III SA/Wa 86/09

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie – Anna Kocewiak po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 10 marca 2009 r. wniosku T. N. o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych i ustanowienia adwokata w sprawie ze skargi T. N. na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w W. z dnia [...] listopada 2008 r. nr [...] w przedmiocie przywrócenia terminu do wniesienia zażalenia oraz nieuwzględnienia zarzutu na prowadzone postępowanie egzekucyjne postanawia: 1. przyznać stronie skarżącej prawo pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od zapłaty wpisu sądowego od skargi, 2. odmówić stronie skarżącej przyznania prawa pomocy w pozostałym zakresie. T. N. (dalej zwany "skarżącym"), złożył w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Warszawie wniosek o zwolnienie z obowiązku zapłaty wpisu od skargi w wysokości 100 zł (słownie sto złotych) uzasadniając go złym stanem zdrowia i trudną sytuacją finansową. Do wniosku załączył kserokopię orzeczenia lekarza orzecznika ZUS oraz kserokopię kart informacyjnych leczenia szpitalnego. W odpowiedzi na wezwanie referendarza sądowego do uzupełnienia wniosku o urzędowy formularz (PPF), przedstawił wniosek w prawidłowej formie wnosząc w nim o zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata. W oświadczeniu o stanie rodzinnym, majątku i dochodach skarżący wskazał, że prowadzi wspólne gospodarstwo z żoną i synem. Opisując posiadany majątek wskazał mieszkanie o powierzchni 41,5 m2. Do uzyskiwanych dochodów zaliczył własne świadczenie rentowe w wysokości 635 złotych oraz świadczenie emerytalne otrzymywane przez żonę w kwocie 735 złotych. Pismem z 18 lutego 2009 r. skarżący został wezwany do nadesłania dodatkowych dokumentów i przedstawienia informacji dotyczących stanu majątkowego oraz dochodów. W odpowiedzi nadesłał kopie zeznania podatkowego PIT-37 za 2007, kopie rocznych obliczeń podatku przez organ rentowy PIT-11A za lata podatkowe 2007 -2008 oraz kopie karty informacyjnej leczenia szpitalnego. Wyjaśnił, że od 2007 roku utrzymywał się z zasiłku chorobowego, natomiast od 18 listopada 2008 r. otrzymuje rentę chorobową. Skarżący nie posiada żadnych nieruchomości, oszczędności. Podstawę utrzymania stanowi wspomniane świadczenie rentowe i emerytalne oraz świadczenie opiekuńcze przyznane skarżącemu od lutego 2009 r. z tytułu niepełnosprawności. Koszty bieżącego utrzymania, czynszu, energii elektrycznej skarżący ponosi dzięki pomocy opieki społecznej, ale zły stan zdrowia uniemożliwił staranie się o uzyskanie stosownych dokumentów. Mając na względzie powyższe zważono, co następuje. Na podstawie art. 243 § 1 oraz art. 245 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), dalej powoływanej jako p.p.s.a, Sąd może - na wniosek strony - przyznać jej prawo pomocy w zakresie całkowitym lub częściowym. W myśl art. 245 § 2 i 3 p.p.s.a. przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie profesjonalnego pełnomocnika, a w zakresie częściowym - zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Stosownie do art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a. prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym, gdy osoba fizyczna wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Sąd może natomiast zwolnić osobę fizyczną z części kosztów postępowania, jeśli wykaże ona, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a.). W niniejszej sprawie skarżący złożył wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie pełnomocnika, zatem o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym. Przystępując do rozpoznania wniosku, przypomnieć należy, że zasadą jest, iż strony ponoszą koszty postępowania związane ze swoim udziałem w sprawie (art. 199 p.p.s.a.). Celem instytucji prawa pomocy jest natomiast zapewnienie prawa do sądu i możliwości obrony swoich racji podmiotom, które znajdują się w sytuacji finansowej uniemożliwiającej poniesienie kosztów z tym związanych. Przyznanie lub odmowa przyznania prawa pomocy winna wynikać z wzajemnej oceny dwóch elementów: kosztów, jakie musi ponieść strona na poczet prowadzonego postępowania i jej aktualnej kondycji finansowej. Możliwość przyznania prawa pomocy uzależniona jest od szczególnie rozważnej oceny sytuacji materialnej wnioskodawcy wykazanej w treści wniosku tak, aby można było jednoznacznie stwierdzić, iż skarżący nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Rozpoznanie skargi przez Sąd zależy od uiszczenia wpisu w kwocie 100 zł. Ponadto, jeśli skarżący, pomimo że przed sądem pierwszej instancji nie obowiązuje "przymus adwokacki", zdecyduje się zatrudnić profesjonalnego pełnomocnika koszty postępowania będą wyższe. Podkreślić jednak należy, że strony mogą negocjować wysokość wynagrodzenia pełnomocnika. Wyjaśnić skarżącemu należy również, że każdy, kto ubiega się o przyznanie prawa pomocy w zakresie ustanowienia profesjonalnego pełnomocnika powinien wykazać, że spełnienie żądań finansowych wybranego pełnomocnika przekracza jego możliwości płatnicze i z tej przyczyny konieczne jest przyznanie wnioskodawcy adwokata, w celu stworzenia możliwości odpowiedniej obrony interesów. Skarżący ani w złożonym wniosku ani w odpowiedzi na wezwanie do przedstawienia dodatkowych informacji i dokumentów powyższych okoliczności nie wykazał. Niezależnie od powyższego wskazać skarżącemu należy, że w postępowaniu sądowoadministarcyjnym, z uwagi na treść art. 134 i art. 140 § 1 p.p.s.a. nie jest uzasadniona obawa skarżącego, że bez udziału profesjonalnego pełnomocnika nie będzie w stanie prawidłowo bronić swojego interesu w postępowaniu. Zgodnie z tymi przepisami sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną (art. 134 § 1), a także nie może wydać orzeczenia na niekorzyść skarżącego, chyba że stwierdzi naruszenie prawa skutkujące stwierdzeniem nieważności zaskarżonego aktu lub czynności (art. 134 § 2). Stronie działającej bez adwokata lub radcy prawnego, obecnej przy ogłoszeniu wyroku, przewodniczący udzieli wskazówek co do sposobu i terminów wniesienia środka odwoławczego (art. 140 § 1). (postanowienia NSA z 27 września 2004 r., sygn. akt FZ 330/04 i z 28 września 2004 r., sygn. akt FZ 246/04 - niepublik.). Z materiału zgromadzonego w sprawie wynika, iż trzyosobowa rodzina skarżącego utrzymuje się ze świadczeń: emerytalnego i rentowego, których łączna wysokość wynosi 1370 zł (brutto). Skarżący udokumentował zły stan zdrowia, przedstawił również zeznanie podatkowe (PIT-37) za 2007 rok oraz roczne obliczenia podatku przez organ rentowy za lata 2007-2008. Wynika z nich, że w 2007 roku skarżący uzyskał dochód (po odliczeniach) w wysokości 5758,65 zł, a w 2008 roku dochód w wysokości 8504,65 zł. Podkreślić jednak należy, że skarżący nie przedstawił wszystkich informacji, o które został poproszony w wezwaniu z 18 lutego 2009 r., w tym odpisów zeznać podatkowych członków rodziny, informacji o kosztach bieżącego utrzymania, wyciągów z rachunków bankowych i zaświadczenia o uzyskiwanej pomocy społecznej. Opisanego sposobu postępowania, nie może usprawiedliwić powoływana przez skarżącego okoliczność krótkiego terminu do przedstawienia informacji oraz jego zły stan zdrowia. Oczywiste jest bowiem, iż skarżący dysponuje wiedzą na temat kosztów własnego utrzymania. Ponadto jego żona uzyskując świadczenie emerytalne otrzymuje "odcinki emerytury" oraz informację o rocznym obliczeniu podatku przez organ emerytalny. Organ opieki społecznej natomiast przyznając świadczenie (na przykład: świadczenie opiekuńcze) wydaje stosowny akt administracyjny (decyzję), którą doręcza adresatowi. Nie wszystkie więc informacje, o których przedstawienie skarżący został poproszony w wezwaniu wymagały występowania do właściwych instytucji lub władz. Ponadto skarżący prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z żoną i synem i niewątpliwie, w związku ze złym stanem zdrowia mógł liczyć na ich pomoc, również w związku z koniecznością załatwiania spraw urzędowych. Podkreślić należy, że przepis art. 255 p.p.s.a. jest nie tylko podstawą prawną dla działań Sądu umożliwiających prawidłową ocenę sytuacji materialnej wnioskodawcy, ale regulacja ta pozwala także ubiegającemu się o przyznanie prawa pomocy na uzupełnienie wniosku w przypadku, kiedy okoliczności wskazane we wniosku nie okażą się wystarczające do stwierdzenia przesłanek z art. 246 § 1 p.p.s.a. W postanowieniu z 10 stycznia 2008 r. (sygn. II FZ 540/07, niepubl.) Naczelny Sąd Administracyjny stwierdził: "o ile zatem nie przeprowadzenie postępowania uzupełniającego, co do rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych strony, w przypadku, gdy okoliczności przedstawione we wniosku budzą jakiekolwiek wątpliwości, jest istotną wadą postanowienia skutkującą jego uchyleniem, o tyle uchylenie się strony od obowiązków nałożonych w toku takiego postępowania należy uznać za przeszkodę wykluczającą uprawdopodobnienie wskazanych we wniosku informacji o przyznanie prawa pomocy w żądanym zakresie". W ocenie referendarza sądowego taka sytuacja wystąpiła w niniejszej sprawie. Mając na uwadze powołane regulacje prawne i wynikające z nich zasady jakimi należy kierować się rozpoznając wniosek o przyznanie prawa pomocy oraz stan faktyczny sprawy, brak uzasadnienia dla przyznania prawa pomocy w żądanym zakresie, ponieważ skarżący nie wykazał, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Stwierdzić jednak należy, iż przedstawione przez niego informację są wystarczające aby uznać wypełnienie przesłanki wskazanej w przepisie art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. i będącej warunkiem niezbędnym do przyznania prawa pomocy w zakresie częściowego zwolnienia od kosztów sądowych w wysokości 100 zł (słownie sto złotych). W konsekwencji zwolnienia strony z obowiązku zapłaty wpisu, wniesiona przez skarżącego skarga zostanie rozpoznana przez Sąd pierwszej instancji. Mając na uwadze powyższe, na podstawie art. 243 § 1 w związku z art. 245, art. 246 § 1 oraz art. 258 § 1 i § 2 pkt 7 p.p.s.a. postanowiono jak w sentencji.