III SA/Wa 934/08

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Krystyna Chustecka, po rozpoznaniu w dniu 8 lipca 2008 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie ze skargi W. J. na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w W. z dnia [...] lutego 2008 r., nr [...] w przedmiocie odmowy zawieszenia postępowania odwoławczego w sprawie odmowy zwrotu kosztów postępowania postanawia - odmówić skarżącemu przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie - W dniu 12 czerwca 2008 r. W. J. (skarżący w niniejszej sprawie) złożył na urzędowym formularzu PPF wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. W uzasadnieniu wniosku skarżący oświadczył, że jest bezdomny. Powołując się na literaturę wskazał, iż "każdy kto z przyczyn od siebie niezależnych nie ma mieszkania godnego człowieka, ma roszczenie do odpowiedniej pomocy ze strony właściwych instytucji państwowych". Z oświadczeń złożonych przez wnioskodawcę wynika, iż nie pozostaje on z nikim we wspólnym gospodarstwie domowym, nie posiada majątku nieruchomego ani przedmiotów wartościowych o wartości powyżej 3.000 euro. Posiada natomiast oszczędności w wysokości ok. 10.000 zł, które stanowią "rezerwę na wypadek przegrania postępowania sądowego z udziałem kuratora". Oświadczył ponadto, że uzyskuje dochód z tytułu emerytury "w rozumieniu art. 11 PDDFizU 31.884,00 PLN, razem: "z uwzględnieniem art. 22 PDOFizU 12.000 PLN". Postanowieniem z 27 czerwca 2008 r. referendarz sądowy odmówił skarżącemu przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. W dniu 27 czerwca 2008 r. skarżący wniósł sprzeciw od powyższego postanowienia, w którym nie przedstawił nowych okoliczności na temat jego sytuacji majątkowej. Zwrócił się jedynie o wyjaśnienie, "czy w postanowieniu odmawiającym przyznania prawa pomocy zostały uwzględnione wnioski złożone 25 czerwca 2008 r., zwłaszcza dotyczące bardzo trudnej sytuacji życiowej za sprawą ukrywającego się przed nim kuratora". Skarżący zażądał również sprostowania "w 3 akapicie uzasadnienia [postanowienia referendarza sądowego – wyjaśnienie Sądu] poprzez zastąpienie 10.00 zł zapisem 10.000 zł, zapisu w wysokości 31.884 zł zapisem w rozumieniu art. 11 PDOFizU 31.884,00 PLN, razem dochód z uwzględnieniem art. 22 PDOFizU 12.000 PLN". Ponadto skarżący podniósł, że referendarz sądowy nie podaje danych osobowych w zgodzie z wymaganiami Europejskiego Trybunału Praw Człowieka. Dla skarżącego nie zrozumiały pozostaje także fakt, że referendarz sądowy unika przeprowadzenia postępowania mediacyjnego z udziałem kuratora. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: W myśl art. 260 zdanie pierwsze ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 z późn. zm.; dalej "p.p.s.a."), w razie wniesienia sprzeciwu, który nie został odrzucony, zarządzenie lub postanowienie, przeciwko któremu został on wniesiony, traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym. Skuteczne wniesienie sprzeciwu powoduje więc usunięcie z obrotu prawnego wcześniejszego orzeczenia. W związku z powyższym, nie znajduje uzasadnienia zawarty w sprzeciwie wniosek skarżącego o sprostowanie postanowienia referendarza sądowego. Ustosunkowując się natomiast do wniosku skarżącego o " (...) przeprowadzenie postępowania mediacyjnego w celu wyjaśnienia i rozważenia okoliczności faktycznych i prawnych wniosku z kryterium art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a.", Sąd zauważa, iż postępowanie mediacyjne może dotyczyć wyłącznie aktów lub czynności zaskarżonych do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego. Z kolei postępowanie w przedmiocie prawa pomocy jest postępowaniem wpadkowym w ramach wniesionej skargi i wniosek w tym zakresie podlega rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym. Przechodząc do merytorycznego rozpoznania wniosku, w pierwszej kolejności należy zauważyć, iż instytucja "prawa pomocy" stanowi odstępstwo od wynikającej z art. 199 p.p.s.a., zasady odpłatności postępowania sądowoadministracyjnego. Jej celem jest zapewnienie realizacji prawa do sądu stronie, która ze względu na dochody, stan majątkowy i rodzinny nie może ponieść kosztów związanych ze swym udziałem w sprawie. Konkretyzację powołanej wyżej zasady stanowi art. 214 § 1 p.p.s.a. zgodnie, z którym każdy, kto wnosi do sądu pismo podlegające opłacie lub powodujące wydatki, obowiązany jest do uiszczenia kosztów sądowych. W konsekwencji przyznanie prawa pomocy może mieć miejsce w przypadkach wyjątkowych kiedy to spełnione zostaną przesłanki określone w art. 246 p.p.s.a. W niniejszej sprawie skarżący wniósł o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym tj. w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. Zgodnie z art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a., Sąd przyznaje prawo pomocy osobie fizycznej w zakresie częściowym - gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Sąd zauważa, iż ciężar wykazania przesłanek uzasadniających przyznanie prawa pomocy spoczywa na wnioskodawcy. Ocena przytoczonych przez niego okoliczności należy natomiast do Sądu (por. postanowienie NSA z dnia 14 lutego 2005 r., FZ 760/04). W związku z powyższym należy zauważyć, iż na obecnym etapie postępowania jedynym kosztem sądowym, do którego uiszczenia skarżący jest zobowiązany, jest wpis od skargi w wysokości 100 zł. Z oświadczeń złożonych przez wnioskodawcę wynika, iż jest on osobą bezdomną. Przy czym skarżący posiada oszczędności w wysokości ok. 10.000 zł (PLN). Ponadto w złożonym formularzu jako dochód miesięczny brutto z tytułu emerytury wskazał "w rozumieniu art. 11 PDDFizU 31.884,00 PLN, razem: "z uwzględnieniem art. 22 PDOFizU 12.000 PLN". We wcześniejszych pismach kierowanych do Sądu skarżący wskazywał, że jest doktorem nauk ekonomicznych. W ocenie Sądu, mając na uwadze złożone oświadczenia uznać należało, że wniosek skarżącego o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych, nie zasługiwał na uwzględnienie. Zauważyć bowiem należy, iż sama okoliczność, że skarżący - jak twierdzi - jest osobą bezdomną, nie przesądza automatycznie o przyznaniu prawa pomocy. Ustawodawca w art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a., jako przesłankę przyznania prawa pomocy wskazał wyraźnie - wykazanie przez skarżącego, że nie jest on w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Skoro natomiast wnioskodawca dysponuje oszczędnościami w wysokości ok. 10.000 zł (PLN) i uzyskuje stały dochód z tytułu emerytury, nie sposób uznać, iż uiszczenie przez niego wpisu sądowego w wysokości 100 zł, spowoduje uszczerbek utrzymania koniecznego dla wnioskodawcy. Posiadane przez skarżącego oszczędności pozwolą mu również na pokrycie kosztów sądowych, które ewentualnie mogą się pojawić na dalszych etapach postępowania. Ponadto, jak wskazał NSA w postanowieniu z 10 maja 2005 r., sygn. akt II OZ 318/05 (niepubl.), prawo pomocy przyznawane jest osobom, które pomimo starań i przy największym możliwym wysiłku nie mogą ponieść kosztów postępowania, ponieważ ich dochód jest wybitnie niski lub też nie osiągają żadnego dochodu. Taka zaś sytuacja nie dotyczy skarżącego, który z jednej strony skarżący ubiega się o zwolnienie z kosztów sądowych, wskazując na swoją trudną sytuację materialną; z drugiej zaś – w tym samym czasie – dokonuje wydatków (m.in. kserokopia faktury z 26 maja 2008 r. – k. 31 akt sądowych). Podsumowując Sąd wskazuje, iż okoliczności podnoszone we wniosku o przyznanie prawa pomocy oraz informacje wynikające z akt sprawy, nie uzasadniają twierdzenia, że skarżący nie posiada środków niezbędnych do pokrycia kosztów postępowania sądowego (na obecnym etapie postępowania 100 zł wpisu sądowego). Brak więc podstaw do zastosowania w tym przypadku wyjątku od zasady ponoszenia przez strony kosztów postępowania. Mając na względzie całość powyższej argumentacji Sąd, na podstawie przepisów art. 243 §1, art. 245 § 1 i § 3, art. 246 § 1 pkt 2 oraz art. 260 p.p.s.a., postanowił jak w sentencji.