III SA/Wa 884/15

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodnicząca sędzia WSA Beata Sobocha (sprawozdawca), Sędziowie sędzia WSA Małgorzata Długosz-Szyjko, sędzia WSA Piotr Przybysz, Protokolant starszy referent Iwona Choińska, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 14 października 2015 r. sprawy ze skargi E. K. na postanowienie Ministra Finansów z dnia [...] stycznia 2015 r. nr [...] w przedmiocie skargi w postępowaniu zabezpieczającym oddala skargę Z akt wynika, że Naczelnik Urzędu Skarbowego w K. na podstawie zarządzeń zabezpieczenia z 21 czerwca 2013 r. dokonał zajęcia zabezpieczającego prawa majątkowego stanowiącego wierzytelność pieniężną E. K. (dalej zwany Skarżącym) z rachunków bankowych zawiadomieniami z 25 czerwca 2013 r. w [...] S.A. w W. oraz w [...] S.A w W. O zajęciu wierzytelności z rachunków bankowych powiadomiono Skarżącego 28 czerwca 2013 r., doręczając mu odpis ww. zawiadomień o zajęciu wraz z odpisami ww. zarządzeń zabezpieczenia, co wynika ze znajdujących się w aktach sprawy zwrotnych potwierdzeń odbioru. Pismem z 11 lipca 2013 r. Skarżący za pośrednictwem pełnomocnika, wniósł do Dyrektora Izby Skarbowej w P. skargę na wyżej wymienione czynności zabezpieczające w postaci zajęcia prawa majątkowego stanowiącego wierzytelność pieniężną Skarżącego z rachunków bankowych. Skarżący zarzucił, że zajęcie wierzytelności nastąpiło przedwcześnie albowiem zostały wniesione odwołania od decyzji zabezpieczenia stanowiących podstawę wydania zarządzeń zabezpieczenia. Ponadto podnosił, iż zajecie rachunków bankowych uniemożliwiło mu dostęp do środków pieniężnych zgromadzonych na tych rachunkach i naraziło na niepowetowaną szkodę. Dyrektor Izby Skarbowej w P. postanowieniem z [...] sierpnia 2013 r. oddalił skargę. Dyrektor Izby Skarbowej uznał, że zaskarżonych czynności zabezpieczających dokonano zgodnie z przepisami ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji. Skarżący nie uznając słuszności ww. postanowienia wniósł zażalenie do Ministra Finansów. W zażaleniu zarzucił, że zajęcie rachunków bankowych nastąpiło z naruszeniem art. 54 § 1 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. Prawo bankowe poprzez zajęcie kwoty wolnej od zajęcia. Ponadto podnosi, że dokonane zajęcia rachunków bankowych pozbawiły go możliwości regulowania zobowiązań, co naraziło go na znaczne straty. Minister Finansów postanowieniem z [...] stycznia 2015 r. utrzymał w mocy postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w P. z [...] sierpnia 2013 r. W uzasadnieniu wyjaśnił, że skarga na czynności egzekucyjne (zabezpieczające) nie przysługuje w sytuacjach, gdy przewiduje się inne środki zaskarżenia (zarzuty, zażalenia na postanowienia, żądanie wyłączenia rzeczy lub prawa majątkowego) albo w sytuacjach, gdy przewiduje się wniesienie pozwu do sądu. W postępowaniu wszczętym skargą na czynności egzekucyjne (zabezpieczające) stanowiącym w istocie fragment postępowania egzekucyjnego (zabezpieczającego) - ocenie podlegają tylko zastrzeżenia odnoszące się do konkretnej czynności egzekucyjnej (zabezpieczającej). Oceniając prawidłowość dokonania zaskarżonych czynności zabezpieczających polegających na zajęciu wierzytelności Skarżącego z rachunków bankowych Minister Finansów nie stwierdził nieprawidłowości. Wskazał, że w toku prowadzonego postępowania zabezpieczającego organ egzekucyjny zastosował środek zabezpieczenia wymieniony w art. 164 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz.U. z 2014 r. poz. 1619 ze zm.) dalej zwana u.p.e.a., tj. zajęcie wierzytelności z rachunków bankowych. Dokonując zajęcia wierzytelności zastosowano, zgodnie z art. 164 § 4 u.p.e.a., tryb postępowania określony w przepisach art. 80 § 1 i 3 u.p.e.a. Zajęcia wierzytelności z rachunków bankowych dokonano poprzez przesłanie zawiadomień z 25 czerwca 2013 r. do [...] S.A. i do [...] S.A o zajęciu zabezpieczającym wierzytelności pieniężnej Skarżącego z rachunków bankowych do wysokości zabezpieczonych należności. Jednocześnie wezwano Banki, aby bez zgody organu egzekucyjnego nie dokonywały wypłat z zajętych rachunków bankowych, do wysokości zabezpieczonych należności pieniężnych lecz bezzwłocznie przekazały zajęte kwoty organowi egzekucyjnemu na pokrycie zabezpieczonych należności albo zawiadomiły organ egzekucyjny, w terminie 7 dni od dnia doręczenia wezwania, o przeszkodzie w dokonaniu wpłaty. Podstawę dokonania zajęcia zabezpieczającego wierzytelności z rachunków bankowych stanowiły zarządzenia zabezpieczenia z 21 czerwca 2013 r. wystawione na Skarżącego przez Naczelnika Urzędu Skarbowego w K., których odpisy doręczono Skarżącemu wraz z ww. zawiadomieniami o zajęciu zabezpieczającym wierzytelności z rachunków bankowych 28 czerwca 2013 r. Do zajęcia zabezpieczającego wierzytelności Skarżącego z rachunków bankowych wykorzystano, obowiązujący w dacie dokonania zaskarżonych czynności egzekucyjnych, druki zawiadomienia o zajęciu zabezpieczającym prawa majątkowego stanowiącego wierzytelność z rachunku bankowego u dłużnika zajętej wierzytelności będącego bankiem, które odpowiadają wzorowi ustalonemu dla tego rodzaju druków w rozporządzeniu Ministra Finansów z dnia 22 listopada 2001 r. w sprawie wykonania niektórych przepisów ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz.U. nr 137, poz. 1541, ze zm.). Odnosząc się natomiast do zarzutu dotyczącego naruszenia art. 54 § 1 ustawy - Prawo bankowe poprzez zajęcie kwoty wolnej od zajęcia Minister Finansów wskazał, iż zarzut ten skierowany jest pod adresem dłużnika zajętej wierzytelności czyli banku. Minister Finansów w odpowiedzi na skargę wniósł o jej oddalenie i podtrzymał stanowisko w sprawie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Skarga nie jest zasadna. Kontroli Sądu poddane zostało postanowienie w przedmiocie złożonej przez Skarżącego skargi na czynność zabezpieczającą, a mianowicie na zajęcie prawa majątkowego stanowiącego wierzytelność pieniężną z rachunków bankowych. Zabezpieczenie dotyczyło zobowiązania podatkowego Skarżącego w podatku dochodowym od osób fizycznych za 2008 r., co do którego organ podatkowy wydał decyzję o zabezpieczeniu, a następnie sporządził zarządzenie zabezpieczenia. Możliwość złożenia skargi na czynność zabezpieczającą wynika z art. 166b u.p.e.a., zawierającego odesłanie do odpowiedniego stosowania w postępowaniu zabezpieczającym miedzy innymi art. 54 tej ustawy. Wyjaśnić należy, iż art. 54 u.p.e.a. to przepis proceduralny, kreujący określone uprawnienie procesowe zobowiązanego (wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 18 stycznia 2012r. sygn. akt II FSK 1244/10; http://orzeczenia.nsa.gov.pl). Przepis art. 54 § 1 u.p.e.a. stanowi, że zobowiązanemu przysługuje skarga na czynności egzekucyjne organu egzekucyjnego lub egzekutora oraz skarga na przewlekłość postępowania egzekucyjnego. W świetle tego przepisu skarga na czynność zabezpieczającą jest instytucją postępowania zabezpieczającego, celem którego jest zapewnienie przyszłej realizacji obowiązków obciążających zobowiązanego. Służy zaś kontroli prawidłowości stosowania w tym postępowaniu środków zabezpieczających wskazanych w art. 164 § 1 u.p.e.a., odpowiadających w gruncie rzeczy środkom egzekucyjnym przewidzianym w tej ustawie. W ramach skargi na czynność egzekucyjną ocenie podlegają działania organu egzekucyjnego (egzekutora), który na zlecenie wierzyciela dokonuje zabezpieczenia należności wskazanej w zarządzeniu zabezpieczenia. Skarga na czynności zabezpieczające nie jest natomiast środkiem prawnym umożliwiającym kwestionowanie całokształtu postępowania zabezpieczającego oraz podstaw jego prowadzenia. Ustawa o postępowaniu egzekucyjnym w administracji regulując poszczególne etapy postępowania egzekucyjnego umożliwia zobowiązanemu kwestionowanie podejmowanych w jego toku rozstrzygnięć. Dlatego też zarówno w orzecznictwie (zob. wyroki: Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z 22 stycznia 2004r. sygn. akt III SA 1503/03, Lex nr 113578; Naczelnego Sądu Administracyjnego z 10 lipca 2012r. sygn. akt II FSK 2555/10; http://orzeczenia.nsa.gov.pl), jak i piśmiennictwie (zob. Marta Romańska w: System egzekucji administracyjnej, pod redakcją J.Niczyporuka, S.Fundowicza, J.Radwanowicza; Wydawnictwo C.H.Beck, Warszawa 2004, s. 536) przyjmuje się, uwzględniając zasadę niekonkurencyjności środków zaskarżenia, że skarga na czynności egzekucyjne służy wyłącznie na czynności o charakterze faktycznym i to tylko takie, które nie mogą być zaskarżone poprzez inny środek prawny przewidziany w ustawie o postępowaniu egzekucyjnym w administracji. Innymi słowy, skarga na czynności egzekucyjne jest przysługującym zobowiązanemu środkiem prawnym o charakterze subsydiarnym i stanowi uzupełnienie innych środków zaskarżenia, przysługujących zobowiązanemu w postępowaniu egzekucyjnym. Zasada ta w pełni odnosi się do skargi na czynność zabezpieczającą, opartej na przepisie tym samym co skarga na czynność egzekucyjną, tj. art. 54 u.p.e.a. Skarżący natomiast podważał przede wszystkim naruszenie art. 54 § 1 ustawy Prawo bankowe poprzez zajęcie kwoty wolnej od zajęcia. Rację ma Minister Finansów, że w rozpoznanej sprawie zarzut Skarżącego w tym zakresie nie mógł być w ogóle rozpatrywany. Tym samym nie mógł być skuteczny w postępowaniu sądowoadministracyjnym, tj. prowadzić do uchylenia zaskarżonego postanowienia. Zasadnie zatem organy orzekające przy rozpatrywaniu wniesionej przez Skarżącego skargi na czynność zabezpieczającą skupiły się na ocenie formalnej poprawności zakwestionowanej czynności. Organy orzekające dokonały szczegółowej analizy prawidłowości zajęcia rachunków bankowych dokonanego przez organ egzekucyjny. Powołując się na konkretne przepisy u.p.e.a. wykazały, że zajęcie rachunków bankowych odbyło się zgodnie z tymi przepisami i z poszanowaniem praw Skarżącego. I tak. Nie budzi wątpliwości, że organ egzekucyjny zastosował środek zabezpieczający wymieniony w art. 164 § 1 pkt 1 u.p.e.a. Zgodnie z § 4 tego artykułu, do zajęcia zabezpieczającego stosuje się odpowiednio przepisy o zajęciu egzekucyjnym między innymi wierzytelności z rachunku bankowego. Zajęcie zabezpieczające wierzytelności z rachunku bankowego unormowane zostało w art. 80 ww. ustawy. Natomiast w myśl art. 80 § 1 organ egzekucyjny dokonuje zajęcia zabezpieczającego wierzytelności z rachunku bankowego przez przesłanie do banku, a jeżeli bank posiada oddziały - do właściwego oddziału, zawiadomienia o zajęciu zabezpieczającym wierzytelności pieniężnej zobowiązanego z rachunku bankowego do wysokości egzekwowanej należności pieniężnej wraz z odsetkami z tytułu niezapłacenia w terminie dochodzonej wierzytelności, oraz kosztami egzekucyjnymi. Organ egzekucyjny jednocześnie wzywa bank, aby bez zgody organu egzekucyjnego nie dokonywał wypłat z rachunku bankowego do wysokości zajętej wierzytelności, lecz bezzwłocznie przekazał zajętą kwotę organowi egzekucyjnemu na pokrycie egzekwowanej należności, albo zawiadomił organ egzekucyjny, w terminie siedmiu dni od dnia doręczenia wezwania, o przeszkodzie w dokonaniu wpłaty. Według § 2 - zajęcie wierzytelności z rachunku bankowego zobowiązanego jest dokonane z chwilą doręczenia bankowi zawiadomienia o zajęciu, o którym mowa w § 1, i obejmuje również kwoty, które nie były na rachunku bankowym w chwili zajęcia, a zostały wpłacone na ten rachunek po dokonaniu zajęcia. Natomiast, zgodnie z treścią § 3, jednocześnie z przesłaniem zawiadomienia, o którym mowa w § 1, organ egzekucyjny zawiadamia zobowiązanego o zajęciu jego wierzytelności z rachunku bankowego, doręczając mu odpis tytułu wykonawczego, o ile nie został wcześniej doręczony, i odpis zawiadomienia skierowanego do banku o zakazie wypłaty zajętej kwoty z rachunku bankowego bez zgody organu egzekucyjnego. Zajęcie zabezpieczające wierzytelności z rachunku bankowego jest, więc dokonane z chwilą doręczenia bankowi zawiadomienia o zajęciu. Z treści wyżej wymienionych przepisów wynika, że skutki zajęcia wywołuje jedynie doręczenie bankowi zawiadomienia o zajęciu wierzytelności z rachunku bankowego. Organ egzekucyjny jednocześnie z przesłaniem do jednostki, w której zobowiązany ma rachunek bankowy, zawiadomienia o zajęciu zabezpieczającym wierzytelności, musi zawiadomić zobowiązanego o zajęciu jego wierzytelności z rachunku bankowego. Wykonując ten obowiązek, doręcza zobowiązanemu odpis tytułu wykonawczego i odpis zawiadomienia skierowanego do jednostki prowadzącej rachunek bankowy o zakazie wypłat z rachunku bankowego. W przypadku zajęcia zabezpieczającego wierzytelności z rachunku bankowego zobowiązanego, organ egzekucyjny przesyła, więc dwa zawiadomienia: do banku /lub oddziału/, w którym zobowiązany ma rachunek bankowy, oraz do zobowiązanego. Pismo przesłane do oddziału lub innej jednostki organizacyjnej banku musi zawierać zawiadomienie o zajęciu wierzytelności z rachunku bankowego, wskazanie wysokości należności, która podlega egzekucji, wezwanie, aby bank nie dokonywał bez zgody organu egzekucyjnego wypłat z rachunku bankowego do wysokości zajętej wierzytelności, wezwanie do bezzwłocznego wpłacenia zajętej kwoty do organu egzekucyjnego lub bezpośrednio do wierzyciela na pokrycie egzekwowanej należności. W aktach postępowania, znajdują się dowody potwierdzające fakt zastosowanie środka egzekucyjnego, w aktach administracyjnych znajdują się tytuły wykonawcze, nadto organ podatkowy dołączył zawiadomienia o zajęciu rachunku bankowego skierowane do Skarżącego jak i do banków, wraz z dowodami doręczenia tych zawiadomień, 25 czerwca 2013 r. Sąd uznał, że dokonana przez organy orzekające ocena poprawności dokonania przez organ egzekucyjny czynności zabezpieczającej była prawidłowa. Zajęcie zabezpieczające wierzytelności z rachunku bankowego przeprowadzone zostało w sposób właściwy, co skargę Skarżącego czyniło niezasadną. Sąd rozumie racje Skarżącej, która stara się, korzystając z wszelkich dostępnych jej środków prawnych, podważyć zasadność dokonania zabezpieczenia, jakiego pierwotnym źródłem jest w istocie decyzja o zabezpieczeniu. Tym niemniej Sąd bada sprawę w jej granicach, które wyznacza strona Skarżący wskazując określone rozstrzygnięcie. W niniejszej sprawie było to postanowienie w przedmiocie skargi na czynność zabezpieczającą. Zarówno to postanowienie, jak i poprzedzające je postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej nie naruszały prawa. Zdaniem Sądu, w świetle zgromadzonego materiału dowodowego, Minister Finansów prawidłowo uznał więc, że czynność zabezpieczająca objęta złożoną przez Skarżącą skargą z 11 lipca 2013 r., dokonana została w zgodzie z regulującymi ją przepisami prawa. Sąd nie stwierdził, aby w rozpoznanej sprawie doszło do naruszenia przepisów prawa w sposób skutkujący koniecznością wyeliminowania zaskarżonego postanowienia z obrotu prawnego. Zarzut dotyczący zajęcia przez Bank kwoty wolnej od zajęcia wykracza poza zakres skargi na czynności zabezpieczające i nie może być rozpoznawane przez Sąd w tej sprawie w związku ze związaniem granicami sprawy (art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.; dalej jako "P.p.s.a."). Zarzut ten winien być kierowany do dłużnika zajętej wierzytelności. W tym stanie rzeczy Sąd oddalił skargę na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.