III SA/Wa 964/17

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Włodzimierz Gurba, po rozpoznaniu w dniu 10 grudnia 2018 r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu od postanowienia starszego referendarza sądowego z 30 października 2018 r. w przedmiocie wniosku J. S. o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie ze skargi J. S. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w W. z dnia [...] grudnia 2016 r., Nr [...] w przedmiocie orzeczenia o solidarnej odpowiedzialności członka zarządu wraz ze spółką za zaległości podatkowe spółki w podatku dochodowym od osób fizycznych oraz podatku od towarów i usług za poszczególne okresy 2011 r., 2012 r., 2013 r. postanawia: utrzymać zaskarżone postanowienie w mocy J.S. (dalej: "Skarżący") wraz ze skargą kasacyjną od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 20 marca 2018 r. oddalającego skargę na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w W. z [...] grudnia 2016 r., w przedmiocie odpowiedzialności członka zarządu za zaległości spółki w podatku dochodowym od osób fizycznych i w podatku od towarów i usług za poszczególne okresy 2011r., 2012r., 2013r., złożył wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych. W uzasadnieniu wskazał, że do końca lutego osiągał dochody z tytułu umowy o pracę oraz wynagrodzenia za pełnienie funkcji w zarządzenie w wysokości 1.340 zł. Od 1 marca Skarżący pozostaje bez dochodów, jest w trakcie poszukiwania pracy. Skarżący przez kilka ostatnich lat leczy się neurologicznie, stale przyjmuje leki. Skarżący pozostaje w rozdzielności majątkowej. Miesięczne koszty utrzymania są dla Skarżącego obciążeniem, któremu jest w stanie sprostać dzięki pomocy rodziny i doraźnym pożyczkom. W oświadczeniu o stanie rodzinnym, majątku i dochodach Skarżący podał, że prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe. Posiada nieruchomość rolną o pow. 5.000m2, częściowo zabudowaną budynkiem do rozbiórki. Nieruchomość rolna ma zajęcie hipoteczne przez ZUS. Innego majątku Skarżący nie posiada. Skarżący obecnie nie uzyskuje dochodu. Jako zobowiązania i stałe wydatki Skarżący wymienił kredyt w rachunku bieżącym 10.000 zł, karty kredytowe limit 26.000 zł, koszty mieszkaniowe 500 zł. Z uwagi na fakt, że dane zawarte w formularzu wniosku były niewystarczające do oceny rzeczywistej sytuacji majątkowej Skarżącego, w wykonaniu wezwania referendarza sądowego wezwano Skarżącego do nadesłania dokumentów źródłowych obrazujących sytuację majątkową Skarżącego. W odpowiedzi na wezwanie Skarżący nadesłał m.in. małżeńską umowę majątkową, wyciągi z rachunku bankowego za ostatnie 3 miesiące. Skarżący oświadczył, że debet w rachunku bieżącym został mu przyznany przez bank wiele lat temu. Skarżący na bieżąco korzystał z niego wydatkując bieżące koszty utrzymania. W ostatnim czasie debet jak i zadłużenie na kartach kredytowych pozwoliło Skarżącemu się utrzymać, gdyż jego sytuacja finansowa w ostatnich latach uległa znacznemu pogorszeniu włącznie z utratą pracy z końcem lutego 2018 r. Skarżący utrzymuje się obecnie również dzięki pomocy najbliższej rodziny. Skarżący oświadczył ponadto, że mieszka i jest zameldowany w mieszkaniu jego żony S. na podstawie wpisu w księdze wieczystej gwarantującej dożywotnie zamieszkanie w tym lokalu mieszkalnym. Postanowieniem z 5 października 2018 r. referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie przyznał skarżącemu prawo pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od wpisu sądowego od skargi kasacyjnej. W uzasadnieniu rozstrzygnięcia referendarz sądowy wskazał, że od czasu wydania postanowienia starszego referendarza sądowego z 1 czerwca 2017 r., którym Skarżący został zwolniony od wpisu od skargi ponad kwotę 250 zł, sytuacja Skarżącego uległa pogorszeniu, gdyż stracił on pracę i utrzymuje się jedynie z kwot przekazywanych przez rodzinę, debetu i niewielkich pożyczek. Powyższe zaś zdaniem referendarza sądowego stanowiło przesłankę do przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie wpisu sądowego od skargi kasacyjnej. Skarżący zaskarżył ww. postanowienie sprzeciwem, wnosząc o zmianę zaskarżonego postanowienia i zwolnienie od kosztów sądowych w całości. Skarżący podniósł, iż referendarz sądowy zwalniając go wyłącznie od wpisu sądowego od skargi kasacyjnej nie uwzględnił jego trudnej sytuacji materialnej. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, zważył, co następuje. W myśl art. 260 § 1 i 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2018 r., poz. 1302 ze zm.), dalej: "P.p.s.a.", w brzmieniu znajdującym zastosowanie do spraw, w których skargi wniesiono po dniu 14 sierpnia 2015 r., rozpoznając sprzeciw od zarządzenia i postanowień, o których mowa w art. 258 § 2 pkt 6-8, sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone zarządzenie lub postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy. W sprawach takich wniesienie sprzeciwu wstrzymuje wykonalność zarządzenia lub postanowienia, a Wojewódzki Sąd Administracyjny orzeka jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu. Zgodnie z art. 199 P.p.s.a. strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie. W orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego wielokrotnie podkreślano, że udzielenie stronie prawa pomocy jest formą dofinansowania jej z budżetu państwa i powinno mieć miejsce tylko w sytuacjach, w których zdobycie środków na koszty postępowania jest rzeczywiście niemożliwe. Opłaty sądowe należy zaliczyć do danin publicznych, a zatem zwolnienie z nich stanowi odstępstwo od konstytucyjnego obowiązku ich powszechnego i równego ponoszenia, co wynika z art. 84 Konstytucji. Dlatego też zastosowanie tego wyjątku odnosi się do szczególnych sytuacji, gdy istnieją uzasadnione powody do przerzucenia ciężaru tych wydatków na współobywateli. Z tych bowiem środków pochodzą dochody budżetu państwa, z których pokrywa się koszty postępowania w razie zwolnienia strony z obowiązku ich ponoszenia. Strona występująca na drogę postępowania sądowego powinna więc mieć świadomość obowiązku ponoszenia tych kosztów i wnosząc o zwolnienie z nich uprawdopodobnić w sposób wiarygodny i rzetelny, że zachodzą przesłanki do uwzględnienia wniosku (zob. postanowienie NSA z 26 lutego 2013 r., I FZ 27/13). W niniejszej sprawie Skarżący ubiega się o zwolnienie od kosztów sądowych w całości tj. o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym. Dla pozytywnego w tej kwestii rozstrzygnięcia konieczne jest spełnienie przesłanki, o jakiej mowa w art. 246 § 2 pkt 2 P.p.s.a. Zgodnie z tym przepisem osoba prawna może domagać się przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym - gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania. W ocenie Sądu referendarz sądowy zbadał przesłanki warunkujące przyznanie prawa pomocy, zasadnie uznając, iż Skarżącego należy przyznać o prawo pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od wpisu sądowego od skargi kasacyjnej. Wskazać bowiem należy, iż na obecnym etapie postępowania Skarżący jest zobowiązany wyłącznie do poniesienia opłaty od skargi kasacyjnej w kwocie 250 zł, a do czasu rozpoznania przez Naczelny Sąd Administracyjny skargi kasacyjnej wniesionej w przedmiotowej sprawie najprawdopodobniej nie powstaną jakiekolwiek inne wydatki i opłaty sądowe. W takim stanie rzeczy referendarz sądowy był zobowiązany oceniać złożony wniosek przy uwzględnieniu kosztów sądowych, których obowiązek uiszczenia powstał na obecnym etapie postępowania oraz aktualnych możliwości zarobkowych skarżącego i stanu jego majątku, co prawidłowo uczynił w zaskarżonym postanowieniu. Sąd wskazuje, iż w przedmiotowym stanie faktycznym brak było podstaw do przyznania zwolnienia od kosztów w zakresie całkowitym. Skarżący nie wykazał bowiem, że jego obecna sytuacja finansowa i posiadane możliwości zarobkowe, uniemożliwiają poniesienie pełnych kosztów postępowania, w postaci należnych opłat sądowych, jak i opłaty oraz wydatków, które mogą powstać w przyszłości. Skarżący w złożonym wniosku nie wskazał, iż istnieją jakiekolwiek okoliczności, które w sposób trwały uniemożliwiają mu podjęcie zatrudnienia, takie jak np. stan zdrowia, czy konieczność sprawowania stałej opieki nad członkiem rodziny. W takim stanie rzeczy brak było więc podstaw do przyjęcia, iż możliwości zarobkowe Skarżącego nie ulegną zmianie, a w konsekwencji uznania, iż nie będzie miał on możliwości uiszczania jakichkolwiek kosztów sądowych, jakie powstaną w niniejszej sprawie. Zdaniem Sądu sama utrata pracy przez Skarżącego może stanowić okoliczność przemawiającą za przyznaniem prawa pomocy, wyłącznie w zakresie należnych opłat sądowych. Skarżący może bowiem w każdej chwili uzyskać zatrudnienie, co niewątpliwie doprowadzi do zmiany sytuacji finansowej Skarżącego i pozwoli mu partycypować w kosztach sądowych w niniejszej sprawie. Mając zatem na względzie fakt, iż sytuacja finansowa Skarżącego może ulec zmianie referendarz sądowy prawidłowo uznał, że w przedmiotowej sprawie zasadnym jest wyłącznie zwolnienie od należnych kosztów sądowych w sprawie. Niezależnie od powyższego wskazać należy, iż skarżący ma możliwość złożenia ponownego wniosku o przyznanie prawa pomocy w sytuacji, gdy zostanie zobowiązany poniesienia jakichkolwiek innych kosztów sądowych, niż wpis sądowy od skargi kasacyjnej. Mając na względzie powyższe Sąd, na podstawie art. 259 i art. 260 § 1 P.p.s.a., utrzymał w mocy zaskarżone postanowienie.