III SA/Wa 839/18

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie: Przewodniczący Sędzia WSA Radosław Teresiak, po rozpoznaniu w dniu 18 września 2018 r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu R. sp. z o.o. z siedzibą w W. od postanowienia referendarza sądowego z dnia 31 lipca 2018 r. w sprawie ze skargi R. sp. z o.o. z siedzibą w W. na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w W. z dnia [...] stycznia 2018 r. nr [...] w przedmiocie podatku od towarów i usług za poszczególne okresy rozliczeniowe 2013 r. i 2014 r. postanawia utrzymać w mocy zaskarżone postanowienie R. sp. z o.o. z siedzibą w W. (dalej: "Skarżąca" lub "Spółka") wniosła o zwolnienie od kosztów sądowych, motywując to takimi okolicznościami jak: brak środków na uiszczenie wpisu sądowego od skargi w kwocie 31.170 zł, brak środków na rachunku bankowym (minus 365,05 zł), brak przychodów w okresie od stycznia do grudnia 2017 r., strata bilansowa w wysokości 42.542,14 zł w 2016 r., dokonanie zabezpieczenia przybliżonej kwoty zobowiązania podatkowego na kwotę 1.837.586 zł. Skarżąca wskazała, że wysokość kapitału zakładowego, majątku lub środków finansowych wynosi 570.000 zł. W wykonaniu wezwania referendarza sądowego Skarżąca nadesłała sprawozdanie finansowe za 2016 r. i 2015 r., wyciągi z rachunków bankowych, zeznanie podatkowe CIT-8 za 2017 r. i 2016 r., deklaracje VAT-7 od listopada 2017 r. do marca 2018 r. oraz protokół zwyczajnego zgromadzenia wspólników. Skarżąca oświadczyła, że w 2017 r. nie uzyskała przychodów, wyjaśniła, że nie posiada udziałów w innych podmiotach, nie posiada nieruchomości, oraz nie prowadzi działalności gospodarczej. Postanowieniem z dnia 31 lipca 2018 r. referendarz sądowy odmówił przyznania Skarżącej prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. W uzasadnieniu wskazał, że jakkolwiek sytuacja finansowa Skarżącej nie należy do łatwych, niemniej jednak powyższe okoliczności nie mogą przesądzać o przyznaniu jej prawa pomocy w żądanym zakresie. Referendarz zauważył bowiem, że Spółka, prowadząc ryzykowną działalność, polegającą na uczestnictwie w transakcjach łańcuchowych tj. w karuzelowym obrocie olejem rzepakowym, kawą oraz siatką podtynkową, powinna liczyć się z kosztami prowadzenia sprawy przed sądem i zabezpieczyć środki na ten cel. Zdaniem referendarza sądowego nie bez znaczenia jest także okoliczność, że Skarżąca jest w stanie pozyskać środki w szczególny sposób, jakim jest zobowiązanie wspólników do dopłat. Pismem z dnia 9 sierpnia 2018 r. Spółka złożyła sprzeciw, w którym podniosła, że referendarz poprzestał na ogólnych wnioskach, że jej sytuacja nie należy do łatwych, podczas gdy Skarżąca stała się ofiarą karuzeli podatkowej i utraciła płynność finansową i nie prowadzi działalności gospodarczej, tym samym nie osiąga żadnych przychodów. Skarżąca wskazała, że zaskarżenie niekorzystnej dla niej decyzji jest jej jedyną drogą do wyjścia z dramatycznej sytuacji finansowej i wobec brzmienia art. 45 Konstytucji powinno być jej przyznane prawo pomocy w przypadku braku środków na uiszczenie wpisu. Zdaniem Spółki Skarżąca wobec braku jakiegokolwiek majątku i ogromnego zadłużenia wobec organów administracji publicznej m.in. US, ZUS i nie posiada żadnego majątku należy uznać, że spełnione zostały przesłanki z art. 246 § 2 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2017 r., poz. 1369 ze zm., dalej jako: "P.p.s.a."). Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje. W myśl art. 260 p.p.s.a. rozpoznając sprzeciw od zarządzenia i postanowień, o których mowa w art. 258 § 2 pkt 6-8, sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone zarządzenie lub postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy. W sprawach takich wniesienie sprzeciwu wstrzymuje wykonalność zarządzenia lub postanowienia, a wojewódzki sąd administracyjny orzeka jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu. Zgodnie z art. 246 § 2 p.p.s.a., osoba prawna może domagać się przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym - gdy wykaże, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Natomiast stosownie do treści art. 245 § 3 p.p.s.a., prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. W orzecznictwie przyjmuje się, że instytucja prawa pomocy ma zastosowanie w szczególnie uzasadnionych sytuacjach. W przypadku osób prawnych - gdy nie są one w stanie uiścić pełnych kosztów sądowych. Stosując prawo pomocy nie można chronić, czy też wzbogacać majątku osób prywatnych, gdyż celem instytucji prawa pomocy jest zapewnienie dostępu do sądu osobom, którym brak środków finansowych ten dostęp uniemożliwia. Zapobiegliwości i przezorności w tym zakresie należy szczególnie wymagać od osób toczących spory sądowe w związku z prowadzoną działalnością gospodarczą (zob. postanowienie NSA z 15 października 2014 r., II FZ 1509/14). Należy również wskazać, że wyjątkowy charakter instytucji prawa pomocy wynika z tego, że udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądami administracyjnymi jest formą jej finansowania z budżetu państwa. Strona skarżąca wnioskowała w niniejszej sprawie o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym, tj. zwolnienie od kosztów sądowych. Należy zauważyć, że na obecnym etapie postępowania jedynym kosztem sądowym jest wpis od skargi wymagany w kwocie 31.170 zł. W ocenie Sądu referendarz sądowy słusznie zauważył, iż Skarżąca nie wykazała, że spełnia przesłanki warunkujące przyznanie jej prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Z nadesłanych przez Skarżącą dokumentów wynika, że od 2015 r. do chwili obecnej Spółka zaprzestała prowadzenia działalności gospodarczej i nie odnotowuje przychodu. Jednakże, nie może to przesądzać o zasadności przyznania Skarżącej prawa pomocy. Należy bowiem zauważyć, że chociaż w 2015 r. i 2016 r. Spółka wykazała przychód w kwocie 0,00 zł (rachunek zysków i strat, k. 92), to jednak zdołała wygospodarować środki w znacznej wysokości na usługi obce (w 2015 r. – 98.307,22 zł, w 2016 r. – 24.179,09 zł). Mając na uwadze również wysokie przychody Spółki w 2014 r. w kwocie ponad 19 mln zł, trafne jest stanowisko referendarza sądowego, że Spółka powinna była zabezpieczyć sobie środki na pokrycie przyszłych kosztów sporów sądowych. Słusznie również wskazał referendarz na możliwość uzyskania odpowiedniej kwoty w drodze dopłat. Wielomilionowe przychody Spółki niewątpliwie miały wpływ na sytuację finansową jej dwojga wspólników. Z akt sprawy nie wynika natomiast, że zostały podjęte jakiekolwiek kroki w celu dokapitalizowania Spółki w drodze dopłat wspólników, Skarżąca nie przedstawiła także żadnych okoliczności uniemożliwiających udzielenia jej takiego wsparcia w zakresie zainicjowanego postępowania sądowego. Ponadto, przy ocenie sytuacji Skarżącej z punktu widzenia przesłanek przyznania prawa pomocy istotna jest okoliczność, że Spółka, pomimo akcentowanych twierdzeń o trudnej sytuacji materialnej prowadzi działalność gospodarczą w sposób ciągły. Dodać należy, iż wobec Spółki nie zostało zainicjowane postępowanie w kierunku ogłoszenia upadłości (a w każdym razie Spółka nie twierdzi, aby takie postępowanie miało miejsce). Oznacza to, że władze Spółki widzą realne możliwości jej funkcjonowania oraz wypłacalności. Skarżąca nie wykazała jednocześnie, że podjęła jakiekolwiek starania zmierzające do pozyskania środków na poniesienie kosztów sądowych w niniejszej sprawie. W orzecznictwie zwraca się uwagę na fakt, iż przedsiębiorstwo, które nie wykazało, że utraciło płynność finansową i nadal funkcjonuje w obrocie gospodarczym, nawet pomimo trudności finansowych powinno partycypować w kosztach postępowania sądowego (por. postanowienie NSA z 1 kwietnia 2008 r. I OZ 208/08 dostępne w centralnej bazie orzeczeń i informacji o sprawach na stronie internetowej orzeczenia.nsa.gov.pl). Tym samym brak jest podstaw do traktowania Spółki w sposób szczególny w stosunku do innych podmiotów funkcjonujących w obrocie gospodarczym. Nawiązując do twierdzenia Skarżącej, iż odmowa przyznania prawa pomocy odbierze jej prawo do sądu, wskazać należy, ze konstytucyjne prawo dostępu do sądu nie oznacza konieczności zagwarantowania stronom bezwarunkowego prawa uzyskania zwolnienia od kosztów sądowych. Wymóg ponoszenia kosztów sądowych nie stanowi ograniczenia prawa do sądu. Art. 84 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej (Dz. U. z 1997 r. Nr 78. poz.483 z późn. zm.) stanowi, iż każdy jest obowiązany do ponoszenia ciężarów i świadczeń publicznych, w tym podatków, określonych w ustawie. Dlatego tylko w sytuacjach wyjątkowych dopuszczalne jest przerzucanie ciężaru ponoszenia opłat sądowych na budżet państwa. W tej sytuacji należy stwierdzić, że w pełni prawidłowa była ocena referendarza sądowego, że w sprawie nie zachodzą przesłanki z art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a., warunkujące przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym. W związku z tym Sąd, na podstawie art. 260 § 1 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji postanowienia.