III SA/Wa 773/07

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Alojzy Skrodzki (spr.) po rozpoznaniu w dniu 23 czerwca 2008 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od opłaty kancelaryjnej za odpis wyroku z uzasadnieniem doręczony na skutek wniosku o jego sporządzenie w sprawie ze skargi J. i H. F. na decyzję Ministra Finansów z dnia [...] stycznia 2007 r. nr [...] w przedmiocie odmowy wszczęcia postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji o podatku dochodowym od osób fizycznych za 1997 r. postanawia - odmówić przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie - Pismem z dnia 17 grudnia 2007 r. J. i H. F. - zwani dalej "skarżącymi" wnieśli o zwolnienie z opłaty kancelaryjnej w kwocie 100 zł, odsyłając jednocześnie do znajdującego się w aktach sprawy formularza PPF z dnia 5 czerwca 2007 r. W uzasadnieniu tego wniosku skarżący podkreślili, że prowadzona wobec nich egzekucja doprowadziła do "dramatycznego zubożenia rodziny i znacznego uszczerbku na zdrowiu długotrwałym przeciążeniem stresem potęgującym przewlekłe dolegliwości". Miesięczne obciążenie gospodarstwa domowego egzekucją wynosi 942,94 zł, co powoduje, że nie są w stanie poczynić jakichkolwiek oszczędności i ponieść kosztów bez uszczerbku. Skarżący powołali się na fakt udzielenia im w innych postępowaniach sądowych prawa pomocy w zakresie częściowego zwolnienia od kosztów sądowych. Skarżący nie posiadają żadnego majątku, ich samochód [...] został zajęty przez Naczelnika [...] Urzędu Skarbowego w G., a nieruchomość obciążono hipoteką przymusową. Zamieszkują w mieszkaniu, na którym ustanowiono na ich rzecz dożywotnią służebność osobistą. Skarżący poinformowali ponadto, że z tytułu emerytur uzyskują łącznie 3.770,47 zł. ich obciążenia miesięczne wynoszą zaś 2.940,67 zł. Do wniosku dołączyli postanowienie WSA w Gdańsku z dnia 13 kwietnia 2006 r. I SA/Gd 198/06, pismo informujące o ustanowieniu zastawu skarbowego, umowę darowizny z poleceniem oraz harmonogram spłat pożyczki. Postanowieniem z dnia 27 marca 2008 r. referendarz sądowy odmówił skarżącym przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Następnie pismem z 15 kwietnia 2008 r. skarżący złożyli w terminie sprzeciw od w/w postanowienia. W treści pisma skarżący wskazali, iż w okresie od dnia złożenia formularza PPF (5.06.2007 r.) do dnia wydania rozstrzygnięcia przez referendarza (27.03.2008 r.), ich sytuacja majątkowa zmieniła się na gorsze, a mianowicie popadli w stan niedostatku. Ponadto podnieśli, iż stali się ofiarami indolencji urzędniczej, niekompetencji i zaniechania zbadania przesłanek wniosków dowodowych. W ocenie skarżących na ich koszt prowadzone były jednocześnie inne sprawy, których finansowanie wymagało nie tylko zainwestowania środków od obdarowanych ale i ze środków wziętych z pożyczki zaciągniętej w dniu 23 listopada 2007 r. Ponadto skarżący podnieśli, iż w niniejszej sprawie dotychczasowe opłaty sądowe uiszczali ze środków z pożyczki bankowej z dnia 11 kwietnia 2007 r., a nie są w stanie uiścić należnej opłaty kancelaryjnej, gdyż ich sytuacja majątkowa w listopadzie 2007 r. radykalnie zmieniła się i uległa pogorszeniu. Kolejno wskazali, iż nie posiadają środków na opłacenie usługi zawodowego radcy prawnego do wniesienia w niniejszej sprawie skargi kasacyjnej. Dalej skarżący podnieśli zarzuty odnoszące się do przedmiotu sprawy oraz opisali własne odczucia związane z funkcjonowaniem organów administracyjnych. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Zgodnie z przepisem art. 259 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 z późn. zm.) - dalej "p.p.s.a.", od zarządzeń i postanowień referendarza można wnieść sprzeciw do właściwego wojewódzkiego sądu administracyjnego. Z kolei, jak stanowi przepis art. 260 p.p.s.a., w razie wniesienia sprzeciwu, który nie został odrzucony, zarządzenie lub postanowienie, przeciwko któremu został on wniesiony, traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym. Z dyspozycji art. 243 § 1 oraz art. 245 § 1 i § 2 p.p.s.a., wynika, że właściwy sąd administracyjny może na wniosek strony przyznać jej prawo pomocy w zakresie całkowitym lub częściowym. W rozpoznawanej sprawie wnioskodawcy wnieśli o zwolnienie od obowiązku uiszczania opłaty kancelaryjnej za sporządzenie uzasadnienia wyroku tj. o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym. W niniejszej sprawie należało zatem zbadać, czy sytuacja majątkowa skarżących uzasadnia przyznanie im prawa pomocy w zakresie częściowym, co jest możliwe w sytuacji, gdy strona wykaże (podkreślenie własne), że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a.). Z powyższych przepisów wynika, iż to na stronie ciąży obowiązek wykazania, że znajduje się w sytuacji uprawniającej do skorzystania z prawa pomocy. Wykładnia systemowa prowadzi ponadto do wniosku, że osoba fizyczna powinna partycypować w kosztach postępowania, jeżeli posiada jakiekolwiek środki majątkowe. Stosownie bowiem do art. 199 p.p.s.a., strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie. Oznacza to, że co do zasady każdy, kto wnosi do Sądu pismo podlegające opłacie lub powodujące wydatki, obowiązany jest do uiszczenia kosztów sądowych, do których zalicza się opłaty sądowe i zwrot wydatków (art. 211 p.p.s.a.). Jest istotne, że opłaty sądowe, czyli wpisy i opłaty kancelaryjne, stanowią dochód budżetu państwa (art. 212 p.p.s.a.). W konsekwencji zwolnienie strony od obowiązku ich ponoszenia, oznacza zmniejszenie jego dochodów, które należy pokryć, uzyskując wpływy z innych źródeł. Dlatego też oceniając, czy w danej sytuacji zasadne jest zwolnienie strony od obowiązku ponoszenia kosztów sądowych, należy uwzględnić okoliczność, że państwo wykorzystuje uzyskiwane środki na realizację określonych celów i zadań. Należy rozważyć realizację zasady prawa do Sądu, ale również uwzględniać zasadę powszechności i równości obywateli w ponoszeniu ciężarów i świadczeń publicznych. W konsekwencji, przyznanie prawa pomocy jest wyjątkiem od zasady wynikającej z art. 199 powołanej ustawy, a przysługujące Sądowi prawo do zwalniania od kosztów sądowych nie ma charakteru pełnego, swobodnego uznania, lecz podlega określonym regułom, których należy bezwzględnie przestrzegać przy każdorazowym rozpatrywaniu takiego wniosku. Rozpoznając wniosek należy uwzględnić sytuację majątkową skarżących oraz ich zdolności płatnicze na tle wysokości wymagalnych kosztów sądowych. Zatem w celu podjęcia decyzji o przyznaniu bądź odmowie przyznania prawa pomocy w jakimkolwiek zakresie konieczna jest w niniejszej sprawie ocena informacji przedstawionych przez skarżących w pismach kierowanych do Sądu. Zdaniem Sądu zauważyć należy, iż przedstawiona przez skarżących w przesłanych do tut. Sądu pismach sytuacja majątkowa, co najmniej z kilku powodów nie świadczy o trudnościach finansowych uniemożliwiających im poniesienie kosztów niezbędnych do prowadzenia postępowania. Po pierwsze skarżący otrzymują regularne comiesięczne dochody z tytułu emerytur. Po drugie suma otrzymywanych świadczeń (3.770,47 zł brutto), znacznie przekracza wysokość średnich świadczeń wypłacanych z tytułu emerytur, a także wysokość minimalnego wynagrodzenia z tytułu świadczenia pracy. Po trzecie jednorazowa kwota 100 zł z tytułu należnej obecnie opłaty kancelaryjne, nawet w zestawieniu z miesięcznymi wydatkami jakie skarżący ponoszą z tytułu pożyczki bankowej (ok. 380 zł) oraz służebności osobistej mieszkania darowanego najbliższym (1.000 zł), wydaję się bez znaczenia dla ich egzystencji, a tym samym nie spowoduje ona uszczerbku w utrzymaniu rodziny, gdyż skarżący uiścili w niniejszej przy tych samych dochodach i obciążeniach wpis od skargi w kwocie 200 zł i wpis od zażalenia w kwocie 100 zł. W ocenie Sądu fakt regulowania przez skarżących ciążących na nich zobowiązań zasługuje co prawda na aprobatę, niemniej istnienie tych obciążeń nie może samo w sobie stanowić podstawy do przyznania im prawa pomocy. Obowiązek uiszczenia kosztów sądowych nie ustępuje bowiem obowiązkowi spłaty innych zobowiązań, zwłaszcza wówczas, gdy strona płatności takich dokonuje (postanowienie WSA w Warszawie z dnia 17 września 2004 r., III SA/Wa 211/04, niepubl.). Kolejno należy zwrócić uwagę, iż wskazana w sprzeciwie argumentacja skarżących nie przedstawia w przekonaniu Sądu informacji o ich stanie majątkowym, tylko jest subiektywną ocenę ich sytuacji finansowej w jakiej się znajdują. Ponadto samo wskazanie przez skarżących, iż ich sytuacja zmieniła się na gorsze i popadli w niedostatek oraz, że nie posiadają środków na opłacenie usług profesjonalnego pełnomocnika, nie może w ocenie Sądu i nie stanowi przesłanki uzasadniającej przyznanie im prawa pomocy w jakimkolwiek zakresie. Z kolei zdaniem Sądu niezrozumiałe jest przekazanie przez skarżących na rzecz najbliższych, lokalu mieszkalnego stanowiącego odrębną nieruchomość, z zastrzeżeniem służebności osobistej mieszkania (§ 6 aktu notarialnego z dnia 1 marca 2000 r.), za którą zobowiązali się uiszczać kwotę 1.000 zł miesięcznie w okresie, w którym toczyło się postępowanie podatkowe dotyczące niniejszej sprawy, a tym samym w sytuacji, w której mogli się spodziewać, iż będą potrzebowali środki na dochodzenie własnych racji, także przed sądem. Ponadto należy pamiętać, iż zgodnie z art. 897 kodeksu cywilnego, jeżeli po wykonaniu darowizny darczyńca popadnie w niedostatek, obdarowany ma obowiązek, w granicach istniejącego jeszcze wzbogacenia, dostarczać darczyńcy środków, których mu brak do utrzymania odpowiadającego jego usprawiedliwionym potrzebom. Obdarowany natomiast może zwolnić się z tego obowiązku zwracając darczyńcy wartość wzbogacenia, czyli w tym przypadku wartość mieszkania. Popadnięcie zatem przez darczyńcę w stan niedostatku, bez względu na przyczynę, powoduje powstanie obowiązku pomocy przez obdarowanego. W przypadku natomiast nieusprawiedliwionego braku wspomożenia darczyńcy darowizna może być nawet odwołana. Tym samy w pierwszej kolejności skarżący powinni zwrócić się o pomoc do swoich najbliższych. W ocenie Sądu twierdzenia skarżących zawarte w złożonych pismach nie są przekonywujące. Ustosunkowując się do powyższego podkreślić raz jeszcze należy, iż ubiegając się o przyznanie prawa pomocy skarżący powinni - w sposób szczególnie staranny - wykazać swoją niemożność ponoszenia kosztów sądowych. Zestawienie powyższych faktów powoduje konieczność zastanowienia się nad tym, czy skarżący rzeczywiście znajdują się w tak trudnej sytuacji majątkowej jaką opisali w pismach. Należy również zwrócić uwagę, że zadaniem Sądu jest ocena złożonych przez skarżącego oświadczeń i ewentualna ich weryfikacja, nie należy natomiast do jego zadań prowadzenia dochodzenia co do faktycznego stanu majątkowego wnioskodawcy (por. postanowienie NSA z 10 maja 2004 r. sygn. FZ 18/04. Reasumując należy stwierdzić, iż w rozpoznawanej sprawie wnioskodawcy nie wykazali istnienia okoliczności uzasadniających przyznanie im prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Mając na względzie powyższe, na podstawie art. 243 § 1, art. 244 § 1 oraz art. 245, a także art. 246 § 1 P.p.s.a., Sąd postanowił, jak w sentencji.