III SA/Wa 880/17

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie: Przewodniczący sędzia WSA Barbara Kołodziejczak-Osetek po rozpoznaniu w dniu 27 lutego 2018 r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu od postanowienia Starszego Referendarza sądowego z dnia 30 listopada 2017 r. III SA/Wa 880/17 w sprawie ze skargi A. W. na postanowienie Ministra Rozwoju i Finansów z dnia [...] listopada 2016 r. Nr [...] w przedmiocie odmowy przywrócenie terminu do wniesienia skargi na czynność egzekucyjną postanawia: utrzymać w mocy zaskarżone postanowienie Skarżąca – A. W. (reprezentowana przez męża – A. W.) wniosła o zwolnienie od wpisu sądowego, z uwagi na zły stan zdrowia oraz ograniczone środki pieniężne. Referendarz sądowy, zarządzeniem z 11 września 2017 r. wezwał Skarżącą do złożenia wniosku na urzędowym formularzu oraz do nadesłania dokumentów i dodatkowych oświadczeń dotyczących jej sytuacji finansowej i majątkowej. Skarżąca wskazała, że stan zdrowia i przebyta operacja uniemożliwiają jej poniesienie kosztów sądowych. W szczególności, w urzędowym formularzu PPF wskazała, że samodzielnie prowadzi gospodarstwo domowe, natomiast w piśmie z 6 października 2017r. wskazała, że zamieszkuje z dwoma studiującymi córkami. Od maja 2016 r. nie prowadzi wspólnego gospodarstwa domowego z mężem. Skarżąca utrzymuje się z wynagrodzenia za pracę w kwocie 1.495 zł. Skarżąca zalega z płatnościami na rzecz wspólnoty, lokalu, który wynajmuje, bowiem najemca opóźnia się z płatnością czynszu. Z oświadczeń Skarżącej wynika, że nie posiada żadnego majątku ani oszczędności. Skarżąca wskazała, że jej wydatki ograniczają się do zakupu wyżywienia (około 300 zł na miesiąc). Skarżąca załączyła wydruk zeznania podatkowego Skarżącej (bez podpisu), z którego wynika, że w 2015r. Skarżąca uzyskała przychód w kwocie 1.000 zł, a w 2016r. przychód w kwocie 42.996,82 zł., przedsądowe wezwanie do zapłaty wystawione przez wspólnotę mieszkaniową oraz dokumentację medyczną. Starszy referendarz sądowy, zaskarżonym postanowieniem z 30 listopada 2017 r., na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (j.t. Dz. U. z 2017 r. poz. 1369 ze zm., dalej – "P.p.s.a."), odmówił Skarżącej przyznania prawa pomocy, ponieważ mimo wyraźnego wezwania, Skarżąca nie udokumentowała wysokości uzyskiwanych dochodów, poprzestając na stwierdzeniu, że utrzymuje się z wynagrodzenia za pracę uzyskiwanego w kwocie 1.459 zł. Nadto wynajmuje też posiadany lokal za 2.800 zł netto. Skarżąca nie przedstawiła dokumentów potwierdzających uzyskiwanych dochodów z najmu np. umowy najmu, czy wyciągu z rachunku bankowego, ani też dokumentów świadczących o zaległościach w regulowaniu opłat przez najemcę np. wezwania najemcy do zapłaty. Stąd, w ocenie referendarza sądowego, problemy zdrowotne Skarżącej (jest po operacji przepukliny kręgosłupa) nie oznaczają jednak automatycznie, że Skarżąca nie może ponieść kosztów sądowych w sprawie, zwłaszcza, że jedynym kosztem na tym etapie postępowania jest wpis sądowy w wysokości 100 zł. Skarżąca w sprzeciwie z 9 stycznia 2018 r. zarzuciła naruszenie prawa materialnego przez błędną wykładnię i zastosowanie oraz przepisów postępowania poprzez błędnego przyjęcia zaistnienia podstaw do odmowy przyznania prawa pomocy oraz poprzez przyjęcie, że Strona nie wykazała braku dostatecznych środków na poniesienie choćby części kosztów postępowania. Wniosła o uchylenie postanowienia w całości oraz o zasądzenie od organów kosztów postępowania. Zdaniem Skarżącej, "brak udowodnienia dochodów i samo przebywanie na zwolnieniu lekarskim powinno prowadzić do wniosku, iż (...) nie posiada środków na opłacenie wpisu". Nadmieniła, że pobieżne i lakoniczne przeglądanie dowodów nie powinno skutkować oddaleniem wniosku i odmową przyznania prawa pomocy. Choć kwota 100 zł jest kwotą niską, to jednak konieczność jej uiszczenia w kilku sprawach tworzy znaczące zobowiązanie. W ocenie Strony, wykazany fakt zalegania w opłatach potwierdza jej złą sytuację finansową. Nie ma też obowiązku posiadania rachunku bankowego. Brak informacji o przychodach córek Skarżącej powinien sugerować referendarzowi sadowemu – brak przychodów. Strona zaznaczyła, że podawanie adresu zameldowania, a nie zamieszkania nie powinno prowadzić do dyskredytowania jej oświadczeń. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, zważył co następuje: Sprzeciw nie zasługuje na uwzględnienie. Treść art. 260 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz.U. z 2017r. poz. 1369; dalej: "p.p.s.a.") wskazuje, że rozpoznając sprzeciw od zarządzeń i postanowień, o których mowa w art. 258 § 2 pkt 6-8, sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone zarządzenie lub postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy. W sprawach, o których mowa w § 1, wniesienie sprzeciwu od zarządzenia lub postanowienia referendarza sądowego wstrzymuje jego wykonalność. Sąd orzeka, jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu (§ 2). Sąd rozpoznaje sprawę na posiedzeniu niejawnym (§ 3). Zgodnie z art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a., prawo pomocy może być przyznane w zakresie w zakresie całkowitym - gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Co do zasady przyznawane jest osobom charakteryzującym się ubóstwem (przykładowo do takich osób zaliczyć można osoby, które ze względu na okoliczności życiowe pozbawione zostały całkowicie środków do życia). Z kolei prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub części (...) albo obejmuje ustanowienie fachowego pełnomocnika w osobie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a.). Sąd wskazuje, że instytucja prawa pomocy stanowi odstępstwo od wynikającej z art. 199 p.p.s.a. zasady odpłatności postępowania sądowoadministracyjnego. Jest to zatem swoista forma dotowania strony przez Państwo poprzez zapewnienie jej bezpłatnego udziału w tym postępowaniu. Stąd też – jak również z uwagi na nieostre kryteria sformułowane w art. 246 § 1 p.p.s.a. - szczególnie istotne jest możliwie najbardziej dokładne ustalenie rzeczywistej kondycji finansowej strony (por. postanowienie NSA z 12 czerwca 2007 r., II FZ 214/07, niepubl.). Z przywołanego przepisu wynika, iż na Stronie ciąży obowiązek udowodnienia, że znajduje się w sytuacji uprawniającej do skorzystania z prawa pomocy (zob. J. P. Tarno, Prawo o postępowaniu przed sadami administracyjnymi – komentarz, wydawnictwo LexisNexis, Warszawa 2004, s. 319). Wykładnia systemowa prowadzi ponadto do wniosku, że osoba fizyczna powinna partycypować w kosztach postępowania, jeżeli posiada jakiekolwiek środki majątkowe (zob. J. P. Tarno, Prawo..., s. 320). Jak się podkreśla w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego (por. postanowienie z dnia 14 lutego 2005 r., sygn. akt FZ 760/04, nie publ.) ciężar wykazania okoliczności uzasadniających przyznanie prawa pomocy spoczywa na stronie skarżącej. Skarżąca uzasadniając sprzeciw od postanowienia referendarza sądowego z dnia 30 listopada 2017 r. wskazała, w szczególności, na fakt zawieszenia działalności gospodarczej ze względu na stan zdrowia. Ponadto podniosła, iż wszystkie informacje niezbędne dla przyznania prawa pomocy zostały zawarte w jej wniosku. Okoliczności te w ocenie Sądu w aspekcie przesłanek jakimi kierował się referendarz sądowy wydając postanowienie z dnia 30 listopada 2017 r. nie stanowią podstawy do jego zmiany. Przeszkodą do uwzględnienia sprzeciwu Skarżącej jest fakt, iż Skarżąca nie przedstawiła miesięcznego zestawienia niezbędnych wydatków i dochodów oraz nie przedstawiła dokumentów potwierdzających uzyskiwanie dochodów z najmu. Skarżąca zatem w dalszym ciągu nie dopełniła obowiązku, o którym mowa w art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a., a tym samym, naraziła się na negatywne skutki w postaci odmowy przyznania prawa pomocy. Tym bardziej porównanie wielkości należnego wpisu od skargi w niniejszej sprawie w wysokości 100 zł z wysokością zadeklarowanych miesięcznych wydatków (300 zł) oraz z wysokością zadeklarowanego miesięcznego wynagrodzenia za świadczenie pracy "na etacie" (1459 zł, k. 47 akt sądowych) pozwala na wnioskowanie o zdolności Strony do uiszczenia wpisu od skargi w sprawie. Na tą zdolność do uczestnictwa w kosztach postępowania nie ma wpływu korzystanie ze zwolnień lekarskich. Nie bez znaczenia dla wyniku sprawy jest też to, że zadeklarowane nieprowadzenie wspólnego gospodarstwa domowego z mężem (pełnomocnikiem Strony) i zamieszkiwanie pod różnymi adresami nie ma wpływu na wynikający z kodeksu rodzinnego i opiekuńczego obowiązek pomocy małżonków. Z tych wszystkich względów nie może mieć decydującego znaczenia argumentacja Skarżącej skupiająca się wokół takich okoliczności jak zły stan zdrowia Skarżącej, zawieszenie działalności gospodarczej, czy strata w tej działalności. Stąd też pogląd, że referendarz sądowy zbadał ujawnione przez Stronę okoliczności i przesłanki warunkujące przyznanie prawa pomocy, zasadnie uznając, że wnioskodawca nie przedstawił okoliczności, które przemawiałyby za przyznaniem mu prawa pomocy. Wątpliwości co do sytuacji materialnej stanowią przeszkodę w przyznaniu prawa pomocy. Z powyższych względów, w ocenie Sądu, Skarżącej zasadnie odmówiono przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. Skarżąca nie wykazała, by spełniła przesłanki przyznania prawa pomocy wynikające z art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. – nie wykazała, że nie jest w stanie ponieść kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Mając powyższe na uwadze, Sąd na podstawie art. 260 p.p.s.a. orzekł jak w sentencji postanowienia