III SA/Wa 940/15

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie: , Przewodniczący Sędzia WSA Jolanta Sokołowska, po rozpoznaniu w dniu 18 sierpnia 2015 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi P. S. wniosku o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych na postanowienie Ministra Finansów z dnia [...] lutego 2015 r. nr [...] w przedmiocie odmowy wszczęcia postępowania postanawia odmówić przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie P.S. (zwany dalej: "Skarżącym") pismem z 27 lutego 2015 r. złożył do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie skargę na postanowienie Ministra Finansów z dnia [...] lutego 2015 r. w przedmiocie odmowy wszczęcia postępowania. Zarządzeniem Przewodniczącego Wydziału III Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z 22 kwietnia 2015 r. Skarżący został wezwany do uiszczenia wpisu sądowego od skargi w wysokości 100 zł, w terminie 7 dni od daty doręczenia odpisu zarządzenia. Zarządzenie zawierało pouczenie, że nieuiszczenie wpisu we wskazanym terminie spowoduje odrzucenie skargi. W odpowiedzi na wezwanie do uiszczenia wpisu od zażalenia, Skarżący wniósł na urzędowym formularzu PPF o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. W uzasadnieniu wniosku podniósł, że do chwili złożenia ww. wniosku starał się ze środków domowych wygospodarować pieniądze na pokrycie licznych kosztów postępowań sądowych. Oświadczył, że od sześciu miesięcy przebywa na zwolnieniu lekarskim, z powodu [...] i utrzymuje się z zasiłku chorobowego oraz środków uzyskiwanych przez dzieci, bowiem jego żona pozostaje bez pracy. Z oświadczenia o stanie rodzinnym wynika, że Skarżący wraz z żoną, córką i synem (ur. w [...] r. i [...] r.) prowadzi wspólne gospodarstwo domowe. Dzieci partycypują w kosztach utrzymania rodziny. Córka jest osobą niepełnosprawną, nadal się uczy i osiąga dochody z najmu lokalu. Syn ma na utrzymaniu małoletnie dziecko, na które przeznacza znaczną część swoich dochodów. Z oświadczenia majątkowego wynika, że Skarżący posiada dom o pow. 270 m² z działką o powierzchni 1400 m² (współwłasność) oraz nieruchomość rolną o pow. 412 m² (współwłasność), a także samochód osobowy marki [...] rok produkcji 2005, syn Skarżącego posiada samochód osobowy marki [...] rok produkcji 2009, a córka lokal o powierzchni 57 m². Dochód miesięczny brutto Skarżącego wraz z rodziną wynosi 6.300 zł, tj.: 2.100 zł z działalności gospodarczej prowadzonej przez Skarżącego, 3.000 zł wynagrodzenie syna i 1.200 zł z tytułu najmu lokalu uzyskuje córka. Skarżący do swoich miesięcznych wydatków zaliczył: energię elektryczną – 650 zł, gaz – 250 zł, inne opłaty np. telefon, Internet, woda, wywóz nieczystości, podatek od nieruchomości – 700 zł, opłata za leczenie córki 200 zł, dojazdy do szkoły i pracy – 300 zł, wyżywienie 900 zł. Skarżący w odpowiedzi na wezwanie do uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy przedłożył: dokument z Centralnej Ewidencji i Informacji o Działalności Gospodarczej Rzeczypospolitej Polskiej potwierdzający, że 31 października 2014 r. wykreślono prowadzoną przez jego żonę działalność gospodarczą, PIT 11A za 2014 r., deklaracje VAT-7 za okres od listopada 2014 r. do kwietnia 2015 r., wyciągi bankowe z rachunków swoich i syna, orzeczenie o stopniu niepełnosprawności swojej córki oraz faktury zakupu aparatu słuchowego, uiszczone rachunki, dokumenty potwierdzające pobieranie zasiłku chorobowego, kserokopie odpisu skróconego aktu urodzenia dzieci, zestawienie wysokości przychodów i kosztów, orzeczenie o stopniu niepełnosprawności córki, oraz zeznania podatkowe. Postanowieniem referendarza sądowego Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z 14 lipca 2015 r. odmówiono Skarżącemu przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. W dniu 4 sierpnia 2015 r. (data nadania w UP) Skarżący złożył sprzeciw od ww. postanowienia. W uzasadnieniu wskazał, że ponad wszelka wątpliwość wykazał, iż nie jest w stanie ponieść kosztów wpisu sądowego. Wskazuje, że dochody uzyskiwane przez niego w przeszłości, a zwłaszcza dochody uzyskane w 2014 r. oraz pobieranie zasiłku chorobowego, nie mogą przesądzać o tym, iż jest w stanie opłacić wpis sądowy. Podkreślił, że jego syn ponosi stałe koszty utrzymania swego dziecka, a dochody syna nie mogą być traktowane jak jego własne dochody. Podał, że zarówno on sam jak i jego niepracująca małżonka są obowiązani do uiszczenia opłat w innych sprawach. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: W myśl art. 260 zdanie pierwsze P.p.s.a. w razie wniesienia sprzeciwu, który nie został odrzucony, postanowienie, przeciwko któremu został on wniesiony, traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym. Skuteczne wniesienie sprzeciwu powoduje usunięcie z obrotu prawnego orzeczenia referendarza sądowego, tj. postanowienia z 14 lipca 2015 r. Jest ono traktowane – pod względem skutków prawnych – jako nieistniejące. Zgodnie z art. 243 § 1 P.p.s.a. prawo pomocy może być przyznane stronie na jej wniosek złożony przed wszczęciem postępowania lub w toku postępowania. Stosownie do art. 246 § 1 P.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie całkowitym następuje, gdy wnioskodawca wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania (pkt 1), a w zakresie częściowym – gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (pkt 2). Żądanie zwolnienia od kosztów sądowych i ustanowienia adwokata lub radcy prawnego jest wnioskiem o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym (art. 245 § 2 P.p.s.a.) Generalną zasadą postępowania sądowego jest ponoszenie kosztów związanych z udziałem w postępowaniu. Każda osoba wszczynająca postępowanie powinna liczyć się, więc z wydatkami na ten cel i gromadzić środki finansowe na pokrycie koniecznych kosztów. Jak wskazał, bowiem Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z dnia 10 stycznia 2005 r., sygn. akt FZ 478/04, opłaty sądowe stanowią rodzaj danin publicznych. Zwolnienia od ponoszenia tego rodzaju danin stanowią odstępstwo od konstytucyjnego obowiązku ich powszechnego i równego ponoszenia, wynikającego z art. 84 Konstytucji. Dlatego też muszą być stosowane w sytuacjach wyjątkowych, gdy istnieją uzasadnione powody do przerzucenia ciężaru dotyczącego danej osoby czy osób na współobywateli. Z kolei w innym postanowieniu Naczelny Sąd Administracyjny stwierdził, iż: "udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest formą jej dofinansowania z budżetu państwa i przez to powinno się sprowadzać do wypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe" (postanowienie z 6 października 2004 r., GZ 71/04, ONSA i WSA 2005, nr 1, poz. 8). Instytucja przyznania prawa pomocy ma, zatem charakter wyjątkowy i jest stosowana tylko w przypadkach osób charakteryzujących się trudną sytuacją materialną. Może być, więc przyznane na wniosek osób bardzo ubogich znajdujących się ze względu na różne zdarzenia życiowe w sytuacji, która nie pozwala im na poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania, lub gdy ich poniesienie byłoby związane z poniesieniem uszczerbku koniecznego dla wnioskującego i jego rodziny, tj. uniemożliwiłoby zaspokojenie najbardziej podstawowych potrzeb życiowych. Prawo pomocy nie może chronić lub też wzbogacać majątku podmiotów prywatnych. Strona będąca osobą fizyczną powinna partycypować w kosztach postępowania, jeżeli dysponuje jakimkolwiek stałym miesięcznym dochodem lub wolnym od obciążeń majątkiem, który może przynosić potencjalne pożytki, jak również służyć, jako zabezpieczenie pożyczki czy kredytu, jeżeli brak jest bieżących środków finansowych na ponoszenie określonych wydatków związanych z postępowaniem. Posiadanie wolnego od obciążeń prawami osób trzecich majątku, szczególnie nieruchomości, w zasadzie wyklucza możliwość zwolnienia od kosztów sądowych (por. postanowienia NSA: z dnia 23 lipca 2013 r., II FZ 565/13, z dnia 29 maja 2013 r., II OZ 406/13). Z przedstawionych dokumentów wynika, że Skarżący jest współwłaścicielem nieruchomości rolnej o powierzchni 412 m2, domu o powierzchni 270 m2 wraz działką 1400 m2, a także właścicielem samochodu osobowego marki [...] , nie ma zobowiązań kredytowych, prowadzi gospodarstwo domowe wraz z niepracującą żoną, małoletnią córką i dorosłym, pracującym synem. Z zeznania podatkowego wynika, że Skarżący uzyskał w 2014 r. przychód z zasiłków pieniężnych z ubezpieczenia społecznego w kwocie 4.097,96 zł, ze stosunku pracy 14.719,78 zł i z pozarolniczej działalności gospodarczej 24.000,64 zł. W okresie od stycznia do kwietnia br. Skarżący uzyskał przychód z działalności gospodarczej w wysokości 3.000,25 zł. Decyzją z [...] marca 2015 r. przyznano mu świadczenie rehabilitacyjne za okres od 31 stycznia do 30 kwietnia 2015 r. Z wyciągów bankowych wynika, że w kwietniu 2015 r. Skarżący posiadał na rachunku bankowym kwotę 1.506,80 zł. Na marginesie tylko należy dodać, że przedstawione przez Skarżącego wyciągi z należącego do niego rachunku bankowego Skarżącego otrzymuje miesięcznie kwotę ok. 2.900 zł, zaś jego córka z tytułu najmu uzyskuje miesięcznie kwotę 1.200 zł. Jak wskazał średni dochód miesięczny brutto rodziny wynosi 6.300 zł. Z kolei z przedstawionego przez Skarżącego wyliczenia dotyczącego niezbędnych wydatków wynika, że miesięcznie wydatki te wynoszą ok. 3.000 z. Sąd ma na uwadze, że tak przedstawione wyliczenie nie uwzględnienia kosztów utrzymania dziecka syna Skarżącego. Nie jest jednak zadaniem Sądu badanie wysokości tych kosztów, skoro sam Skarżący ograniczył się do zasygnalizowania istnienia tego typu zobowiązania nie wskazując nawet jego przybliżonej wysokości. W ocenie Sądu, wysokość i rodzaj ww. wydatków pozwala stwierdzić, że w ramach uzyskiwanych dochodów Skarżący posiada możliwość wygospodarowania środków na uiszczenie wpisu sądowego w rozpoznawanej sprawie w wysokości 100 zł. Skoro, bowiem, prawo pomocy służyć ma osobom w przypadku, których uiszczenie kosztów sądowych wywoła negatywny wpływ na możliwość utrzymania siebie i rodziny, i nie chodzi tu o utrzymanie na określonym poziomie, zwykłym dla wnioskodawcy i o wpływ polegający na obniżeniu tego poziomu, czy też jedynie ograniczeniu określonych wydatków, należało uznać, że potrzeby życiowe Skarżącego rozumiane, jako obiektywnie niezbędne, nie zostaną zagrożone przez uiszczenie wpisu sądowego. Na marginesie należy zauważyć, że do dnia 31 października 2014 r. także małżonka Skarżącego prowadziła działalność gospodarczą. Z przedstawionych przez Skarżącego dokumentów i złożonych oświadczeń nie wynika, by pozostająca obecnie na jego utrzymaniu małżonka była niezdolna do podjęcia pracy zarobkowej albo by istniały inne okoliczności uniemożlwiające jej podjęcie zatrudnienia chociażby w niepełnym wymiarze. Skarżący podnosi także, że umowa o pracę zawarta z jego synem wygasła z dniem 30 kwietnia 2015 r., nie podaje jednak czy syn zawarł kolejną umowę o pracę czy też jest obecnie osobą bezrobotną. Z załączonego wyciągu bankowego wynika tymczasem, że w dniu 29 maja 2015 r. syn Skarżącego otrzymał tytułem zlecenia za maj 2015 r. kwotę 2.927,54 zł, co sugeruje, że w istocie do utraty źródła dochodu nie doszło. Odnosząc się do kwestii podniesionych przez Skarżącego w sprzeciwie z dnia 2 sierpnia 2015 r. trzeba wskazać, iż zastosowanie się przez stronę skarżącą do wezwania sądu do przedłożenia dokumentów obrazujących jej sytuację majątkowa i rodzinną nie stanowi samo w sobie przesłanki rozstrzygnięcia zgodnego z jej oczekiwaniami a jedynie stwarza gwarancję rzetelnej i całościowej oceny okoliczności przywołanych we wniosku. Trzeba też pamiętać, że subiektywne przeświadczenie Skarżącego o szczególnie trudnym położeniu i niemożności poniesienia kosztów postępowania nie jest dla sądu wiążące i podlega ocenie pod kątem przesłanek przewidzianych w art. 246 § 2 P.p.s.a. W świetle tego artykułu szczególnie istotne jest możliwie najbardziej dokładne ustalenie rzeczywistej kondycji finansowej strony (por. postanowienie NSA z 12 czerwca 2007 r., II FZ 214/07, niepubl.). Niewątpliwie wysokość i częstotliwość dochodu osiąganego w okresie bezpośrednio poprzedzającym wystąpienie z wnioskiem o prawo pomocy ma istotne znaczenie dla bieżącej sytuacji majątkowej Skarżącego i jego rodziny, bowiem kondycja finansowa jest zjawiskiem dynamicznym i ciągłym. Dochody osiągane przez dorosłego syna Skarżącego nie są traktowane jak dochody otrzymywane przez samego Skarżącego, nie mniej fakt partycypowania dzieci w bieżących kosztach utrzymania w znaczący sposób odciąża w tym zakresie Skarżącego. W tym stanie rzeczy, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, na podstawie art. 246 § 1 pkt 1 w związku z art. 260 P.p.s.a orzekł jak w sentencji postanowienia.