III SA/Wa 761/13

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, w składzie: Przewodniczący Sędzia WSA Maciej Kurasz po rozpoznaniu w dniu 19 czerwca 2013 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku A. sp. z o.o. z siedzibą w W. o przyznanie prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi A. sp. z o.o. z siedzibą w W. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w W. z dnia [...] stycznia 2013 r. nr [...] w przedmiocie określenia wysokości zobowiązania podatkowego podlegającego wpłacie oraz kwoty różnicy podatku do przeniesienia na następny okres rozliczeniowy w podatku od towarów i usług za styczeń i luty 2010 r. postanawia: - przyznać stronie skarżącej prawo pomocy w zakresie zwolnienia od wpisu od skargi ponad kwotę 10.000 zł, - odmówić stronie skarżącej przyznania prawa pomocy w pozostałym zakresie. A. sp. z o.o. z siedzibą w W. (dalej jako: "Strona" lub "Skarżąca") pismem z dnia 20 lutego 2013 r. złożyła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie skargę na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w W. z dnia [...] stycznia 2013 r. w przedmiocie określenia wysokości zobowiązania podatkowego podlegającego wpłacie oraz kwoty podatku do przeniesienia na następny okres rozliczeniowy w podatku od towarów i usług za styczeń i luty 2010 r. Skarżącej, przy piśmie z 19 kwietnia 2013 r., przesłano odpis zarządzenia Przewodniczącej Wydziału z dnia 18 kwietnia 2013 r. o wezwaniu do uiszczenia – w terminie 7 dni od dnia doręczenia tego pisma - wpisu sądowego od skargi w wysokości 31.432 zł, pod rygorem odrzucenia skargi. W odpowiedzi na wezwanie do uiszczenia wpisu, Skarżąca złożyła wniosek na urzędowym formularzu PPPr o przyznanie jej prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. Strona wskazała na brak środków finansowych na pokrycie kosztów sądowych, gdyż od 1 grudnia 2010 r. nie prowadzi działalności operacyjnej. Podniosła, że organy administracji dokonały zajęcia zabezpieczającego rachunków bankowych, co utrudniło jej prowadzenie działalności gospodarczej. Podkreśliła ponadto, iż na skutek przerwania ciągłości działalności operacyjnej Spółka na dzień 31 grudnia 2012 r. wykazała stratę w wysokości 86.822,27 zł. Wskazała, iż Naczelnik [...] Urzędu Skarbowego w W. przeprowadził z jej rachunków bankowych egzekucję środków pieniężnych w wyniku czego spółka została pozbawiona jakichkolwiek środków finansowych, tym samym możliwości ponoszenia kosztów sądowych. Do wniosku Skarżąca załączyła wykaz rachunków bankowych znajdujących się w jej posiadaniu, z którego wynikało, iż na każdym z kont brak jest jakichkolwiek środków pieniężnych. W wykonaniu wezwania referendarza sądowego do nadesłania dodatkowych informacji dotyczących jej stanu majątkowego, Skarżąca przesłała zestawienie faktur VAT za okres od listopada 2012 r. do kwietnia 2013 r., odpisy wyciągów z rachunków bankowych ([...] S.A. i [...] S.A.), szczegółowe zestawienie aktualnych należności wraz ze wskazaniem dokonanych spłat należności i zobowiązań oraz należności i zobowiązań niezapłaconych, aktualny bilans spółki sporządzony na dzień 30 kwietnia 2013 r. Ponadto wskazała, że bieżące wydatki A. sp z o.o. do dnia 14 lutego 2013 r. finansowała spółka A. sp. z o.o. na mocy odrębnej umowy o finansowaniu i kompensacie zakładającej finansowanie bieżących wydatków a następnie ich kompensatę po przeniesieniu na A. sp. z o.o. własności samochodu osobowego marki [...] wykupionego od firmy leasingowej. Podniosła jednocześnie, że rozliczenie wydatków poniesionych przez A. sp. z o.o. nastąpiło poprzez kompensatę z ceną sprzedaży przez A. sp. z o.o. ww. samochodu na rzecz A. sp. z o.o. za cenę sprzedaży 89.790 zł po kompensacie zobowiązanie A. sp. z o.o. wobec A. sp. z o.o. wyniosło łącznie 33.248,84 zł. Jednocześnie Strona podkreśliła, że obsługę księgową i pełnomocnika oraz domicylu świadczy kancelaria prawna, która wynagrodzenie uzyska po wznowieniu działalności przez stronę. Wskazała ponadto, iż na skutek egzekucji administracyjnej utraciła zdolność kredytową i zdolność do ponoszenia jakichkolwiek kosztów. Ponadto nie ma tytułu prawnego do jakiegokolwiek lokalu Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie postanowieniem z dnia 22 maja 2013 r. odmówił Skarżącej przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. W ocenie referendarza znajdują potwierdzenie w aktach twierdzenia strony o prowadzeniu wobec niej postępowania egzekucyjnego, znikomości środków na rachunkach czy finansowaniu bieżącej działalności w wyniku odrębnej umowy o finansowaniu i kompensacie zawartej z A. sp. z o.o. Nie znajdują natomiast potwierdzenia w nadesłanych dokumentach twierdzenia Strony o niemożliwości zgromadzenia wymaganych w sprawie środków. W uzasadnieniu podkreślił, że Strona sama zasygnalizowała nie tylko istnienie odrębnej umowy o finansowaniu i kompensacie zawartej z A. sp z o.o., ale też fakt dokonywania z tą spółką "kompensat" w wyniku zbycia składników majątku strony (samochodu [...]). Ponadto wskazał, że z nadesłanego bilansu na dzień 30 kwietnia 2013 r. wynikało, że Strona wciąż posiada aktywa, które umożliwiają jej podjęcie starań, choćby poprzez stosowne umowy, w celu zgromadzenia środków na poczet kosztów postępowania. Podkreślił także, że już po dacie wniesienia skargi 20 lutego 2013 r. Skarżąca reprezentowana przez profesjonalnego pełnomocnika, dokonywała rozliczeń finansowych w wysokości przekraczającej wysokość wymagalnych kosztów sądowych w sprawie poprzez kompensatę z umową o finansowanie na kwotę 89.790,00 zł. Zdaniem referendarza sądowego, koszty należne z tytułu prowadzenia sporów sądowych, w szczególności koszty należności publicznoprawnych, jaką jest wpis od skargi, nie ustępują pierwszeństwa innym należnościom, w tym należnościom kontraktowym. W związku z czym Strona była zobowiązana uwzględnić wysokość tych kosztów w procesie planowania wydatków. Od powyższego postanowienia Skarżąca w ustawowym terminie złożyła sprzeciw. W uzasadnieniu wskazała, że referendarz sądowy odniósł się wyłącznie do wybranych elementów sytuacji finansowej Spółki. Podniosła ponadto, iż o ile przed wszczęciem egzekucji Strona mogła zawierać z podmiotami trzecimi umowy na finansowanie bieżącej działalności, o tyle po wszczęciu egzekucji tego rodzaju umowy nie mogą przynieść zamierzonego celu, gdyż wierzytelności z nich wynikające również podlegają egzekucji. W związku z tym Skarżąca chociaż posiada aktywa, to faktycznie nie rozporządza żadnymi środkami. Ponadto wskazała, że w jej sytuacji konieczność rezerwacji środków finansowych na pokrycie kosztów sądowych związanych z ewentualnie prowadzonymi postępowaniami sądowymi nie powinna być podnoszona, gdyż taki wymóg odnosi się do sytuacji zainicjowania postępowania. Natomiast w jej przypadku, sama została zmuszona do wniesienia powództwa w celu ochrony swoich praw. W dalszej części Strona podniosła, że organ miał świadomość tego, że pozbawiając ją środków finansowych zwiększa prawdopodobieństwo nieropoznania jej skargi z przyczyn formalnych. Przez co zwiększył prawdopodobieństwo pozostania w obiegu prawnym decyzji wadliwej. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Zgodnie z art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U z 2012 r., poz. 270 ze zm.), dalej jako: "P.p.s.a." w razie wniesienia sprzeciwu, który nie został odrzucony, zarządzenie lub postanowienie, przeciwko któremu został on wniesiony, traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym. Stosownie do art. 245 § 1 P.p.s.a. prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 2 P.p.s.a.). Prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 3 P.p.s.a.). Przyznanie prawa pomocy uzależnione jest od spełnienia przesłanek określonych w art. 246 P.p.s.a. W przypadku osób prawnych, a także innych jednostek organizacyjnych nie posiadających osobowości prawnej prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym – gdy wykaże, że nie ma żadnych środków na poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania (art. 246 § 2 pkt 1 p.p.s.a.), a zakresie częściowym – gdy osoba ta wykaże, iż nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania (pkt 2 cyt. wyżej przepisu). Przyjętą regułą jest, iż obowiązkiem stron jest ponoszenie kosztów związanych z udziałem w postępowaniu. Przyznanie wnioskodawcy prawa pomocy należy traktować, jako odstępstwo od powołanej zasady, powodujące uszczuplenie dochodów państwa. Przysługujące Sądowi prawo do zwalniania od kosztów sądowych nie ma charakteru pełnego, swobodnego uznania, lecz podlega określonym regułom, których należy bezwzględnie przestrzegać przy każdorazowym rozpatrywaniu takiego wniosku. W szczególności, do obowiązków Sądu należy ocena złożonego przez wnioskodawcę oświadczenia i ewentualna jego weryfikacja, w celu wyważenia interesu ogółu (Skarbu Państwa) i słusznego interesu jednostki (obywatela). Rozpoznając wniosek należy uwzględnić sytuację majątkową Skarżącego oraz jego zdolności płatnicze na tle wysokości wymagalnych kosztów sądowych. Natomiast, jak podkreśla się w orzecznictwie ciężar wykazania okoliczności uzasadniających przyznanie prawa pomocy spoczywa na stronie, która ubiega się o przyznanie prawa pomocy (por. postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 13 maja 2010 r., sygn. akt II FZ 185/10 i z dnia 27 maja 2010 r., sygn. akt II FZ 255/10). Sąd może zwolnić od kosztów sądowych tylko w sytuacji, gdy wnioskodawca wykaże, że nie ma realnych możliwości finansowych ich poniesienia. Zatem to na wnoszącym o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar dowodu, że znajduje się w sytuacji uprawniającej go do skorzystania z prawa pomocy, zaś rozstrzygnięcie w tej kwestii zależy od tego, co zostanie przez stronę udowodnione. Zgodnie z przepisami rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 grudnia 2003 r. w sprawie wysokości oraz szczegółowych zasad pobierania wpisu w postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 221, poz. 2193) wpis od skargi w przedmiotowej sprawie wynosi 31.432 zł. Nie ulega wątpliwości, iż każdy, kto wnosi do Sądu pismo podlegające opłacie lub powodujące wydatki, obowiązany jest do uiszczenia stosownych kosztów sądowych, a także powinien być przygotowany na poniesienie wydatków związanych z prowadzeniem procesu sądowego. Wykładnia językowa art. 246 § 2 pkt 1 i 2 P.p.s.a. jednoznacznie wskazuje, że to wnioskodawca powinien wykazać, przedstawiając odpowiednie argumenty i dowody, iż nie ma żadnych środków lub nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Na podkreślenie zasługuje także to, iż Sąd nie jest zobligowany do prowadzenia odrębnego postępowania mającego na celu ustalenie faktycznych możliwości finansowych Skarżącej. To na Stronie spoczywa ciężar dowodzenia, iż nie jest w stanie ponieść należnych, ustawowych kosztów postępowania, w tym wpisu sądowego. W niniejszej sprawie Strona wniosła o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych, tj. w zakresie częściowym. Rozpoznając niniejszy wniosek należało zatem w pierwszej kolejności odnieść się do argumentacji przedstawionej we wniosku oraz złożonych oświadczeniach i dokonać analizy sytuacji majątkowej skarżącej Spółki oraz jej zdolności płatniczych, w zestawieniu z wysokością wpisu sądowego. Wskazać należy, iż okolicznością uzasadniającą przyznanie osobie prawnej prawa pomocy w zakresie częściowym jest wykazanie przez nią, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Z dokumentów przedstawionych przez Stronę wynika, iż istotnie jej sytuacja finansowa jest trudna. Podkreślić należy, że wszczęta przez organ egzekucja przyczyniła się do utraty zdolności kredytowej Spółki. Natomiast zajęcie zabezpieczające rachunków bankowych doprowadziło do zawieszenia prowadzonej działalności operacyjnej w następstwie czego Strona za ostatni rok obrotowy poniosła stratę w wysokości 86.822,27 zł. Z kolei przeprowadzona egzekucja środków pieniężnych z rachunków bankowych pozbawiła Skarżącą możliwości dysponowania jakimikolwiek środkami finansowymi. Niemniej w ocenie Sądu przyznanie Stronie prawa pomocy w żądanym zakresie nie jest zasadne. Podkreślić bowiem należy, że przyznanie tego prawa uwarunkowane jest niemożnością zgromadzenia odpowiednich środków m.in. na wpis sądowy, a nie trudnościami w ich zgromadzeniu. Założeniem tego prawa jest zapewnienie prawa do sądu i możliwości obrony racji podmiotom, które nie mają obiektywnych możliwości uiszczenia kosztów sądowych. Na obecnym etapie postępowania sądowoadministracyjnego kosztem, którego poniesienie jest niezbędne do jego prowadzenia jest wpis od skargi w kwocie 31.432 zł. Uwzględniając natomiast fakt, iż Strona w nadesłanym bilansie wykazała, iż wciąż posiada aktywa, które umożliwiają jej podjęcie starań w celu zgromadzenia jakichkolwiek środków na poczet kosztów postępowania, Sąd stwierdził, że uiszczenie w niniejszej sprawie wpisu od skargi w kwocie 10.000 zł leży w możliwościach finansowych Skarżącej. Natomiast wpłacenie tej kwoty spowoduje, że zrealizowane zostanie, gwarantowane w art. 45 ust. 1 Konstytucji RP, prawo do sądu. Biorąc powyższe pod uwagę, po przeanalizowaniu wniosku Strony oraz złożonej przez nią informacji dotyczącej jej sytuacji finansowej Sąd stwierdził, iż przesłanki, będące warunkiem niezbędnym do zwolnienia od kosztów sądowych wnioskodawczyni zostały spełnione w stopniu uzasadniającym przyznanie prawa pomocy poprzez zwolnienie Skarżącej od wpisu od skargi ponad kwotę 10.000 zł. Mając na uwadze całość przedstawionej wyżej argumentacji Sąd - na podstawie art. 243 § 1 P.p.s.a., art. 245 § 1 i 3 P.p.s.a. oraz art. 246 § 2 pkt 2 w związku z art. 260 P.p.s.a. – orzekł, jak w sentencji.