III SA/Wa 913/18

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie Przewodnicząca sędzia WSA Matylda Arnold-Rogiewicz po rozpoznaniu w dniu 17 lipca 2018 r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu D.O. od postanowienia referendarza sądowego Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 22 czerwca 2018 r. sygn. akt III SA/Wa 913/18 odmawiającego przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie ze skargi D.O. na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w W. z dnia [...] stycznia 2018 r. nr [...] w przedmiocie odmowy uchylenia decyzji określającej wysokość zobowiązania podatkowego w podatku dochodowym od osób fizycznych oraz orzekającej o odpowiedzialności spadkobiercy za zobowiązania podatkowe postanawia utrzymać w mocy zaskarżone postanowienie. D.O. (dalej jako "Skarżący"), reprezentowany przez pełnomocnika profesjonalnego, po otrzymaniu wezwania do wpisu sądowego od skargi na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w W. [...] stycznia 2018 r. nr [...] w przedmiocie odmowy uchylenia decyzji określającej wysokość zobowiązania podatkowego w podatku dochodowym od osób fizycznych oraz orzekającej o odpowiedzialności spadkobiercy za zobowiązania podatkowe, wystąpił z wnioskiem o przyznanie prawa pomocy. Przy piśmie z dnia 29 maja 2018 r. pełnomocnik Skarżącego nadesłał wypełniony formularz wniosku o przyznanie prawa pomocy, w którym wskazał, że wnosi o zwolnienie od kosztów sądowych. W uzasadnieniu wniosku podał, że Skarżący utrzymuje się z renty inwalidzkiej, która wynosi 2093,71 zł. Koszty leków co miesiąc wynoszą 300 zł, ponieważ choruje przewlekle na chorobę wieńcową, migotanie przedsionków i miażdżycę. Skarżący mieszka z żoną, która jest emerytką. Skarżący posiada stary samochód [...] rok prod. 1997 o wartości ok. 3.500 zł, który jest mu niezbędny do poruszania się. Skarżący nie posiada oszczędności. W kosztach utrzymania pomaga Skarżącemu dorosła córka. Skarżący wraz z żoną wydaje na jedzenie ok. 700-800 zł. Żona Skarżącego również leczy się neurologicznie i na leki wydaje ok. 400 zł. Z oświadczenia o stanie rodzinnym, majątku i dochodach wynika, że w skład majątku Skarżącego wchodzi mieszkanie spółdzielcze 36m2. Natomiast żona Skarżącego posiada oszczędności w kwocie 10.000,00 zł. Na dochód gospodarstwa domowego składa się renta inwalidzka Skarżącego w wysokości 2093,71 zł oraz emerytura żony Skarżącego w wysokości 2528,00 zł. Jako zobowiązania i stałe wydatki miesięczne wymieniono czynsz za mieszkanie 450 zł, media 200 zł, leczenie kardiologiczne – jedna wizyta 120 zł, badanie [...] 120 zł, leki 300 zł, koszty utrzymania samochodu 150 zł. Do wniosku dołączono kserokopię PIT za 2017 r., decyzję o waloryzacji emerytury Skarżącego oraz decyzję o waloryzacji emerytury żony Skarżącego, kserokopię informacji o opłatach za lokal, rozliczenie kosztów zużycia wody, kopie faktur za leki. Postanowieniem z dnia 22 czerwca 2018 r. referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Warszawie odmówił przyznania Skarżącemu prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. W uzasadnieniu urzędnik sądowy pokreślił, że z oświadczenia majątkowego Skarżącego wynika, iż po odjęciu wydatków Skarżącemu oraz jego żonie pozostaje kwota 2 275,99 zł miesięcznie do dyspozycji. Ponadto, żona Skarżącego posiada oszczędności w kwocie 10 000 zł. Od powyższego postanowienia Skarżący wniósł sprzeciw wskazując, iż referendarz sądowy uwzględnił jedynie częściowo koszty utrzymania Skarżącego oraz jego żony, którzy ze względu na wiek muszą korzystać z wizyt u lekarzy specjalistów. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Sprzeciw nie zasługuje na uwzględnienie. W pierwszej kolejności wskazać należy, że stosownie do art. 260 § 1 P.p.s.a. w brzmieniu nadanym przez art. 1 pkt 73 ustawy z dnia 9 kwietnia 2015 r. o zmianie ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2015 r., poz. 658), rozpoznając sprzeciw od postanowienia referendarza sądowego o odmowie przyznania prawa pomocy, sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy. W sprawach, o których mowa w § 1, wniesienie sprzeciwu od zarządzenia lub postanowienia referendarza sądowego wstrzymuje jego wykonalność. Sąd orzeka jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu (art. 260 § 2 P.p.s.a.). Sąd rozpoznaje sprawę na posiedzeniu niejawnym (art. 260 § 3 P.p.s.a.). Zgodnie z art. 199 P.p.s.a. strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Natomiast uregulowana w art. 243-262 P.p.s.a. instytucja prawa pomocy w postępowaniu sądowoadministracyjnym stanowi odstępstwo od zasady ponoszenia kosztów postępowania przez strony. Celem ustanowienia prawa pomocy było zapewnienie osobom fizycznym i jednostkom organizacyjnym znajdującym się w trudnej sytuacji materialnej rzeczywistej realizacji konstytucyjnego prawa do sądu (art. 45 ust. 1 Konstytucji RP). W dalszej kolejności wskazania wymaga, że zgodnie z art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie częściowym, czyli stosownie do art. 245 § 3 P.p.s.a. obejmującym, np. zwolnienie od opłat sądowych w całości lub w części, następuje, gdy wykaże ona, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Podstawę do przyznania prawa pomocy stanowią informacje wynikające z oświadczenia zawartego we wniosku składanym przez stronę na urzędowym formularzu (art. 252 § 1 i 2 P.p.s.a.). Jeżeli natomiast oświadczenie zawarte we wniosku okaże się niewystarczające do oceny rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego strony lub budzi wątpliwości, strona jest obowiązana złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego (art. 255 P.p.s.a.). Obowiązek ten rozciąga się przy tym na wszystkie dokumenty zawierające dane na temat sytuacji majątkowej strony, pozwalające tym samym zbadać istnienie przesłanek przyznania prawa pomocy. Wystosowanie wezwania ma na celu weryfikację informacji zawartych we wniosku poprzez ich konfrontację ze stosowną dokumentacją i w efekcie poczynienie ustaleń, które byłyby wolne od jakichkolwiek wątpliwości. Podkreślić w tym miejscu także należy, że przyznanie prawa pomocy następuje, gdy wnioskodawca wykaże, że w stosunku do jego osoby zachodzą przesłanki przemawiające za uwzględnieniem wniosku. Użyte w treści art. 246 P.p.s.a. słowo "wykazać" oznacza dowieść, udokumentować czy udowodnić, a nie jedynie oznajmić czy poinformować (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 20 stycznia 2012 r., sygn. akt II FZ 863/11, publ. LEX nr 1104158). Wnioskodawca, chcąc skorzystać z prawa pomocy, powinien liczyć się z koniecznością udzielania wszelkich wyjaśnień odnoszących się do jego sytuacji materialnej, a także udokumentowania podnoszonych we wniosku o przyznanie prawa pomocy okoliczności (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 24 listopada 2011 r., sygn. akt I OZ 881/11, publ. LEX nr 1069777). W przedmiotowej sprawie referendarz sądowy odmówił przyznania prawa pomocy, przyjmując, że Skarżący posiada środki na uiszczenie wpisu sądowego. W ocenie Sądu powyższa ocena jest prawidłowa. Przede wszystkim podkreślić należy, że z zestawienia dochodów Skarżącego oraz jego żony z ich wydatkami wynika, iż co miesiąc pozostaje im kwota w wysokości około 2 300 zł. Przy czym powyższe opiera się wyłącznie na informacjach pochodzących od Skarżącego, więc Sąd nie ma podstaw by je kwestionować. Jednocześnie ustosunkowując się do zarzutów zawartych w sprzeciwie stwierdzić trzeba, że referendarz sądowy uwzględnił wszystkie wydatki Skarżącego oraz jego żony, jakie zostały podane w formularzu PPF. Zdaniem Sądu podkreślenia wymaga, iż wpis sądowy w niniejszej sprawie jest stosunkowo niski, bo wynosi 200 zł (maksymalny wpis to 100 000 zł). Jednocześnie porównując wysokość wpisu sądowego do oszczędności żony Skarżącego stwierdzić trzeba, że stanowi on zaledwie 2% tych oszczędności, więc jego uiszczenie nie powinno być zbyt dużym obciążeniem finansowym dla Skarżącego. Kończąc, uwadze Sądu nie mogła ujść okoliczność korzystania przez Skarżącego z pomocy zawodowego pełnomocnika w osobie radcy prawnego. Powyższe musi świadczyć o dobrej sytuacji finansowej Skarżącego. Jednocześnie pełnomocnik substytucyjny, będący adwokatem, Skarżącego w piśmie z dnia 29 maja 2018 r. mimo wezwania referendarza sądowego zataił wysokość wynagrodzenia otrzymanego z tytułu świadczenia pomocy prawnej Skarżącemu, powołując się na tajemnicę adwokacką. W ocenie Sądu takie zachowanie jest całkowicie nieuprawnionej. Jak wskazał SN "to merytoryczne aspekty danej sprawy objęte są tajemnicą adwokacką. Jak się wydaje, nie chodzi tu o sam związek między działalnością zawodową adwokata a pozyskaniem danej informacji, ale o powiązanie między pozyskaniem informacji a udzieleniem pomocy prawnej jako istoty wykonywania zawodu adwokata. Chodzi więc o to, aby informacja miała bezpośredni związek ze świadczoną pomocą prawną. Przekazanie przez klienta szerszych informacji powinno być dokonywane ze świadomością, że w pozostałym zakresie tajemnica zawodowa adwokata nie obowiązuje, lecz pozostaje pod ochroną pozostałych norm deontologicznych" (wyrok z dnia 1 grudnia 2016 r., sygn. akt SDI 65/16). Sąd w niniejszej sprawie podziela powyższy pogląd i stwierdza, że wysokość wynagrodzenia pełnomocnika nie wchodzi w zakres merytoryczny danej sprawy. Mając na względzie powyższe, Sąd, działając na podstawie art. 260 P.p.s.a., postanowił, jak w sentencji.