III SA/Wa 737/15

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie: Przewodniczący Sędzia WSA Alojzy Skrodzki po rozpoznaniu w dniu 15 lipca 2015 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku "E. " sp. z o.o. z siedzibą w T. o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie ze skargi "E. " sp. z o.o. z siedzibą w T. na postanowienie Ministra Finansów z dnia [...] grudnia 2014 r. nr [...] w przedmiocie skargi na czynności egzekucyjne postanawia: - odmówić przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie - "E. sp. z o.o. z siedzibą w T. (zwana dalej "Skarżącą" lub "Spółką") pismem z dnia 3 lutego 2015 r. złożyła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie skargę na postanowienie Ministra Finansów z dnia [...] grudnia 2014 r. w przedmiocie skargi na czynności egzekucyjne. Skarżąca w treści skargi zawarła wniosek o zwolnienie jej od wpisu od skargi w całości, z uwagi na brak dostatecznych środków finansowych na jej pokrycie. Spółka w odpowiedzi na wezwanie referendarza sądowego do przedłożenia dodatkowych informacji dotyczących jej stanu majątkowego oraz możliwości płatniczych, w załączonym formularzu PPPr wniosku o przyznanie prawa pomocy wskazała, że posiada kapitał zakładowy w wysokości 50.000 zł, a wartość środków trwałych oszacowała na 27.817,88 zł. Zaznaczyła jednocześnie, że za ostatni rok obrotowy osiągnęła stratę w kwocie 26.621,68 zł, a na rachunkach bankowych posiada: w Banku [...] – 8.607,80 zł, a w Banku [...] – 191,71 zł. Do ww. wniosku załączyła rachunek zysków i start, bilans, zeznania podatkowe CIT-8 za 2014 r., deklaracje VAT-7K za IV kwartał 2014 r. i I kwartał 2015 r. oraz wyciągi z dwóch rachunków bankowych. Referendarz sądowy postanowieniem z dnia [...] maja 2015 r. odmówił Skarżącej przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. Skarżąca sprzeciwem z dnia 15 czerwca 2015 r. wniosła o uchylenie ww. postanowienia w całości i przyznanie jej prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. Zarzuciła przy tym niewłaściwe rozumienie i interpretację danych finansowo-ekonomicznych z dokumentów finansowych, w szczególności podatkowych, tj. między innymi w deklaracji CIT-8 za 2014 r. oraz w deklaracji VAT-7K za IV kwartał 2014 r. i I kwartał 2015 r., a także w bilansie na 31 grudnia 2014 r. oraz w rachunku zysków i strat na dzień 31 grudnia 2014 r. Zwracając ponadto uwagę na wynikającą ze statystyki finansowej stratę jaką poniosła w kwocie 1.712.976,18 zł, za nieuprawnione uznała dowodzenie, iż posiada zdolność poniesienia kosztów sądowych bez dokonania rzeczowej analizy złożonych dokumentów. Zaznaczyła przy tym, że pomimo uzyskania w 2014 r. przychodu w kwocie 199.404,54 zł ponosiła koszty i wydatki wyższe od ww. kwoty przychodu w związku z czym poniosła stratę w wysokości prawie 25.000 zł. W dalszej części uzasadnienia podkreśliła, iż aktualnie zatrudnia 5 osób (4 i ½ etatu) i wynagrodzenia wszystkich tych osób są zbliżone do poziomu najniższego wynagrodzenia w gospodarce. Wyjaśniła, że taka polityka wynagrodzeniowa prowadzona jest po to, aby w trakcie trwającej likwidacji działalności gospodarczej spółki nie trzeba było ponosić nadmiernie wysokich kosztów działalności, które mogłyby zmusić ją do ogłoszenia upadłości. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, zważył co następuje: W myśl art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm. – dalej: "P.p.s.a.") w razie wniesienia sprzeciwu, który nie został odrzucony, postanowienie, przeciwko któremu został on wniesiony, traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym. Skuteczne wniesienie sprzeciwu powoduje usunięcie z obrotu prawnego orzeczenia referendarza sądowego, tj. postanowienia z dnia 29 maja 2015 r. Jest ono traktowane – pod względem skutków prawnych – jako nieistniejące. Stosownie do art. 245 § 1 P.p.s.a. prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 2 P.p.s.a.). Prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 3 P.p.s.a.). Przyznanie prawa pomocy uzależnione jest od spełnienia przesłanek określonych w art. 246 P.p.s.a. Zgodnie z § 2 tego artykułu osoba prawna może domagać się przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym, gdy wykaże, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Zasadą jest, iż strony ponoszą koszty postępowania związane ze swoim udziałem w sprawie (art. 199 P.p.s.a.), co oznacza że każdy, kto wnosi do sądu pismo podlegające opłacie lub powodujące wydatki, obowiązany jest do ich uiszczenia (art. 211 P.p.s.a.). Celem instytucji prawa pomocy jest natomiast zapewnienie prawa do sądu i możliwości obrony swoich racji podmiotom, które znajdują się w sytuacji finansowej uniemożliwiającej poniesienie kosztów z tym związanych. Jest to forma dofinansowania strony postępowania sądowego z budżetu Państwa i przez to zwolnienie z obowiązku ponoszenia kosztów postępowania powinno sprowadzać się do wypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w takim postępowaniu jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe (postanowienie NSA z 6 października 2004 r., sygn. akt GZ 71/04, ONSA 2005, Nr 1, poz. 8). Przyznanie lub odmowa przyznania prawa pomocy winna wynikać z wzajemnej oceny dwóch elementów: kosztów, jakie musi ponieść strona na poczet prowadzonego postępowania i jej aktualnej kondycji finansowej. Zapobiegliwości i przezorności w tym zakresie należy szczególnie wymagać od podmiotów toczących spory sądowe w związku z prowadzoną działalnością gospodarczą, która ze swej istoty wiąże się z ryzykiem ponoszenia wszystkich związanych z nią konsekwencji, w tym także kosztów sądowych (vide: postanowienie NSA z dnia 6 października 2004 r., sygn. akt GZ 61/04, GZ 64/04 niepubl.). Zgodnie bowiem z art. 84 Konstytucji RP, każdy ma obowiązek świadczenia ciężarów i świadczeń publicznych, do których zalicza się daniny publiczne w postaci kosztów sądowych. Zwolnienie od tego rodzaju danin stanowi więc odstępstwo od konstytucyjnej zasady ich powszechnego i równego ponoszenia. Dlatego winno być stosowane w sytuacjach wyjątkowych, gdy istnieją uzasadnione powody do przerzucenia ciężaru dotyczącego danej osoby na współobywateli (vide: postanowienie NSA z dnia 10 stycznia 2005 r., sygn. akt FZ 478/04 niepubl.). Przyznanie prawa pomocy należy traktować jako odstępstwo od ogólnej zasady ponoszenia kosztów postępowania przez tego, kto wnosi do sądu pismo, podlegające opłacie lub powodujące wydatki. Tym samym dla uzyskania prawa pomocy nie wystarczy subiektywne przekonanie wnioskodawcy o zasadności jego otrzymania. Prawo pomocy może być przyznane, jeżeli zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe. Zgodnie z przepisami rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 grudnia 2003 r. w sprawie wysokości oraz szczegółowych zasad pobierania wpisu w postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 221, poz. 2193) wpis od skargi w niniejszej sprawie wynosi 100 zł. Nie ulega wątpliwości, iż każdy, kto wnosi do Sądu pismo podlegające opłacie lub powodujące wydatki, obowiązany jest do uiszczenia stosownych kosztów sądowych, a także powinien być przygotowany na poniesienie wydatków związanych z prowadzeniem procesu sądowego. Sąd może zwolnić od kosztów sądowych tylko w sytuacji, gdy wnioskodawca wykaże, że nie ma realnych możliwości finansowych ich poniesienia. Zatem to na wnoszącym o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar dowodu, że znajduje się w sytuacji uprawniającej go do skorzystania z prawa pomocy, zaś rozstrzygnięcie w tej kwestii zależy od tego, co zostanie przez stronę udowodnione. W niniejszej sprawie Skarżąca ubiega się o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym. Dla pozytywnego w tej kwestii rozstrzygnięcia konieczne jest spełnienie przesłanki o jakiej mowa w art. 246 § 2 pkt 2 P.p.s.a. Z treści powyższego przepisu wynika, że to strona ma przekonać sąd, że znajduje się w takiej sytuacji, która uniemożliwia jej poniesienie pełnych kosztów postępowania. To strona powinna więc należycie uzasadnić i uprawdopodobnić okoliczności, które wskazuje we wniosku o przyznanie prawa pomocy. Jeżeli zaś fakty, które podaje we wniosku, nie znajdują pokrycia w aktach sprawy lub pozostają w sprzeczności z zawartymi tam informacjami o stanie majątkowym strony, istnieją podstawy do odmowy przyznania prawa pomocy (por. post. NSA: z 9 września 2004 r., FZ 360/04, z 7 marca 2006 r., II OZ 211/06, niepubl.). Możliwość przyznania prawa pomocy uzależniona jest od szczególnie rozważnej oceny sytuacji materialnej wnioskodawcy wykazanej w treści wniosku tak, aby można było jednoznacznie stwierdzić, iż strona skarżąca nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Zdaniem Sądu, oceniając zasadność przyznania Skarżącej prawa pomocy na podstawie art. 246 § 2 pkt 2 P.p.s.a. tj. w zakresie częściowym, obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych, należy odnieść jej sytuację majątkową do wysokości kosztów, które jest ona zobowiązana ponieść. Porównanie takie jest konieczne dla oceny możliwości finansowych partycypowania przez stronę w kosztach postępowania sądowoadministracyjnego na zasadzie wyrażonej w art. 199 P.p.s.a. W tym miejscu Sąd zauważa, że na obecnym etapie postępowania sądowoadministracyjnego wymagalnym kosztem strony skarżącej jest wpis sądowy od skargi w wysokości 100 zł. Oceniając sytuację finansową Skarżącej na podstawie złożonych przez nią oświadczeń i dokumentów źródłowych Sąd doszedł do wniosku, że nie wykazała ona, iż spełnia przesłanki warunkujące przyznanie prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Jak wynika bowiem ze złożonego oświadczenia o stanie majątkowym oraz załączonych dokumentów, dysponuje on majątkiem o znacznej wartości, o czym świadczy wartość zgromadzonych przez nią środków trwałych (rzeczowe aktywa trwałe o wartości 27.817,88 zł, aktywa obrotowe o wartości 982.430,91 zł, środki pieniężne i inne aktywa pieniężne w kwocie 64.045,02 zł oraz kapitał własny o wartości 50.000 zł). Na majątek trwały składają się również długoterminowe aktywa finansowe o wartości 26.114,82 zł. Z rachunku zysków i strat wynika ponadto, że Spółka w 2014 r. uzyskała przychody netto ze sprzedaży towarów i materiałów w wysokości 138.397,98 zł, natomiast z deklaracji VAT-7K za pierwszy kwartał 2015 r. wynika, że Spółka w tym okresie dokonała dostawy towarów na kwotę 164.362 zł oraz nabyła towary i usługi na kwotę 14.074 zł. Dodać jednocześnie należy, iż na rachunkach bankowych Skarżącej znajdują się środki w wysokości ponad 8.800 zł. W tym stanie rzeczy, w ocenie Sądu, nie można przyjąć, że zostały spełnione przesłanki do przyznania Spółce prawa pomocy. Odnosząc się natomiast do argumentacji Skarżącej zawartej w sprzeciwie dotyczącej poniesionej straty za 2014 r. w kwocie 24.891,25 zł, która w jej ocenie powiększyła i tak już gigantyczną stratę z lat poprzednich wynoszącą 1.712.976,18 zł Sąd podziela ugruntowane już w orzecznictwie stanowisko, iż o potencjale do gromadzenia środków finansowych osób prowadzących działalność gospodarczą, a tym samym o dostępności środków finansowych pozwalających na pokrycie kosztów sądowych, decydują przede wszystkim uzyskiwane przychody z tytułu świadczonych usług bądź sprzedawanych towarów, a nie dochody (bądź strata) będące wynikiem różnicy pomiędzy przychodami, a kosztami działalności, która z kolei jest skutkiem decyzji gospodarczych podejmowanych przez prowadzącego działalność gospodarczą. Oceniając zatem przekazane informacje wynikające z deklaracji podatkowych VAT-7K w kontekście osiąganych przez Spółkę przychodów z tytułu świadczonych usług bądź sprzedawanych towarów stwierdzić należy, iż Skarżąca obraca znacznymi kwotami pieniężnymi, w zestawieniu z którymi należny wpis sądowy w sprawie niniejszej stanowi wartość niewspółmiernie niską. Podkreślenia wymaga fakt, że z przedłożonych deklaracji podatkowych VAT-7K wynika bowiem, iż Skarżąca uzyskuje przychód ze świadczenia usług i dostawy towarów. Sprzedaż opodatkowana za IV kwartał 2014 r. wyniosła 116.971 zł, natomiast za I kwartał 2015 r. – 170.945 zł. Tym samym kwoty, jakie uzyskuje ona w wyniku prowadzonej działalności gospodarczej nie pozwalają przyjąć, że nie jest w stanie pozyskać środków na opłacenie kosztów sądowych w przedmiotowej sprawie. Mając na uwadze skalę na jaką prowadzi działalność gospodarczą nie do zaakceptowania jest wniosek, że uiszczenie kosztów sądowych wpłynie w jakikolwiek sposób na jej kondycję finansową. W związku z powyższym Sąd doszedł do przekonania, że ocena wynikająca z powyższych dokumentów potwierdza, że sytuacja finansowa Spółki w zestawionym okresie nie stanowi przeszkody w partycypowaniu w kosztach niniejszego postępowania sądowego. Nie ulega ponadto wątpliwości, iż tylko suma środków zgromadzonych na rachunkach bankowych Spółki wielokrotnie przewyższa wysokość kosztów sądowych na obecnym etapie postępowania. Reasumując, zebrany w toku niniejszego postępowania materiał nie pozwala na stwierdzenie, że w odniesieniu do Skarżącej zachodzi przesłanka wymieniona w art. 246 § 2 pkt 2 P.p.s.a. Podkreślić przy tym należy, iż strona prowadząca działalność gospodarczą powinna wykazywać się szczególną zapobiegliwością w zakresie finansowania udziału w postępowaniu sądowoadministracyjnym, związanym z prowadzoną przez siebie działalnością gospodarczą (por. postanowienia NSA z dnia 6 października 2004 r., sygn. akt GZ 71/2004, i z dnia 25 lutego 2011 r., sygn. akt I FZ 27/11, opubl. w bazie internetowej NSA - cbois.nsa.gov.pl). Zarówno wielkość posiadanego majątku, rozmiar prowadzonej działalności, jak też wysokość przychodów Spółki, nie wskazuje, aby pozbawiona była środków finansowych. Mając powyższe na uwadze, w szczególności uznając, iż Skarżąca nie wykazała zaistnienia przesłanek przyznania jej prawa pomocy w zakresie częściowym, Sąd działając na podstawie art. 260, art. 246 § 2 pkt 2, art. 243 § 1, art. 245 § 1 i § 3 w zw. z art. 254 § 1 P.p.s.a. postanowił jak w sentencji.