III SA/Wa 883/08

Referendarz Sądowy Marcin Piłaszewicz Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie na posiedzeniu niejawnym w dniu 23 maja 2008 r. po rozpoznaniu wniosku Z. P. o przyznanie prawa pomocy w postaci zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie ze skargi Z. P. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w W. z dnia [...] stycznia 2008 r. Nr [...] w przedmiocie odpowiedzialności osób trzecich za zaległości spółki w podatku dochodowym od osób fizycznych p o s t a n a w i a 1. przyznać skarżącemu prawo pomocy w zakresie zwolnienia od wpisu od skargi; 2. odmówić skarżącemu przyznania prawa pomocy w pozostałym zakresie I. Zgodnie z art. 245 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( Dz.U. Nr 153 poz. 1270 ze zm.) – zwanej dalej u.p.p.s.a, stronie może być przyznane prawo pomocy w zakresie całkowitym lub częściowym. Przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym obejmuje wnioskowane przez stronę zwolnienie od kosztów sądowych – czyli od opłat i wydatków - (art. 245 § 3 u.p.p.s.a.) i następuje wtedy, kiedy osoba fizyczna wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów utrzymania bez uszczerbku utrzymania dla siebie i rodziny (art. 246 § 1 pkt 2 u.p.p.s.a.). Prawo pomocy w zakresie całkowitym, obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego i następuje wtedy, kiedy osoba fizyczna wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania (art. 245 § 2 u.p.p.s.a.). Zasadą przyjętą przez ustawodawcę w postępowaniu przed sądami administracyjnymi jest odpłatność za wnoszone do sądów środki prawne. Wyjątki od tej zasady mogą mieć charakter ustawowy albo znajdować zastosowanie w instytucji przyznania prawa pomocy, która jest uregulowana w art. 243 i n. u.p.p.s.a. (por. postanowienie z 1 kwietnia 2005 r sygn. II OZ 209/05). Jeżeli skarżący zamierza skorzystać z instytucji prawa pomocy powinien wykazać okoliczności, od zaistnienia których zależy możliwość skorzystania przez Sąd z tej instytucji, natomiast Sąd jest zobowiązany do analizy przedstawionych materiałów, także z uwzględnieniem zasad logicznego myślenia i doświadczenia życiowego. II. Wnioskiem złożonym na urzędowym formularzu PPF z 15 maja 2008 r. Z. P. zwrócił się o zwolnienie od kosztów sądowych. W uzasadnieniu wskazał, że jest bezrobotnym, osobą samotną, bez prawa do zasiłku. Nie posiada żadnego majątku, jak też oszczędności, które przeznaczył na leczenie córki – zmarłej ([...]). Skarżący utrzymuje się z prac dorywczych i pomocy rodziny. Do formularza załączył zeznania podatkowe, wyciąg z rachunku bankowego, potwierdzenie złożenie zeznania podatkowego za 2007 r., decyzję o wygaśnięciu – w części – decyzji o odpowiedzialności. Przy czym referendarz sądowy zauważa od razu, że z treści rachunku bankowego wynika debet – ok. [...]. zł, z treści zeznania za 2006 r. wynika dochód w wysokości ok. [...]. zł, z treści zeznania za 2007 r. – dochód w wysokości ok. [...],-zł. III. Referendarz sądowy, dokonując oceny danych zawartych we wniosku oraz na podstawie akt sprawy uznał, iż skarżący wykazał, że jego sytuacja majątkowa uprawnia do przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym, ponieważ każdy powinien mieć ma prawo, o którym mowa w art. 45 Konstytucji RP, do sprawiedliwego i jawnego rozpatrzenia sprawy bez nieuzasadnionej zwłoki przez właściwy, niezależny, bezstronny i niezawisły sąd. Prawo to nie powinno być ograniczone aktualną sytuacją majątkową skarżącego. W szczególności, za przyznaniem skarżącemu pomocy przemawia to, że dysponował on tylko do 12 października 2006 r. stałym źródłem utrzymania, z którego pokrywał koszty codziennej egzystencji. W chwili obecnej natomiast skarżący uprawdopodobnił, że nie posiada nawet prawa do zasiłku dla bezrobotnych. Zdaniem referendarza sądowego, z zestawienia przeciętnych kosztów zaspokojenia niezbędnych potrzeb egzystencjalnych człowieka, przeciętnych cen w Polsce, kosztów prowadzenia, co najmniej jednej sprawy sądowej (opłaty, realizacja obowiązku stawiennictwa), skutków spłaty przedstawionych zobowiązań skarżącego, wynika, że skarżący nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek nakładów finansowych na potrzeby sprawy sądowej. Ustawa Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, w Rozdziale 3, rozwija konstytucyjne zasady państwa prawnego (art. 2 Konstytucji RP) i prawa do sądu (art. 45 Konstytucji RP), a także czyni zadość zobowiązaniom międzynarodowym Rzeczypospolitej Polskiej do zapewnienia równego dostępu do sądów i trybunałów (art. 14 Międzynarodowego Paktu Praw Obywatelskich i Politycznych z 19 grudnia 1966 r.; zalecenie nr R (93)1 Komitetu Ministrów dla państw członkowskich, co do efektywnego dostępu do prawa i wymiaru sprawiedliwości dla najuboższych z 8 stycznia 1993 r.). Zdaniem referendarza sądowego z treści art. 45 ust. 1 Konstytucji wynika wola ustawodawcy, aby prawem do sądu objąć możliwie najszerszy zakres spraw, a z zasady demokratycznego państwa prawnego wynika dyrektywa interpretacyjna zakazująca zawężającej wykładni prawa do sądu. W szczególności dostęp jednostki do sądu jest jednym z ważniejszych wyznaczników demokratycznego państwa prawa. Opłaty sądowe mogą ograniczać to prawo, w sytuacji, kiedy uzależniają dostęp do Sądu od sytuacji materialnej konkretnej osoby. W szczególności, dla realizacji prawa do Sadu, ważne jest zachowanie równowagi pomiędzy: interesem Państwa w pobieraniu opłat z tytułu rozpoznawanych spraw, a z drugiej strony interesem skarżącego w dochodzeniu swych roszczeń przed sądem. Żądanie – i egzekwowanie – wpisu sądowego w wysokości nieproporcjonalnej do możliwości zarobkowych skarżącego może być uznane za naruszenie prawa do Sądu z art. 45 Konstytucji RP i niewykonanie zobowiązań państwa wynikających z art. 6 § Europejskiej Konwencji Praw Człowieka (Dz.U. z 1993 r. Nr 61, poz. 284). Ze względu na to, że w obowiązującej w Polsce Konstytucji, także w art. 45, nie obowiązuje zróżnicowanie traktowania spraw, ze względu na rodzaj sporu: cywilny, karny, czy administracyjny, uzasadnia to objęcie gwarancjami konstytucyjnymi także analizowanego sporu i nakłada obowiązek uwzględniania standardów treści Europejskiej Konwencji Praw Człowieka. IV. Jednocześnie zbyteczne i przedwczesne byłoby rozstrzyganie o całości kosztów sądowych w sprawie, ponieważ skarżący nie wskazał by utracił w sposób trwały zdolności zarobkowe i wciąż prawdopodobne jest uzyskiwanie przez niego dochodu. W takiej sytuacji przedwczesne byłoby orzekanie o kosztach sądowych występujących – potencjalnie – w przyszłości. Ponadto skarżący nie przedstawił, pomimo wezwania referendarza wszystkich informacji, o które referendarz sądowy wzywał. Skutkiem braku wskazanych czynności jest to, że nie można ocenić sytuacji majątkowej skarżącego w szerszym zakresie, niż warunkującym bezpośredni dostęp do Sądu. Stąd też rozstrzygnięcie jedynie o kosztach warunkujących ten dostęp. Mając na uwadze powyższe referendarz sądowy, na podstawie art. 243 § 1, art. 245 § 1 i § 3, art. 246 § 1 pkt 2 u.p.p.s.a. uznał, że sytuacja skarżącego kwalifikuje go do rozstrzygnięcia, jak w sentencji.