III SA/Wa 893/14

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodnicząca sędzia WSA Marta Waksmundzka-Karasińska, Sędziowie sędzia WSA Agnieszka Góra-Błaszczykowska, sędzia WSA Dariusz Kurkiewicz (sprawozdawca), Protokolant starszy referent Iwona Choińska, po rozpoznaniu w dniu 11 września 2014 r. na rozprawie sprawy ze skargi S. B. o wznowienie postępowania zakończonego wyrokiem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 24 października 2012 r. sygn. akt III SA/Wa 2313/12 p o s t a n a w i a 1) odrzucić skargę o wznowienie postępowania, 2) zwrócić ze środków budżetowych Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie na rzecz S. B. kwotę 1193 zł (słownie: jeden tysiąc sto dziewięćdziesiąt trzy złote) uiszczoną tytułem wpisu sądowego. Wyrokiem z dnia 24 października 2012 r. sygn. akt III SA/Wa 2313/12 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie uchylił decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w W. z dnia [...] listopada 2010 r. nr [...] w części określającej nadwyżkę podatku naliczonego nad należnym za miesiące: kwiecień, czerwiec, lipiec, wrzesień, październik, grudzień 2004 r., wydaną w przedmiocie określenia wysokości zobowiązania podatkowego w podatku od towarów i usług za styczeń, luty, marzec, maj, sierpień, listopad 2004 r. oraz określenia nadwyżki podatku naliczonego nad należnym do zwrotu za kwiecień, czerwiec, lipiec, wrzesień, październik, grudzień 2004 r. oraz oddalił skargę w pozostałej części. Wyrok ten w części oddalającej skargę stał się prawomocny. Pismem z dnia 10 lutego 2014 r. S.B. – Skarżący w niniejszej sprawie złożył skargę o wznowienie postępowania sądowoadministracyjnego zakończonej ww. prawomocnym wyrokiem, w części w jakiej Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie oddalił skargę na ww. decyzję. W skardze wniósł o uchylenie wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie w tej części oraz o rozpoznanie sprawy i uchylenie zaskarżonej decyzji oraz o zwrot kosztów postępowania. W uzasadnieniu skargi wskazał, że Trybunał Konstytucyjny wyrokiem z dnia 8 października 2013 r. sygn. akt SK 40/12 orzekł o niezgodności z Ustawą Zasadniczą art. 70 § 6 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa (Dz. U. Nr 137, poz. 926, ze zm. dalej jako "O.p."), w brzmieniu obowiązującym do 31 grudnia 2002 r. Dodał ponadto, że Trybunał w uzasadnieniu wyroku jednocześnie wskazał, że art. 70 § 8 O.p. w brzmieniu stanowiącym podstawę orzekania Sądu w skarżonym wyroku, wskazuje te same zastrzeżenia natury konstytucyjnej. W związku z powyższym w ocenie Skarżącego zasadne jest kwestionowanie podstawy prawnej rozstrzygnięcia Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie w zakresie w jakim Sąd uznał, iż zobowiązanie podatkowe w podatku od towarów i usług za miesiące styczeń, luty, marzec, maj, sierpień, listopad 2004 r. nie przedawniły się. W ocenie Skarżącego orzeczenie Wojewódzkiego Sądu administracyjnego w Warszawie wydane zostało w oparciu o niekonstytucyjną podstawę prawną. Dodał, że sporne zobowiązania dotyczyły poszczególnych miesięcy roku 2004, natomiast decyzja organu podatkowego wydana została w roku 2010. Zgodnie z poglądami Trybunału Konstytucyjnego wyrażonymi w wyroku sygn. SK 40/12, nie może dochodzić do sytuacji, w której o przedawnieniu zobowiązań podatkowych miałoby decydować arbitralne i losowe kryterium zabezpieczenia hipoteką przymusową na nieruchomości należącej do podatnika. Zdaniem Trybunału, sytuacja taka prowadzi do nierównego traktowania podatników ze względu na przypadkowe kryterium dysponowania prawem własności do nieruchomości. Zabezpieczenie spornych zobowiązań podatkowych Skarżącego hipoteką przymusową na nieruchomości, doprowadziło do takiego właśnie nierównego potraktowania praw Skarżącego. Skarżący wskazał ponadto, że w ocenie Trybunału Konstytucyjnego skutkiem wyroku sygn. SK 40/12 jest wyłączenie skutku prawnego art. 70 § 8 O.p. w postaci nieprzedawnienia zobowiązań zabezpieczonych hipoteką przymusową. Przepis ten zdaniem Trybunału Konstytucyjnego należy rozmieć w ten sposób, iż zabezpieczenie hipoteczne należy traktować w skutku na zasadach ogólnych, albowiem celem tego orzeczenia jest zrównanie standardów ochrony praw własności i praw majątkowych podmiotów, wobec których w toku kontroli podatkowej zastosowano zabezpieczenia podatkowe, pod względem zasad przedawnienia dochodzonych zobowiązań podatkowych. Mając powyższe na uwadze Skarżący uznał, że skarga o wznowienie postępowania sądowego oraz o uchylenie skarżonego wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie oraz decyzji Dyrektora Izby Skarbowej w W. jest uzasadniona. Wyjaśnił, że okres przedawnienia zobowiązań podatkowych w niniejszej sprawie winien zostać ponownie ustalony w oparciu o zasady ogólne wynikające ze stosownych przepisów O.p. W dalszej części uzasadnienia skargi wskazał, że w myśl art. 70 § 6 pkt 4 oraz art. 70 § 7 pkt 4 O.p., czynności organu związane z zabezpieczeniem zobowiązań podatkowych mają skutek w postaci powstania okresu, w którym bieg przedawnienia zostaje zawieszony. W niniejszej sprawie w ocenie Skarżącego w miejsce niekonstytucyjnego art. 70 § 8 O.p. winny znaleźć zastosowanie przepisy art. 70 § 6 pkt 4 oraz § 7 pkt 4 tej ustawy. Czynności zabezpieczające organu winny jedynie skutkować zawieszeniem biegu przedawnienia zobowiązań podatkowych za wskazane wyżej poszczególne miesiące roku 2004, natomiast w świetle wyroku Trybunału Konstytucyjnego nie można przyjąć, iż nie przedawniły się one w ogóle. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Skarga podlega odrzuceniu. Przepisy Działu VII ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.), dalej: "P.p.s.a.", przewidują możliwość żądania wznowienia postępowania sądowoadministracyjnego, które zostało zakończone prawomocnym orzeczeniem. Przepisy te regulują postępowanie o charakterze nadzwyczajnym, bowiem dopuszczają możliwość, po ewentualnym wznowieniu postępowania, rozpoznania na nowo sprawy już wcześniej prawomocnie zakończonej. Nadzwyczajność tego trybu postępowania polega na tym, że wznowienie może dotyczyć tylko postępowań już zakończonych prawomocnie orzeczeniem kończącym postępowanie, a skarga o wznowienie postępowania może być oparta jedynie na podstawach ściśle i wyczerpująco wskazanych przez ustawodawcę. Jedna z tych podstaw wznowienia, na którą powołał się Skarżący, wskazana została w art. 272 § 1 P.p.s.a. Stosownie do treści tego przepisu można żądać wznowienia postępowania w przypadku, gdy Trybunał Konstytucyjny orzekł o niezgodności aktu normatywnego z Konstytucją, umową międzynarodową lub z ustawą, na podstawie którego wydane zostało orzeczenie. Przy tej podstawie wznowienia skargę wnosi się w terminie trzech miesięcy od dnia wejścia w życie orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego, co wynika z art. 272 § 2 P.p.s.a. Skarga o wznowienie postępowania, poza koniecznością spełniania warunków formalnych pisma określonych w art. 46 P.p.s.a., powinna, stosownie do art. 279 tej ustawy, zawierać oznaczenie zaskarżonego orzeczenia, podstawę wznowienia i jej uzasadnienie, okoliczności stwierdzające zachowanie terminu do wniesienia skargi oraz żądanie o uchylenie lub zmianę zaskarżonego orzeczenia. Tryb rozpatrywania skargi o wznowienie postępowania w zasadzie jest dwuetapowy i może zakończyć się już na pierwszym etapie. Pierwszy etap postępowania polega na badaniu prawidłowości skargi. Zgodnie z art. 280 § 1 P.p.s.a. sąd bada na posiedzeniu niejawnym, czy skarga jest wniesiona w terminie i czy opiera się na ustawowej podstawie wznowienia, a więc czy podstawa wznowienia powołana w skardze jest jedną z podstaw wyszczególnionych przez ustawodawcę. W braku jednego z tych wymagań sąd odrzuci wniosek, w przeciwnym razie wyznaczy rozprawę. Drugi etap postępowania odbywa się na rozprawie i polega na realnym badaniu występowania przesłanki wznowienia postępowania. Zgodnie z art. 281 P.p.s.a. na rozprawie sąd rozstrzyga przede wszystkim o dopuszczalności wznowienia i odrzuca wniosek, jeżeli brak ustawowej podstawy wznowienia albo termin do wniesienia skargi nie został zachowany. Sąd może jednak po rozważeniu stanu sprawy połączyć badanie dopuszczalności wznowienia z rozpoznaniem sprawy. W rozpatrywanej sprawie Skarżący powołał się na ustawową podstawę wznowienia określoną w art. 272 § 1 P.p.s.a., a skarga o wznowienie postępowania została wniesiona w terminie, o którym mowa w art. 272 § 2 P.p.s.a., bowiem wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 8 października 2013 r., sygn. SK 40/12, powołany w podstawie wznowienia, został ogłoszony w Dzienniku Ustaw z dnia 13 listopada 2013 r. pod poz. 1313, a skarga o wznowienia została wniesiona do tutejszego Sądu w dniu 13 lutego 2013 r. (data nadania skargi na poczcie). W powołanym przez Skarżącego wyroku, Trybunał Konstytucyjny orzekł, że art. 70 § 6 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa (Dz.U. z 2012 r., poz. 749, 848, 1101, 1342 i 1529 oraz z 2013 r. poz. 1027 i 1036), w brzmieniu obowiązującym od 1 stycznia 1998 r. do 31 grudnia 2002 roku, jest niezgodny z art. 64 ust. 2 Konstytucji. Trybunał Konstytucyjny wskazanym wyżej wyrokiem, nie orzekł jednak o niezgodności z Konstytucją RP przepisu prawa, który miał zastosowanie w sprawie zakończonej prawomocnym wyrokiem tutejszego Sądu z dnia 24 października 2012 r. sygn. akt III SA/Wa 2313/12. W rozpoznawanej sprawie podstawą prawną na podstawie której oparto rozstrzygnięcie w prawomocnym wyroku stanowiącym przedmiot skargi o wznowienie postępowania sądowego jest art. 70 § 8 O.p., który nie był przedmiotem oceny Trybunału Konstytucyjnego ani też postępowanie takie przed Trybunałem nie toczy się obecnie. Ta okoliczność ma podstawowe znaczenie, bo podstawa wznowienia określona w art. 272 § 1 P.p.s.a. istnieje wtedy, gdy orzeczenie sądu administracyjnego zostało wydane na podstawie tego aktu zawierającego przepis prawa, co do którego później Trybunał Konstytucyjny orzekł wyrokiem o jego niezgodności z Konstytucją. Tylko w odniesieniu do normy prawnej wyrażonej w konkretnym przepisie będącej przedmiotem wyroku Trybunału Konstytucyjnego odpada domniemanie zgodności z Konstytucją. Zawarte w uzasadnieniu wyroku Trybunału rozważania dotyczące innych przepisów, nawet o bardzo podobnym brzmieniu do przepisu ocenianego przez Trybunał, nie oznaczają stwierdzenia niekonstytucyjności tych przepisów, ale są sygnałem dla ustawodawcy do podjęcia działań zmierzających do wyeliminowania wadliwości zauważonej przez Trybunał przy okazji formalnego badania konstytucyjności określonego przepisu. Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 9 kwietnia 2014 r., sygn. akt II FSK 827/14 (LEX nr 1447079) stwierdził, że w sytuacjach, w których wyrok Trybunału Konstytucyjnego dotyczy wyraźnie wskazanego okresu obowiązywania niekonstytucyjnego przepisu, to brak jest ustawowej przesłanki do wznowienia postępowania w sprawach, w których orzeczono w oparciu o stan prawny nie objęty tym okresem. Sąd orzekający w niniejszym składzie podziela stanowisko prezentowane w powyższym orzeczeniu. Skoro przepisy o wznowieniu postępowania sądowego mają charakter wyjątkowy, to nie powinny być interpretowane rozszerzająco. Zatem należy przyjąć, że podstawa wznowienia określona w art. 272 § 1 P.p.s.a. istnieje tylko wtedy, gdy ostateczne i prawomocne orzeczenie sądu administracyjnego zostało wydane przy zastosowaniu tego przepisu, którego konstytucyjność została zakwestionowana przez Trybunał Konstytucyjny. Należy raz jeszcze podkreślić, że przedmiotem orzekania Trybunału Konstytucyjnego było zbadanie zgodności z Ustawą zasadniczą art. 70 § 6 O.p. w brzmieniu obowiązującym do 31 grudnia 2002 r. Nie można przyjąć poglądu, że dla przyjęcia istnienia powyższej podstawy wznowienia nie ma znaczenia fakt, że konkretny przepis prawa stosowany przez sąd administracyjny nie był przedmiotem oceny Trybunału, a wystarczające jest ustalenie, że jest podobny do przepisu, którego konstytucyjność Trybunał zakwestionował. Przyjęcie takiego poglądu stałoby w sprzeczności z brzmieniem art. 272 § 1 P.p.s.a. W ocenie Sądu, bez znaczenia dla oceny czy skarga oparta została na ustawowej podstawie wznowienia pozostaje to, że Trybunał Konstytucyjny w uzasadnieniu wyroku z dnia 8 października 2013 r. stwierdził, iż w stosunku do art. 70 § 8 O.p., w którym powtórzona i rozszerzona została (o zastaw skarbowy) norma prawna zawarta w art. 70 § 6 O.p. - mają odpowiednie zastosowanie te same zastrzeżenia konstytucyjne, które zostały podniesione w tym wyroku. Istotne jest bowiem to, że Trybunał nie orzekł o niekonstytucyjności art. 70 § 8 O.p., a przepis art. 70 § 6 O.p., w brzmieniu obowiązującym do dnia 1 stycznia 2003 r., nie stanowił podstawy ostatecznego rozstrzygnięcia w sprawie o sygn. akt III SA/Wa 2313/12. Stwierdzić zatem należy, że brak jest podstaw prawnych do wznowienia postępowania sądowego ze względu na wyrok wydany przez Trybunał Konstytucyjny w sprawie o sygn. akt SK 40/12. Wyrok w sprawie o wznowienie postępowania nie został wydany na podstawie niekonstytucyjnych przepisów. Skarga o wznowienie postępowania, wniesiona przez Skarżącego, jest więc niedopuszczalna z uwagi na brak ustawowej podstawy wznowienia. Wprawdzie w powyższym przepisie ustawodawca używa pojęcia "odrzucenie wniosku", a nie odrzucenie skargi o wznowienie postępowania, jednak wskazać należy, że ustawodawca w przepisach ustawy używa zamiennie pojęcia wniosek np. art. 281 ustawy oraz skargę - np. art. 284 ustawy (por. wyrok NSA z dnia 6 lipca 2005 r., sygn. akt FSK 2647/04, LEX nr 173066) W tym stanie rzeczy, Sąd na podstawie art. 280 § 1 oraz art. 232 § 1 pkt 1 P.p.s.a. orzekł jak w sentencji postanowienia.