III SA/Wa 82/09

Referendarz sądowy Lucyna Kaligowska Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie po rozpoznaniu w dniu 3 marca 2009 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku J. R. o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie ze skargi na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w W. z dnia [...] października 2008 r. Nr [...] w przedmiocie określenia wysokości odsetek za zwłokę postanawia odmówić przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie 1. Skarżący J. R. wniósł na formularzu PPF o zwolnienie od kosztów sądowych, motywując to trudną sytuacją materialną. Skarżący osiąga dochód w wysokości 1.100 zł, który to służy zaspokojeniu potrzeb życiowych jego i dwójki niepełnoletnich dzieci. Skarżący nie posiada żadnego majątku. Z pozostającą we wspólnym gospodarstwie domowym żoną posiada rozdzielność majątkową. 2. W wykonaniu wezwania referendarza sądowego pełnomocnik Skarżącego przesłał pismo z 17 lutego 2009 r., w którym wyjaśnił, że dochody uzyskane przez tego ostatniego w latach 2007-2008 wyniosły 11.000 zł netto rocznie. W tym samym okresie żona osiągnęła dochód w wysokości 40.000 zł netto rocznie. Dochód żony Skarżącego określił na kwotę 2.000-3.000 zł netto. Do należącego do niej majątku zaliczył natomiast mieszkanie w J.. Wskazał, że Skarżący nie prowadzi działalności gospodarczej. Nie posiada rachunków bankowych. Nie posiada także tytułu prawnego do zajmowanego lokalu (lokal jest własnością żony). Wydatki na bieżące utrzymanie Skarżącego wynoszą 1.500 zł miesięcznie. Uwzględniając powyższe zważono, co następuje: 3. Celem instytucji "prawa pomocy" jest zapewnienie realizacji prawa do sądu stronie, która ze względu na dochody, stan majątkowy i rodzinny nie może ponieść kosztów związanych ze swym udziałem w sprawie. 4. Stosownie do art. 245 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270 z późn. zm.), dalej powoływanej jako "p.p.s.a.", prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie częściowym (tak w niniejszej sprawie) obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 3 p.p.s.a.). W myśl art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie częściowym następuje, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Przepis ten nakłada na stronę obowiązek wykazania (podkr. własne), tj. - przyjmując za Słownikiem języka polskiego (pod redakcją naukową prof. M. Szymczaka, Wyd. Naukowe PWN, Warszawa 2002, t. III, s. 749) - udowodnienia, czy też przedstawienia w sposób przekonywający, że zachodzą wobec niej przesłanki przyznania prawa pomocy. Prawo pomocy jest zatem uprawnieniem, dla którego realizacji strona obowiązana jest dokonać pewnych czynności, w tym przede wszystkim złożyć stosowny wniosek na urzędowym formularzu – w tym przypadku PPF (art. 252 § 2 p.p.s.a.). Sporządzony w tej formie wniosek ma na celu ogólne zobrazowanie kondycji finansowej wnioskodawcy. W razie gdy zawarte we wniosku oświadczenia okażą się niewystarczające do oceny jego rzeczywistego stanu majątkowego, bądź też gdy budzą one wątpliwości, Sąd może podjąć działania zmierzające do uzyskania pełnego obrazu możliwości płatniczych wnioskodawcy, wzywając go do przedstawienia określonych informacji lub dokumentów źródłowych służących weryfikacji złożonych wcześniej oświadczeń. Możliwość taką daje Sądowi przepis art. 255 p.p.s.a. 5. Z możliwości tej referendarz sądowy w niniejszej sprawie skorzystał (wezwanie z 5 lutego 2009 r.). Z obowiązku nadesłania dodatkowej dokumentacji Skarżący jednakże nie wywiązał się. Nie przesłał mianowicie zeznań podatkowych, dokumentu potwierdzającego wysokość otrzymywanego wynagrodzenia, zaświadczenia potwierdzającego fakt zaprzestania prowadzenia działalności gospodarczej. Nie udokumentował także wysokości wydatków. Nie wskazał czy żona posiada rachunki bankowe. Nie ujawnił również źródeł, z których finansuje wynagrodzenie na rzecz ustanowionego pełnomocnika. W tej sytuacji stwierdzić należy, iż prawidłowa ocena możliwości płatniczych Skarżącego nie jest możliwa. Skarżący nie może oczekiwać, iż przy orzekaniu o przyznaniu prawa pomocy referendarz sądowy poprzestanie na jego ogólnikowych oświadczeniach o wysokości uzyskanych dochodów oraz ponoszonych wydatków. Bazowanie na samych tylko oświadczeniach strony godziłoby bowiem w istotę instytucji prawa pomocy. Przyznanie prawa pomocy stanowi odstępstwo od wynikającej z art. 199 p.p.s.a. zasady ponoszenia przez stronę kosztów związanych z prowadzeniem postępowania sądowoadministracyjnego, które są dochodami Skarbu Państwa (por. art. 212 § 2 p.p.s.a.). Jest to zatem swoista forma dotowania strony przez Państwo, poprzez zapewnienie jej bezpłatnego udziału w tymże postępowaniu. Stąd też – jak również z uwagi na nieostre kryteria sformułowane w art. 246 § 1 p.p.s.a. - szczególnie istotne jest możliwie najbardziej dokładne ustalenie rzeczywistej kondycji finansowej wnioskodawcy (por. postanowienie NSA z 12 czerwca 2007 r., II FZ 214/07, niepubl.). W tym celu strona zobligowana jest przedstawić Sądowi nie tylko subiektywny opis zaistniałych faktów, ale przede wszystkim obiektywne dowody na ich potwierdzenie. Innymi słowy fakty te powinny być uwiarygodnione (a najlepiej udokumentowane), tak aby Sąd miał przekonanie (a najlepiej pewność), co do trafności swojej oceny możliwości finansowych strony. Tymczasem Skarżący nie wykazał w sposób bezsprzeczny i nie budzący wątpliwości, że jego sytuacja materialna uniemożliwia mu poniesienie kosztów postępowania. Z tej przyczyny na podstawie art. 243 § 1 p.p.s.a., art. 245 p.p.s.a., art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. oraz art. 258 § 2 pkt 7 p.p.s.a., postanowiono jak w sentencji. 6. Podobny - do zaprezentowanego wyżej – pogląd wyraził Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z 10 stycznia 2008 r. (I FZ 597/07), w którym to podkreślił, że skoro sam wnioskodawca nie nadesłał dodatkowej dokumentacji, do czego został wezwany, Sąd nie miał możliwości pełnej oceny jego sytuacji finansowej, nie miał bowiem wystarczających danych, do których mógłby się odnieść. Dla Sądu nie było wystarczające samo tylko podanie kwot miesięcznych wydatków związanych z utrzymaniem bez poparcia ich stosownymi dokumentami.