III SA/Wa 983/17

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Radosław Teresiak (sprawozdawca), Sędziowie asesor WSA Piotr Dębkowski, sędzia WSA Artur Kuś, Protokolant referent Katarzyna Daniluk, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 13 lutego 2018 r. sprawy ze skargi C. B. na decyzję Ministra Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej z dnia [...] grudnia 2016 r. nr [...] w przedmiocie ustalenia solidarnej odpowiedzialności prezesa zarządu wraz ze spółką za zaległości spółki z tytułu wpłat na Państwowy Fundusz Rehabilitacji Osób Niepełnosprawnych za grudzień 2009 r. i styczeń 2010 r. oddala skargę Przedmiotem skargi złożonej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie przez C.B. (dalej "Skarżący") jest decyzja Ministra Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej z dnia [...] grudnia 2016 r. utrzymująca w mocy decyzję Prezesa Zarządu Państwowego Funduszu Rehabilitacji Osób Niepełnosprawnych z dnia [...] listopada 2015 r. w przedmiocie ustalenia solidarnej odpowiedzialności prezesa zarządu wraz ze spółką za zaległości spółki z tytułu wpłat na Państwowy Fundusz Rehabilitacji Osób Niepełnosprawnych za grudzień 2009 r. i styczeń 2010 r. Zaskarżona decyzja została wydana w następującym stanie sprawy: Decyzją z dnia [...] listopada 2015 r. Prezes Zarządu Państwowego Funduszu Rehabilitacji Osób Niepełnosprawnych ustalił, że odpowiedzialność za zaległości R. sp. z o.o. w upadłości likwidacyjnej z tytułu wpłat na Państwowy Fundusz Rehabilitacji Osób Niepełnosprawnych za: grudzień 2009 r. w kwocie głównej: 2 696,00 zł, w odsetkach: 290,00 zł i za styczeń 2010 r. w kwocie głównej: 2 696,00 zł, w odsetkach: 265,00 zł, naliczonych na dzień przed ogłoszeniem upadłości Spółki tj. 20 stycznia 2011 r. ponosi Prezes Zarządu – C.B. Od ww. decyzji Skarżący wniósł odwołanie, zarzucając jej naruszenie: 1) art. 116 § 1 pkt 1 lit. a) ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa (Dz. U. z 2017 r. poz. 201 – dalej "O.p.") poprzez błędne uznanie, że strona jako członek zarządu Spółki nie zgłosiła we właściwym czasie wniosku o ogłoszenie upadłości i z własnej winy nie wszczęła postępowania zabezpieczającego Spółkę przed ogłoszeniem upadłości, 2) art. 116 § 1 pkt 1 lit. b) O.p. poprzez błędne uznanie, że strona jako członek zarządu Spółki z własnej winy nie zgłosiła wniosku o ogłoszenie upadłości Spółki i własnej winy nie wszczęła postępowania zabezpieczającego Spółkę przed ogłoszeniem upadłości, 3) art. 122 i 187 § 1 O.p. poprzez niedokonanie stosownych ustaleń umożliwiających prawidłową ocenę kiedy powinno nastąpić złożenie wniosku o ogłoszenie upadłości oraz czy złożenie wniosku o ogłoszenie upadłości przez stronę nastąpiło we właściwym terminie. W dniu [...] grudnia 2016 r. Minister Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej wydał decyzję, którą utrzymał w mocy decyzję organu pierwszej instancji. W uzasadnieniu organ drugiej instancji wskazał, iż w przedmiotowym stanie faktycznym do odpowiedzialności podatkowej osób trzecich mają zastosowanie zasady określone w art. 116 § 1 i 2 O.p. Do ustalenia zatem odpowiedzialności członka zarządu konieczne jest nie tylko ustalenie pozytywnych jej przesłanek, czyli bezskuteczności egzekucji zaległości podatkowej oraz powstania zobowiązania w okresie pełnienia przez niego tej funkcji, ale także wykazanie, że nie zachodzą przesłanki wyłączające tę odpowiedzialność. W niniejszej sprawie, na podstawie zebranych materiałów - m.in. aktu notarialnego z dnia 20 czerwca 2006 r. nr [...] oraz złożonej rezygnacji z funkcji Prezesa Zarządu Spółki R. spółka z o.o. z dnia 3 marca 2010 r., ustalono, że Skarżący w okresie od 20 czerwca 2006 r. do 3 marca 2010 r. pełnił funkcję Prezesa Zarządu w Spółce i w tym zakresie odpowiada za powstałe zaległości zgodnie z ww. przepisem. Dalej organ podniósł, że jak wynika z akt sprawy, R. spółka z o.o. w dniu 14 lipca 2010 r. złożyła wniosek o ogłoszenie upadłości obejmującej likwidację majątku do [...] Wydziału Gospodarczego Sądu Rejonowego K. Postanowieniem z dnia [...] stycznia 2011 r. sygn. akt [...] Sąd ogłosił upadłość obejmującą likwidację majątku dłużnika R. spółka z o.o. w S. Prezes Zarządu PFRON pismem z dnia 16 marca 2011 r. zgłosił wierzytelność należącą do kategorii III w kwocie głównej 156 984,90 zł oraz w odsetkach w kwocie 41 031,00 zł. Zgłoszona wierzytelność została uznana w kategorii III w kwocie łącznej w wysokości 198 015,90 zł. Sąd Rejonowy K. Wydział [...] Gospodarczy w K. postanowieniem z dnia [...] listopada 2014 r. sygn. akt. [...] stwierdził zakończenie postępowania upadłościowego Spółki. W toku prowadzonego postępowania upadłościowego majątek upadłego został zlikwidowany w całości. Syndyk sporządził ostateczny plan podziału funduszów masy upadłości, obejmujący kategorię drugą. W związku z tym, że wierzyciel nie uzyskał pełnego zaspokojenia w wyniku zakończenia postępowania upadłościowego, egzekucję należało uznać za bezskuteczną. Minister zgodził się z organem pierwszej instancji, iż Skarżący nie wykazał, że we właściwym czasie złożono wniosek o ogłoszenie upadłości, ani nie przedstawił dowodów potwierdzających, że nie ponosi winy za niezgłoszenie we właściwym czasie takiego wniosku. Zgodnie bowiem z opinią biegłego sporządzoną dla Sądu Rejonowego K. w K. w sprawie o sygn. akt [...] pogorszenie sytuacji majątkowej R. sp. z o.o. rozpoczęło się już w 2008 r. Po przeanalizowaniu raportów bankowych oraz kasowych biegły uznał, że dłużnik zaprzestał regulowania wymagalnych zobowiązań w czwartym kwartale 2008 r. Wartość bilansowa majątku dłużnika ustalona na podstawie bilansu sporządzonego na dzień 31 grudnia 2007 r. wynosiła 2 280 654,43 zł, a wartość zobowiązań wynosiła 2 199 491,36 zł i nie przekraczała wartości majątku. Wartość bilansowa majątku dłużnika ustalona na podstawie bilansu sporządzonego na dzień 31 sierpnia 2008 r. wynosiła 2 937 865,43 zł, a wartość zobowiązań wynosiła 2 877 089,79 zł i nie przekraczała wartości majątku. Wartość bilansowa majątku dłużnika ustalona na podstawie bilansu sporządzonego na dzień 31 grudnia 2008 r. wynosiła 2 502 911,41 zł, a wartość zobowiązań w kwocie 3 984 253,73 zł przekraczała wartość majątku o kwotę 1 484 342,32 zł. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie Skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz zasądzenie kosztów postępowania według norm przepisanych. Zaskarżonej decyzji zarzucił naruszenie: 1) art. 116 § 1 pkt 1 lit. a) O.p. poprzez błędne uznanie, że Skarżący jako członek zarządu Spółki nie zgłosił we właściwym czasie wniosku o ogłoszenie upadłości i z własnej winy nie wszczął postępowania zabezpieczającego Spółkę przed ogłoszeniem upadłości, 2) art. 116 § 1 pkt 1 lit. b) O.p. poprzez błędne uznanie, że Skarżący jako członek zarządu Spółki z własnej winy nie zgłosił wniosku o ogłoszenie upadłości Spółki i własnej winy nie wszczął postępowania zabezpieczającego Spółkę przed ogłoszeniem upadłości, 3) art. 122 i 187 § 1 O.p. poprzez niedokonanie stosownych ustaleń umożliwiających prawidłową ocenę kiedy powinno nastąpić złożenie wniosku o ogłoszenie upadłości oraz czy złożenie wniosku o ogłoszenie upadłości przez stronę nastąpiło we właściwym terminie. Ponadto Skarżący wniósł o przeprowadzenie dowodu z dokumentów wskazanych w uzasadnieniu na okoliczność ustalenia braku odpowiedzialności Skarżącego za zaległości R. spółka z o.o. w upadłości likwidacyjnej z tytułu wpłat na Państwowy Fundusz Rehabilitacji Osób Niepełnosprawnych. W uzasadnieniu powyższych zarzutów Skarżący podniósł, że za nieuzasadnione należy uznać zawarte w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji stwierdzenie, iż Skarżący nie wykazał, że we właściwym czasie złożono wniosek o ogłoszenie upadłości. W pierwszej kolejności wskazać należy, iż przy dokonywaniu oceny "właściwego czasu", o którym mowa w art. 116 § 1 O.p., należy mieć na uwadze specyfikę funkcjonowania spółki, która miała charakter serwisowy. Kapitał spółki wynosił zaledwie 60.000 zł, wobec czego jakiekolwiek fluktuacje w łańcuchu zobowiązaniowym mogły prowadzić do stanu niewypłacalności spółki. Istotna z punktu widzenia przedmiotowej kwestii jest również okoliczność, iż głównym kontrahentem R. sp. z o.o. była spółka B. sp. z o.o., której działalność miała bezpośrednie przełożenie na kondycję finansową spółki, w której funkcję prezesa zarządu sprawował Skarżący. Należy przy tym zauważyć, że jeszcze przed zawiązaniem spółki R. upadłość ogłosiła spółka T. S.A. Wówczas spółka [...] podpisała umowy o współpracy z Syndykiem T. S.A. w upadłości likwidacyjnej. R. dzierżawiła część urządzeń i nieruchomości od Syndyka T. S.A. w upadłości, a w pozostałej części majątek służący do wykonywania działalności dzierżawiony był od B. sp. z o.o., która z kolei upadłość ogłosiła w 2008 r. Spółka podpisała wówczas porozumienia z B. w upadłości, z których wynikało, że wywiąże się ona ze zobowiązań wobec R. wynoszących ponad 300.000,00 zł, jednak tak się nie stało. Na skutek ogłoszenia upadłości przez strategiczną spółkę B. sp. z o.o., wdrożono program naprawczy dla spółki R. Skarżący miał zatem prawo oczekiwać, iż zarówno Syndyk T. S.A. w upadłości dotrzyma warunków określonych regulaminie przetargu jak i Syndyk B. sp. z o.o. w upadłości wywiąże się ze zobowiązań wobec R. sp. z o.o. Jednocześnie wierzytelności, które przysługiwały R. sp. z o.o. względem T. S.A. z tytułu Zakładowego Funduszu Świadczeń Pracowniczych w wysokości ponad 500.000,00 zł zostały pierwotnie wpisane, a następnie wykreślone przez Sędziego Komisarza. Sytuacja ta miała miejsce bezpośrednio przed decyzją Sądu o oddaleniu wniosku o ogłoszenie upadłości spółki, której prezesem zarządu był Skarżący. R. wniósł zażalenie na powyższe postanowienie, jednak bezskutecznie. Dalej Skarżący podniósł, że istotne znaczenie z punktu widzenia ustalenia odpowiedzialności Skarżącego ma również kwestia nabycia majątku T. S.A. przez S. sp. z o.o. Jako, że spółka ta działała w sferze usług branży około hutniczej, rozwijając ową działalność w 2008 r., miała stać się strategicznym partnerem R. sp. z o.o. Tym samym R. sp. z o.o. miała prawo liczyć na rozwój współpracy z tą firmą, zwłaszcza, że regulamin przetargu przewidywał przejęcie wszystkich pracowników. Potwierdzeniem tego faktu były rozmowy prowadzone z zarządem spółki S. na L. Zmiana zarządu we wskazanej spółce pod koniec 2008 r. spowodowała jednak, iż zmieniła się również strategia działalności S. w S., czego konsekwencją było stopniowe ograniczanie współpracy z R. sp. z o.o., a także postanowienie o sprzedaży składników majątku trwałego dzierżawionych przez R. Ponieważ ostatecznie współpraca nie została nawiązana w oczekiwanym zakresie, a postanowienia regulaminu zmienione w toku postępowania (zarząd S. poinformował Skarżącego, że nie będzie realizacji postanowień regulaminu przetargu tj. przejęcia pracowników R. ponieważ takie zapisy nie znalazły się w umowie sprzedaży majątku), co spowodowało iż nie doszło do przejęcia pracowników. Konsekwencją tych zdarzeń było złożenie przez Skarżącego w dniu 19 marca 2009 r. wniosku o ogłoszenie upadłości układowej dla R. sp. z o.o., który jednak został prawomocnie oddalony. Dalej Skarżący podniósł, że pod koniec 2008 r. powziął informację, iż B. sp. z o.o. rozważa możliwość wstąpienia do spółki R. jako inwestor strategiczny. Tego rodzaju okoliczność pozwalała z dużym prawdopodobieństwem uznać, że istnieje realna szansa na zażegnanie kryzysu, a nawet znaczny rozwój działalności spółki. Ostatecznie jednak w marcu 2009 r. B. sp. z o.o. wycofał się z pierwotnego planu, ograniczając się jedynie do zakupu od S. dzierżawionych przez R. składników majątku. W zaistniałej sytuacji Skarżący w dniu 19 marca 2009 r. złożył wniosek o ogłoszenie upadłości układowej dla R. sp. z o.o., który jednak został prawomocnie oddalony. Istotny wpływ na sytuację ekonomiczną R. sp. z o.o. miał również fakt dokonania na zlecenie ZUS zajęcia wierzytelności spółki w kwocie 120.000 zł u wierzyciela firmy M. ze S. Spowodowało to zerwanie współpracy ze strategicznym kontrahentem, którym od 15 lat pozostawał M. Zdaniem Skarżącego przedstawione powyżej okoliczności wyraźnie wskazują, iż wszelkie działania podejmowane przez Skarżącego miały przede wszystkim na celu utrzymanie funkcjonowania spółki na rynku usług branży hutniczej, a tym samym utrzymania miejsc pracy dla grupy 68 osób zatrudnionych wówczas przez R. Jednocześnie brak jest jakichkolwiek argumentów wskazujących, że wniosek o ogłoszenie upadłości nie został złożony we właściwym czasie bądź też wskazujących czy wcześniejsze wystąpienie ze stosownym wnioskiem nie skutkowałoby jego oddaleniem. Takie argumenty w decyzji ministra zostały ujęte, ale nie zostały rozpatrzone przesłanki przemawiające za późniejszym złożeniem wniosku niż wskazuje organ. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie podtrzymując dotychczasowe stanowisko w sprawie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje. Istota sporu w przedmiotowej sprawie sprowadza się do ustalenia czy organy właściwe zastosowały art. 116 O.p w sprawie Skarżącego. Na wstępie należy wskazać, że zadaniem organu zamierzającego obciążyć członków zarządu spółki kapitałowej jej zaległościami podatkowymi (składkowymi) jest zarówno wykazanie, że spełnione zostały w konkretnym przypadku przesłanki pozytywne jak i ustalenie, czy nie wystąpiły przesłanki negatywne, przy czym w odniesieniu do tych ostatnich (egzoneracyjnych) poprzez użyty zwrot legislacyjny "a członek zarządu nie wykazał" przepis wyraźnie przesuwa ciężar ich wykazania na członku zarządu spółki. W przedmiotowej sprawie zaistnienie przesłanek pozytywnych nie budzi wątpliwości. Skarżący pełnił funkcję Prezesa Zarządu w okresie w którym powstały przedmiotowe zaległości. Drugą przesłanką tzw. pozytywną jest okoliczność bezskuteczności egzekucji z majątku spółki w całości lub w części. Pod pojęciem bezskutecznej egzekucji należy rozumieć sytuację, w której nie ma wątpliwości, że nie zachodzi żadna możliwość zaspokojenia egzekwowanej wierzytelności z jakiejkolwiek części majątku spółki. Należy przy tym nadmienić, że zgodnie z art. 116 § 1 O.p. do uznania egzekucji za bezskuteczną wystarczający jest choćby częściowy brak możliwości zaspokojenia wierzyciela. W realiach przedmiotowej sprawy Sąd Rejonowy K. Wydział [...] Gospodarczy w K. postanowieniem stwierdził zakończenie postępowania upadłościowego Spółki. W toku prowadzonego postępowania upadłościowego majątek upadłego został zlikwidowany w całości a wierzytelności PFRON nie zostały zaspokojone. Zatem również spełnienie drugiej przesłanki zostało przez organ wykazane. W skardze Skarżący zarzuca naruszenie art. 116 § 1 pkt 1 lit.a i b O.p. Zauważyć należy, że powołanie się na obie przesłanki zwolnienia z odpowiedzialności wynikające z art. 116 § 1 pkt 1 lit. a i b O.p. tworzy sprzeczność logiczną, ponieważ albo we właściwym czasie zgłoszono wniosek o ogłoszenie upadłości, wobec czego zbędne jest rozpatrywanie przyczyn niezgłoszenia takiego wniosku, albo też wniosku nie zgłoszono, wobec czego nie można jednocześnie twierdzić, że został on zgłoszony i to we właściwym czasie. (por. wyrok z dnia 12 grudnia 2017 r. NSA II FSK 3233/17). W związku z powyższym biorą pod uwagę okoliczność, że Skarżący złożył w dniu 14 lipca 2010 r. wniosek o ogłoszenie upadłości obejmujący likwidację majątku dłużnika – R. Sp. z o.o. Sąd oceni ewentualne wystąpienia przesłanki egzoneracyjnej, o której mowa w art. 116 § 1 pkt 1 lit. a O.p. Należy jednocześnie podkreślić, że dla spełnienia przesłanki uwalniającej członka zarządu od odpowiedzialności za zaległości spółki niewystarczające jest samo złożenie wniosku o ogłoszenie upadłości. Konieczne jest bowiem skuteczne zgłoszenie wniosku, a zatem dokonanie wszelkich czynności niezbędnych dla kontynuowania tego postępowania (w tym również wykazanie przez dłużnika majątku, którego wartość wystarczy na pokrycie kosztów postępowania upadłościowego). W związku z powyższym nie można uznać za spełnienie powyższej przesłanki egzoneracyjnej wniosku złożonego przez Skarżącego w dniu 19 marca 2009 r. gdyż nie nastąpiło skuteczne wszczęcie postępowania upadłościowego ze względu na brak wystarczającego majątku Spółki na pokrycie kosztów postępowania. Mając powyższe na uwadze należy wyjaśnić pojęcie "właściwy czas" którym to pojęcie posługuje się art. 116 § 1 pkt 1 lit. a O.p. Badanie "właściwego czasu" na zgłoszenie wniosku o ogłoszenie upadłości jest przesłanką obiektywną, ustalaną na podstawie okoliczności faktycznych każdej sprawy. Jak wynika z akt sprawy wartość bilansowa majątku dłużnika ustalona na podstawie bilansu sporządzonego na dzień 31 grudnia 2008 r. wynosiła 2 502 911,41 zł, a wartość zobowiązań w kwocie 3 984 253,73 zł przekraczała wartość majątku o kwotę 1 484 342,32 zł. Zatem w świetle przepisów prawa upadłościowego (art. 11 ust. 2 i art. 21) Skarżący powinien zgłosić wniosek o ogłoszeniu upadłości z początkiem roku 2009. Podkreślić należy, że Skarżący dostrzegał konieczność złożenia wniosku o ogłoszenie upadłości z początkiem roku 2009, gdyż wniosek taki w dniu 19 marca 2009 r. złożył, ale ze wskazanych już przyczyn okazał się on bezskuteczny. Mając powyższe na uwadze należy stwierdzić, że wniosek złożony w dniu 14 lipca 2010 r. o ogłoszenie upadłości Spółki R. Sp. z o.o. nie był wnioskiem złożonym we "właściwym czasie" w rozumieniu art. 116 § 1 pkt 1 lit. a O.p. a zatem Skarżący nie wykazał wystąpienia przesłanki egzoneracyjnej. Poniesione w skardze okoliczności związane z problemami w dochodzeniu wierzytelności od spółki B., kwestia nabycia majątku od spółki T. S.A., czy też poszukiwanie inwestora dla Spółki R. Sp. z o.o. nie mają znaczenia w dla ustalenia wystąpienia przesłanki egzoneracyjnej, o której mowa w art. 116 § 1 pkt 1 lit. a O.p. Powyższe okoliczności stanowią wyjaśnienie przyczyn z powodów których Skarżący podjął ryzyko opóźnienia złożenia wniosku o ogłoszenie upadłości. Z powyższych względów, na podstawie art. 151 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Sąd oddalił skargę. Zaskarżona decyzja jest zgodna z prawem.