III SA/Wa 849/16

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, w składzie: Przewodnicząca Sędzia WSA Elżbieta Olechniewicz po rozpoznaniu w dniu 31 sierpnia 2017 r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu P.K. od postanowienia starszego referendarza sądowego Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 10 lipca 2017 r. sygn. akt III SA/Wa 849/16 odmawiającego przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie ze skargi P.K. na postanowienie Ministra Finansów z dnia [...] stycznia 2016 r. nr [...] w przedmiocie odmowy wszczęcia postępowania postanawia: - utrzymać w mocy zaskarżone postanowienie - Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z dnia 27 marca 2017 r. oddalił skargę P.K. (dalej zwany "Skarżącym") na postanowienie Ministra Finansów z dnia [...] stycznia 2016 r. w przedmiocie odmowy wszczęcia postępowania. Skarżący w odpowiedzi na wezwanie do uiszczenia opłaty kancelaryjnej w wysokości 100 zł za odpis orzeczenia z uzasadnieniem pismem z 25 maja 2017 r. złożył wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w całości. Na podstawie zarządzenia starszego referendarza sądowego Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 1 czerwca 2017 r. Skarżący został wezwany, pismem z tego samego dnia, do nadesłania wypełnionego formularza wniosku o przyznanie prawa pomocy (PPF), w terminie 7 dni od dnia otrzymania wezwania, pod rygorem pozostawienia wniosku bez rozpoznania. Jednocześnie zobowiązano Skarżącego do udzielenia dodatkowych informacji dotyczących jego stanu majątkowego oraz dochodów. W załączeniu przesłano obowiązujący urzędowy formularz wniosku PPF. W odpowiedzi na wezwanie Skarżący nadesłał własnoręcznie podpisany formularz druku wniosku o zwolnienie od kosztów sądowych wypełniony jedynie w zakresie żądania zwolnienia od kosztów sądowych. Starszy referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie postanowieniem z 10 lipca 2017 r. odmówił Skarżącemu przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. W uzasadnieniu za niemożliwe uznał dokonanie rzetelnej analizy zdolności płatniczych Skarżącego w sytuacji, gdy nadesłał on formularz PPF wypełniony jedynie w zakresie żądania, miejsca i daty jego wypełnienia oraz bez odzewu pozostawił wezwanie do podania bliższych szczegółów na temat aktualnego źródła utrzymania, wysokości ponoszonych wydatków, stanu rodzinnego czy majątku. Pełnomocnik Skarżącego sprzeciwem z 1 sierpnia 2017 r., zarzucił naruszenie art. 246 § 1 pkt 2 w związku z art. 258 § 2 pkt 7 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn.: Dz.U. z 2017 r., poz. 1369, zwanej dalej "P.p.s.a.") poprzez niewłaściwe zastosowanie polegające na bezzasadnej odmowie przyznania prawa pomocy w postaci zwolnienia od kosztów sądowych. W jego ocenie złożony przez Skarżącego wniosek powinien zostać pozostawiony bez rozpoznania w sytuacji, gdy zawierał braki formalne, które nie zostały uzupełnione. Tym samym uznał, iż referendarz sądowy merytorycznie rozpoznając przedmiotowy wniosek bezzasadnie odmówił przyznania Skarżącemu prawa pomocy. Zarzucił przy tym, iż Skarżący nie został prawidłowo wezwany do uzupełnienia formularza PPF. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: sprzeciw nie zasługuje na uwzględnienie. W pierwszej kolejności wskazać należy, że stosownie do art. 260 § 1 P.p.s.a. w brzmieniu nadanym przez art. 1 pkt 73 ustawy z dnia 9 kwietnia 2015 r. o zmianie ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2015 r., poz. 658), rozpoznając sprzeciw od postanowienia referendarza sądowego o odmowie przyznania prawa pomocy, sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy. W sprawach, o których mowa w § 1, wniesienie sprzeciwu od zarządzenia lub postanowienia referendarza sądowego wstrzymuje jego wykonalność. Sąd orzeka jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu (art. 260 § 2 P.p.s.a.). Sąd rozpoznaje sprawę na posiedzeniu niejawnym (art. 260 § 3 P.p.s.a.). Zgodnie z art. 199 P.p.s.a. strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Natomiast uregulowana w art. 243-262 P.p.s.a. instytucja prawa pomocy w postępowaniu sądowoadministracyjnym stanowi odstępstwo od zasady ponoszenia kosztów postępowania przez strony. Celem ustanowienia prawa pomocy było zapewnienie osobom fizycznym i jednostkom organizacyjnym znajdującym się w trudnej sytuacji materialnej rzeczywistej realizacji konstytucyjnego prawa do sądu (art. 45 ust. 1 Konstytucji RP). W dalszej kolejności wskazania wymaga, że zgodnie z art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie częściowym, czyli stosownie do art. 245 § 3 P.p.s.a. obejmującym, np. zwolnienie od opłat sądowych w całości lub w części, następuje, gdy wykaże ona, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Podstawę do przyznania prawa pomocy stanowią informacje wynikające z oświadczenia zawartego we wniosku składanym przez stronę na urzędowym formularzu (art. 252 § 1 P.p.s.a.). Jeżeli natomiast oświadczenie zawarte we wniosku okaże się niewystarczające do oceny rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego strony lub budzi wątpliwości, strona jest obowiązana złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego (art. 255 P.p.s.a.). Obowiązek ten rozciąga się przy tym na wszystkie dokumenty zawierające dane na temat sytuacji majątkowej strony, pozwalające tym samym zbadać istnienie przesłanek przyznania prawa pomocy. Wystosowanie wezwania ma na celu weryfikację informacji zawartych we wniosku poprzez ich konfrontację ze stosowną dokumentacją i w efekcie poczynienie ustaleń, które byłyby wolne od jakichkolwiek wątpliwości. Podkreślić w tym miejscu także należy, że przyznanie prawa pomocy następuje, gdy wnioskodawca wykaże, że w stosunku do jego osoby zachodzą przesłanki przemawiające za uwzględnieniem wniosku. Użyte w treści art. 246 P.p.s.a. słowo "wykazać" oznacza dowieść, udokumentować czy udowodnić, a nie jedynie oznajmić czy poinformować (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 20 stycznia 2012 r., sygn. akt II FZ 863/11, publ. LEX nr 1104158). Wnioskodawca, chcąc skorzystać z prawa pomocy, powinien liczyć się z koniecznością udzielania wszelkich wyjaśnień odnoszących się do jego sytuacji materialnej, a także udokumentowania podnoszonych we wniosku o przyznanie prawa pomocy okoliczności (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 24 listopada 2011 r., sygn. akt I OZ 881/11, publ. LEX nr 1069777). W przedmiotowej sprawie starszy referendarz sądowy odmówił przyznania prawa pomocy, przyjmując, że nie było możliwe dokonanie pełnej oceny realnej kondycji finansowej Skarżącego, skoro - pomimo wezwania - nie zostały przedstawione dokumenty obrazujące jego sytuację majątkową. W ocenie Sądu, starszy referendarz sądowy prawidłowo zbadał przesłanki przyznania prawa pomocy uznając, że Skarżący nie wykazał w sposób należyty, iż nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania. Tym samym mimo wezwania starszego referendarza sądowego, wydanego na podstawie art. 255 P.p.s.a., Skarżący nie nadesłał żądanych dokumentów odzwierciedlających jego stan majątkowy oraz uzyskiwane dochody. W świetle powyższego starszy referendarz sądowy słusznie przyjął, że brak żądanych dokumentów, uniemożliwił mu pełną ocenę, czy w przypadku Skarżącego wystąpiły przesłanki do przyznania prawa pomocy. Już tylko te okoliczności uzasadniały stanowisko, że Skarżący nie wykazał, iż nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, co z kolei musiało skutkować odmową przyznania mu prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Znamienne, że także na obecnym etapie Skarżący, nie przedstawił dokumentów, które przemawiałyby za uznaniem jego twierdzeń. W konsekwencji nie zostały załączone dokumenty, o które był wzywany przez referendarza sądowego, jak i te, które mogłyby przemawiać na rzecz pozytywnego rozpoznania jego wniosku. Powyższego zapatrywania nie zmieniają w ocenie Sądu okoliczności podane w złożonym sprzeciwie. W szczególności nie jest trafna zawarta tam argumentacja, iż starszy referendarz sądowy rozpoznał merytorycznie wniosek w niniejszej sprawie odmawiając przyznania prawa pomocy, zamiast pozostawić go bez rozpoznania. Uznać należy, że referendarz sądowy zasadnie przyjął, iż w sytuacji, gdy nadesłany wniosek zawierał odręczny podpis Skarżącego, zakres żądania którego dotyczył oraz został złożony na urzędowym formularzu PPF, pozytywne rozstrzygnięcie rozpatrywanego wniosku zależało od ustosunkowania się Skarżącego do wezwania do przedłożenia dodatkowych informacji dotyczących stanu majątkowego oraz jego możliwości płatniczych. Skarżący, co należy podkreślić, nie wykonał jednak wezwania, a w konsekwencji nie złożył dokumentów, które umożliwiłyby poczynienie niepozostawiających wątpliwości ustaleń dotyczących jakiegokolwiek aspektu jego sytuacji finansowej. W takiej sytuacji referendarz sądowy nie miał możliwości prowadzenia dochodzenia rzeczywistej sytuacji Skarżącego, na którym w istocie spoczywa obowiązek wykazania przesłanek uzasadniających przyznanie prawa pomocy w żądanym zakresie. Skarżący wnosząc sprzeciw uchylił się od przedstawienia dokumentacji i zaświadczeń, co nie pozwoliło na prawidłowe zweryfikowanie jego aktualnej kondycji finansowej. Zgodnie zaś z art. 243 P.p.s.a. sąd administracyjny orzeka o przyznaniu prawa pomocy jedynie na wniosek strony, zatem to w jej interesie jest przedstawienie i uwiarygodnienie okoliczności uzasadniających ten wniosek. To strona ma zatem przekonać sąd o tym, że jej sytuacja materialna nie pozwala na poniesienie kosztów postępowania. W gestii sądu pozostaje zaś ocena przedstawionych okoliczności. W świetle powyższych uwag strona ma więc obowiązek współdziałania w zakresie gromadzenia dowodów źródłowych i wyjaśnienia wszystkich okoliczności w celu ustalenia rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych. Nieuczynienie zadość temu obowiązkowi pociąga zatem za sobą negatywne konsekwencje w postaci uniemożliwienia uwzględnienia wniosku. Mając na względzie powyższe, Sąd działając na podstawie art. 260 P.p.s.a. postanowił, jak w sentencji.