania siebie i córek, które mieszkają z matką. Skarżący wskazał, że skromne dochody, w znacznej części przeznacza na utrzymanie córek. Korzysta z pomocy rodziców. Wskazał, że ma [...] i musi brać leki, które nie zawsze jest w stanie wykupić. Z oświadczenia o stanie rodzinnym, majątku i dochodach wynika, że Skarżący nie posiada żadnego majątku. Z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej uzyskuje dochody w kwocie 2.000 – 3.000 zł. miesięcznie. Koszty utrzymania dzieci wynoszą miesięcznie około 1.000 -1.500 zł. Pozostałą kwotę przeznacza na wyżywienie i utrzymanie własne (leki). Korzysta również z pomocy rodziców. Wykonując wezwanie starszego referendarza sądowego, Skarżący przedłożył wyciągi z rachunków bankowych, zeznanie podatkowe PIT36L, z którego wynika, że z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej Skarżący w 2014 r. uzyskał przychód w wysokości [...] zł, a dochód wyniósł [...] zł., a w 2015 r. Skarżący uzyskał przychód w wysokości [...] zł, a dochód wyniósł [...] zł. Ponadto Skarżący przedstawił deklaracje VAT-7 za miesiące od października 2015 r. do lutego 2016 r.. Przedstawił również oświadczenie K. B. o przekazywaniu kwoty 1.000 – 1.500 zł miesięcznie, na córki. Skarżący przesłał wezwania do zapłaty wystawione przez [...] na kwotę 5.879,82 zł oraz [...] na kwotę 3.962,47zł oraz wypowiedzenia umów kredytowych [...] i [...] . Postanowieniem z dnia 12 maja 2016r. Referendarz Sądowy odmówił Skarżącemu przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. Pismem z 23 maja 2016 r., Skarżący złożył sprzeciw od ww. postanowienia referendarza sądowego. W uzasadnieniu za nieuprawniony uznał wniosek referendarza sądowego, iż oprócz wydatków na wyciągi narciarskie poniósł podczas wyjazdu zimowego z dziećmi wydatki na noclegi i wyżywienie. Koszty te poniesione zostały przez członków rodziny Skarżącego, którzy wspierają Skarżącego i jego córki finansowo. W ocenie Skarżącego trudno czynić zarzut, że z poczynionych oszczędności stara się zapewnić dzieciom wypoczynek w trakcie ferii zimowych, którego koszt nie przekraczał przeciętnej miary. Wskazał, iż swój dochód w znacznej mierze przeznacza na utrzymanie dzieci, przez co rozumie również zapewnienie im wypoczynku. Skarżący zarzucił, iż referendarz sądowy zupełnie pominął, że od grudnia 2015 roku do daty złożenia wniosku o przyznanie prawa pomocy znacznie zmieniły się okoliczności, wpływające na jego zdolność do poniesienia kosztów sądowych. W chwili obecnej, na skutek zajęcia rachunków bankowych w związku z wydaniem zaskarżonej decyzji, utracił dostęp do swoich dochodów. Skarżący podniósł, iż w dacie poniesienia wydatków na wyjazd zimowy córek, nie wiedział jeszcze, iż zostanie wydana dla niego negatywna decyzja, gdyż wówczas mógł sobie pozwolić na wyjazd zaś w chwili obecnej byłoby już to niemożliwe. Skarżący nie mógł się przygotować na wydatki związane z poniesieniem kosztów sądowych, albowiem wydanie decyzji przez Organ było dla niego zaskoczeniem, gdyż nie został poinformowany o zakończeniu postępowania dowodowego i możliwości wypowiedzenia się co do dowodów zgromadzonych w sprawie. Według Skarżącego gdyby procedura ta została dochowana, mógłby spodziewać się wydania decyzji i poczyniłby wówczas starania o pozyskanie środków majątkowych. Zaznaczył, iż przy wydawaniu zaskarżonego postanowienia nie wzięto ponadto pod uwagę, że jest osobą chorą, zobligowaną do stałego przyjmowania kosztownych leków, co powoduje konieczność ponoszenia wyższych niż przeciętne wydatków związanych z utrzymaniem się. Oznacza to, że znacząca część jego dochodu jest przeznaczana na niezbędne medykamenty. Zdaniem Skarżącego stanowisko referendarza, zgodnie z którym nie udowodnił, iż korzysta z pomocy rodziców, nie zasługuje na aprobatę. Z uwagi na dochody Skarżącego oraz wydatki na dzieci i leki, oczywistym jest, iż w ponoszeniu wydatków na życie jest wspierany przez najbliższych. W przeciwnym razie nie byłby w stanie zapewnić sobie oraz dzieciom utrzymania. Podkreślił, iż udowodnienie tego faktu za pomocą dokumentów byłoby niemożliwe, a ponadto narażałoby na zarzut preparowania dowodów na potrzeby niniejszego postępowania. Z zasad doświadczenia życiowego wynika, i tak jest w przypadku Skarżącego pomoc rodziny jest doraźna i polega na wsparciu finansowym m.in. poprzez zakup żywności czy poniesienie za członka rodziny wydatków bieżących, które na nim spoczywają. Wyjaśnił, iż członkowie rodziny co do zasady nie sporządzają na tę okoliczność żadnych dokumentów. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: W myśl art. 260 § 1 i 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.), dalej: "p.p.s.a.", w brzmieniu znajdującym zastosowanie do spraw, w których skargi wniesiono po dniu 14 sierpnia 2015 r., rozpoznając sprzeciw od zarządzenia i postanowień, o których mowa w art. 258 § 2 pkt 6-8, sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone zarządzenie lub postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy. W sprawach takich wniesienie sprzeciwu wstrzymuje wykonalność zarządzenia lub postanowienia, a Wojewódzki Sąd Administracyjny orzeka jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu. Zgodnie z art. 245 § 1 p.p.s.a., stronie może być przyznane prawo pomocy w zakresie całkowitym lub częściowym. Stosownie do art. 245 § 2 p.p.s.a. prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym obejmuje w myśl art. 245 § 3 p.p.s.a zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. W odniesieniu do meritum sprawy Sąd zauważa, że zgodnie z art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a. osoba fizyczna może domagać się przyznania pomocy w zakresie częściowym, gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Z przepisu tego wynika, iż na takiej osobie ciąży obowiązek udowodnienia, że znajduje się w sytuacji uprawniającej do skorzystania z prawa pomocy (zob. J.P. Tarno, Prawo o postępowaniu przed sadami administracyjnymi – komentarz, wydawnictwo LexisNexis, Warszawa 2004, str. 319). Wykładnia systemowa prowadzi ponadto do wniosku, że osoba fizyczna powinna partycypować w kosztach postępowania, jeżeli posiada jakiekolwiek środki majątkowe (zob. J.P. Tarno, Prawo..., str. 320). Stosownie do art. 199 p.p.s.a. strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie. Przyznanie prawa pomocy, jako odstępstwo od tej zasady, stanowiące przerzucenie kosztów na ogół społeczeństwa, może być zastosowane jedynie w przypadkach wyjątkowych, kiedy strona wykaże w sposób jednoznaczny spełnienie przesłanek określonych w art. 246 p.p.s.a. Jak się podkreśla w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego (por. postanowienie z dnia 14 lutego 2005 r., sygn. akt FZ 760/04, nie publ.) ciężar wykazania okoliczności uzasadniających przyznanie prawa pomocy spoczywa na stronie skarżącej. Skarżący ubiega się o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych w zakresie wpisu od skargi w kwocie 5529 zł. W myśl zatem art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. jego obowiązkiem było wykazanie, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Okoliczności przedstawione przez Skarżącego we wniosku o przyznanie prawa pomocy, jak również wynikające z akt nie pozwalają uznać, że Skarżący spełnia przesłanki do przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od wpisu od skargi. Z informacji przedstawionych we wniosku wynika, że Skarżący prowadzi działalność gospodarczą uzyskując z tego tytułu przychody (w 2014 r. [...] zł, a w 2015 r. [...] zł.). Z deklaracji VAT-7 wynika, że działalność gospodarcza prowadzona jest również w 2016 r. W styczniu 2016 r. Skarżący bowiem dokonał dostawy towarów oraz świadczenia usług na kwotę 5.100 zł oraz nabył towary i usługi na kwotę 3.752 zł. W lutym 2016 r. Skarżący dokonał dostawy towarów i świadczenia usług na kwotę 6.300 zł oraz nabył towary i usługi na kwotę 3.206 zł. W ocenie Sądu Skarżący nie znajduje się w tak trudnej sytuacji materialnej aby należało mu przyznać prawo pomocy w zakresie częściowego zwolnienia kosztów sądowych. Skarżący pomimo – jak twierdzi – trudnej sytuacji, która zmusza go do korzystania z pomocy rodziców, ponosi wydatki, których nie można określić mianem niezbędnych. Z wyciągów z rachunków bankowych wynika, że w okresie od 30 grudnia 2015 r. do 4 stycznia 2016 r. Skarżący na opłaty za wyciąg narciarski na Słowacji wydał kwotę 1376 zł. Należy zgodzić się ze stanowiskiem referendarza sądowego, iż nie jest to wydatek, na który może sobie pozwolić osoba, która z uwagi na trudną sytuację majątkową zmuszona jest korzystać z pomocy rodziców. Należy wskazać, iż w pojęciu utrzymania koniecznego nie mieszczą się wydatki, związane wprawdzie z utrzymaniem rodziny na pewnym standardzie (wyższym od minimalnego), ale nieposiadające cechy nieodzowności, nieuchronności. Zachowanie proporcji między prawem strony do sądu a interesem państwa powoduje bowiem konieczność poczynienia przez stronę oszczędności na koszty sądowe poprzez czasową rezygnację z niektórych wydatków, których poniesienie nie jest niezbędne." (zob. postanowienie z dnia 25 sierpnia 2008 r., sygn. akt. II FZ 345/08, http://orzeczenia.nsa.gov.pl/). Ograniczenie zdolności płatniczej w wyniku przeznaczenia środków na wypoczynek dzieci w trakcie ferii zimowych, nie może przekładać się na obciążenie ciężarem finansowania kosztów prowadzonych przez wnioskodawcę postępowań sądowych przez Skarb Państwa. Sąd zauważa, iż Skarżący spłaca miesięcznie raty kredytu gotówkowego w kwocie od 565 do 780 zł. Z tytułu rat leasingowych dokonuje wpłat w wysokości od 780 do 1490 zł miesięcznie. Wskazać należy, iż spłata rat kredytów przez Skarżącego, w tym rat leasingowych nie może stanowić uzasadnienia dla przyznania prawa pomocy. Wymaga podkreślenia, że w orzecznictwie sądowoadministracyjnym utrwalił się pogląd, że przedkładanie należności o charakterze prywatnoprawnym nad publicznoprawnymi nie może skutkować przerzuceniem ciężaru finansowania postępowań sądowoadministracyjnych strony na Skarb Państwa (vide: postanowienie NSA sygn. akt I OZ 150/06 - I OZ 151/06 opubl.: www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Sam fakt posiadania przez Skarżącego zadłużenia nie może stanowić jedynej podstawy do przyznania prawa pomocy. W ocenie Sądu również fakt korzystania z pomocy rodziców nie został w żaden sposób uprawdopodobniony. Na wezwanie referendarza sądowego o wykazanie i udokumentowanie otrzymywanej pomocy od krewnych, pełnomocnik Skarżącego wskazał, że Skarżący otrzymuje pomoc rzeczowo finansową. Natomiast Skarżący chciałby uniknąć sporządzania dokumentów wyłącznie na użytek sprawy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym. W sprzeciwie podkreślił, iż udowodnienie tego faktu za pomocą dokumentów byłoby niemożliwe, a ponadto narażałoby na zarzut preparowania dowodów na potrzeby niniejszego postępowania. Tym samym nadal nic nie wiadomo o udzielaniu takiej pomocy np. to czy rodzice oraz członkowie rodziny Skarżącego są w stanie mu takiej pomocy udzielić i w jakiej wysokości. (za wyjątkiem jak twierdzi Skarżący pokrycia kosztów związanych z noclegami i wyżywieniem Skarżącego i jego dzieci związanych z wyjazdem zimowym na narty). Odnosząc się do twierdzeń Skarżącego, iż ponosi wyższe niż przeciętne wydatki związane z utrzymaniem się z uwagi na stałe przyjmowania kosztownych leków Sąd zauważa, iż pełnomocnik Skarżącego wskazał ich wysokość na kwotę 50-100 zł miesięcznie. Z powyższych względów uznać należy, iż Skarżącemu zasadnie odmówiono przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. Skarżący nie spełnił bowiem przesłanek przyznania prawa pomocy wynikających z przepisu art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a. W tym stanie rzeczy Sąd, na podstawie art. 259 i art. 260 § 1 P.p.s.a., utrzymał w mocy zaskarżone postanowienie.