III SO/Wa 1/10

Referendarz sądowy Lucyna Kaligowska Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie po rozpoznaniu w dniu 12 lutego 2010 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku Syndyka Masy Upadłości PHU O. A. O. w upadłości o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od wpisu od skargi na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w W. z dnia [...] grudnia 2009 r. Nr [...] w przedmiocie podatku od towarów i usług postanawia zwolnić skarżącego od wpisu od skargi 1. Wnioskiem złożonym na urzędowym formularzu Syndyk Masy Upadłości PHU "O." A. O. w M.– dalej jako Skarżący – zwrócił się o zwolnienie od wpisu od skargi (taki zakres wniosku zakreślił pełnomocnik w załączonym do formularza piśmie z 29 grudnia 2009 r.). Wyjaśnił, że majątek nieruchomy i ruchomy upadłego obciążony jest hipotekami i zastawami skarbowymi, co oznacza że cena uzyskana ze sprzedaży tego majątku przelana będzie w całości na zaspokojenie wierzycieli. Dodał że wartość wpisanych hipotek przekracza znacznie wartość rynkową nieruchomości. Skarżący wymienił bieżące miesięczne koszty masy, do których zaliczył czynsz najmu, opłaty za media, wynagrodzenia pracowników i syndyka, podatek VAT. Łączna kwota tych wydatków wynosi 7.000 zł. Dodatkowo masę obciążają koszty podatku od nieruchomości (34.150 zł rocznie), podatku od środków transportowych (5.000 zł rocznie), koszty obsługi prawnej, oszacowania majątku, koszty publikacji przyszłych przetargów na sprzedaż majątku (koszt jednego ogłoszenia wynosi średnio 6.000 zł), koszty publikacji obwieszczeń listy wierzytelności, planu podziału funduszów masy, zakończenia postępowania upadłościowego. Stan środków na rachunku Skarżący określił na kwotę [...] zł. Do majątku zaliczył 4 nieruchomości, 10 środków transportowych, 1 udział w spółce o wartości nominalnej 1.000 zł oraz drobne elementy wyposażenia biura. Wymienił wartość rynkową poszczególnych nieruchomości oraz wartość obciążających je hipotek. Podał, że wartość rynkową ruchomości ustalono na kwotę [...] zł, zaś zastaw skarbowy ustalono do kwoty łącznej ponad [...] zł. Jedynym dochodem masy jest czynsz dzierżawny w wysokości 9.100 zł, przy czym jak zaznaczył Skarżący jest on płacony nieregularnie z opóźnieniami. Do formularza Skarżący dołączył deklaracje VAT-7, dokumenty potwierdzające wysokość kosztów masy, oświadczenie syndyka w przedmiocie rachunku bankowego wraz z wyciągami, dokumenty potwierdzające istniejące obciążenia na majątku (hipoteki, zastawy skarbowe), umowy dzierżawy majątku nieruchomego i ruchomego. Mając powyższe na uwadze zważono, co następuje: 2. Celem instytucji "prawa pomocy" jest zapewnienie realizacji prawa do sądu stronie, która ze względu na dochody, stan majątkowy i rodzinny nie może ponieść kosztów związanych ze swym udziałem w sprawie. 3. Stosownie do art. 245 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270 z późn. zm.), dalej powoływanej jako "p.p.s.a.", prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie częściowym (tak w niniejszej sprawie) obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. art. 245 § 2 i 3 p.p.s.a.). Zgodnie z art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. Sąd przyznaje prawo pomocy osobie fizycznej (w niniejszej sprawie ogłoszono upadłość osoby fizycznej, która była przedsiębiorcą) w zakresie częściowym – gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. 4. Przyznanie lub odmowa przyznania prawa pomocy wynika z wzajemnej oceny dwóch elementów: wysokości środków, jakimi strona dysponuje z wysokością kosztów, do których poniesienia jest zobowiązana na danym etapie postępowania (por. postanowienie NSA z 30 listopada 2005 r., II FZ 781/05). 5. Ciężar wykazania przesłanek uzasadniających przyznanie prawa pomocy spoczywa na wnioskodawcy. Ocena przytoczonych przez niego okoliczności należy natomiast do Sądu (por. postanowienie NSA z 14 lutego 2005 r., FZ 760/04). 6. Skarżący wniósł o zwolnienie od wpisu od skargi, który w niniejszej sprawie wynosi 46.744 zł. Należy przypomnieć, iż Skarżącemu została już udzielona pomoc państwa w sfinansowaniu jego udziału w postępowaniu w sprawie III SA/Wa 2028/09 (wcześniej III SO/Wa 20/09). Zwolniono go wówczas od wpisu od skargi, który wynosił 66.927 zł. 7. Jak to już sygnalizowano we wcześniejszym postępowaniu jego specyfika polega na tym, że stroną ubiegającą się o przyznanie prawa pomocy jest syndyk. Okoliczność ta sama w sobie nie może jednak przesądzać o konieczności zwolnienia go od obowiązku uiszczenia należnego w sprawie wpisu od skargi. Jak bowiem zauważył NSA w postanowieniu z 11 czerwca 2008 r. (I FZ 204/08), gdyby intencją ustawodawcy było zwolnienie podmiotu zobowiązanego do dokonania likwidacji majątku upadłego od opłat sądowych przed sądami administracyjnymi, to z pewnością dałby temu wyraz wprowadzając w tym zakresie stosowną regulację ustawową. W obecnym stanie prawnym brak jest takich uregulowań. NSA zasygnalizował ponadto, że syndyk masy upadłości działa we własnym imieniu ale na rzecz upadłego. Oznacza to, że syndyk wchodzi w sytuację prawną upadłego. Na gruncie postępowania przed sądem administracyjnym jest więc traktowany tak samo, jakby stroną był sam upadły. Ma takie same prawa procesowe i podlega tym samym obowiązkom procesowym co upadły, a jednym z nich jest obowiązek pokrycia kosztów postępowania. Co za tym idzie wszczęcie postępowania upadłościowego nie oznacza automatycznie obowiązku przyznania syndykowi prawa pomocy. Inaczej mówiąc ocena zdolności syndyka do ponoszenia kosztów sądowych podlega takim samym rygorom, jakie stosuje się do pozostałych stron, tj. tych wobec których nie toczy się postępowanie upadłościowe. 8. Analizując stan majątkowy masy upadłości referendarz sądowy doszedł do przekonania że zwolnienie Skarżącego od wpisu od skargi jest zasadne. Z uwagi na niezmienioną (w stosunku do uprzednio analizowanej) sytuację majątkową masy, u podstaw tego rozstrzygnięcia legły te same okoliczności, które zdecydowały o przyznaniu Skarżącemu prawa pomocy w sprawie III SA/Wa 2028/09 (wcześniej III SO/Wa 20/09). Chodzi tu mianowicie o takie okoliczności jak: a) wchodzące w skład masy upadłości 4 nieruchomości obciążone są długoterminowymi umowami dzierżawy. Dodatkowo są one obciążone hipotekami, co potwierdzają wpisy w księdze wieczystej. I tak: - nieruchomość położoną w miejscowości W. obciążają hipoteki na łączną wartość [...] zł (podczas gdy wartość rynkową tej nieruchomości ustalono na kwotę 92.000 zł); - nieruchomość położoną w miejscowości U. obciążają hipoteki na łączną wartość [...] zł (podczas gdy wartość rynkową tej nieruchomości ustalono na kwotę 4.219.100 zł); - nieruchomość położoną w miejscowości D. obciąża hipoteka na kwotę [...] zł (podczas gdy wartość rynkową tej nieruchomości ustalono na kwotę 113.900 zł); - nieruchomość położoną w miejscowości Z. obciąża hipoteka na kwotę [...] zł (podczas gdy wartość rynkową tej nieruchomości ustalono na kwotę 51.900 zł). b) wchodzące w skład masy upadłości środki transportowe obciążone są zastawem skarbowym (6 z nich), a nadto zostały one oddane w dzierżawę (9 z nich). Wartość rynkową tych ruchomości ustalono na kwotę [...] zł, zaś zastaw skarbowy ustalono do kwoty łącznej ponad 11.000.000 zł. c) Skarżący nie prowadzi w chwili obecnej działalności gospodarczej. Upadły zaprzestał bowiem jej prowadzenia jeszcze przed ogłoszeniem upadłości, a nieruchomości i środki transportowe zostały wydzierżawione. Jedynym źródłem dochodu jest czynsz należny z tytułu dzierżawy 4 [...] (9.760 zł brutto) oraz 9 środków transportowych (1.342 zł brutto). Czynsz ten – jak zaznaczył Skarżący – płacony jest nieregularnie, z opóźnieniami. Uzyskiwany z tego tytułu dochód kształtuje się na poziomie ok. [...] zł netto w skali roku. Z dochodu tego pokrywane są wydatki. Należą do nich: - czynsz najmu – z nadesłanych dokumentów wynika że wynosi on 200 zł netto. Dodatkowo Skarżący opłaca ryczałt za media telefoniczne w wysokości 60 zł brutto (co daje w skali roku kwotę 3.120 zł bez VAT-u); - podatek od nieruchomości – w 2009 r. łącznie 59.043 zł; - podatek od środków transportowych - w 2009 r. łącznie 9.906 zł (dane z deklaracji); - opłata roczna z tytułu dozoru technicznego – w 2009 r. 5.694,30 zł; - koszt obsługi prawnej – 6.000 zł; - wynagrodzenie syndyka – zaliczka na poczet wynagrodzenia wynosi ok. 3.000 zł (co daje w skali roku kwotę ok. 36.000 zł); - wynagrodzenia pracowników (obsługa księgowa i obsługa w zakresie spraw organizacyjno-technicznych) – na podstawie wyciągów bankowych ustalono że wynagrodzenia te wynoszą odpowiednio 1.027 zł i 685 zł (co daje w skali roku kwotę 20.544 zł); - koszty szacowania przedsiębiorstwa – z postanowienia SR w P. wynika że biegłym wypłacone będzie z tego tytułu wynagrodzenie w kwocie nie wyższej niż [...] zł. Dodatkowo z oświadczenia Skarżącego wynika, że do kosztów powyższych dodać jeszcze należy koszty publikacji przyszłych przetargów na sprzedaż majątku (koszt jednego ogłoszenia wynosi średnio 6.000 zł), koszty publikacji obwieszczeń listy wierzytelności, planu podziału funduszów masy, zakończenia postępowania upadłościowego. Z powyższego zestawienia wynika że same tylko wydatki na czynsz najmu, podatki, opłatę z tytułu dozoru, obsługę prawną, wynagrodzenia wynoszą ok. 140.307 zł w skali roku, a zatem przewyższają kwotę dochodu uzyskiwanego z czynszu. Jak należy przypuszczać różnica ta zostanie pokryta ze środków znajdujących się na rachunku bankowym. Stan tych środków na dzień 4 grudnia 2009 r. wyniósł ok. 40.000 zł (stan ten – jak wskazuje analiza wyciągów – ulega ciągłym zmianom). Wprawdzie należności cywilnoprawne (część z wymienionych wyżej ma taki właśnie charakter) nie należą do wydatków zaspokajanych w pierwszej kolejności przed kosztami sądowymi, niemniej zapłata tych ostatnich nie powinna przyczynić się do zaprzestania realizacji przez stronę zobowiązań cywilnoprawnych, zwłaszcza, wówczas gdy zobowiązania te powstały przed podjęciem decyzji o prowadzeniu sporu sądowego. Innymi słowy, wniesienie skargi nie powinno uniemożliwiać stronie realizacji ukształtowanych już uprzednio zobowiązań względem innych podmiotów, z których wywiązywanie się wkalkulowane zostało w koszty działalności. Te wszystkie okoliczności doprowadziły referendarza sądowego do przekonania że zwolnienie Skarżącego od wpisu od skargi jest zasadne. Zwolnienie to podyktowane jest również realizacją gwarantowanego przepisami Konstytucji RP prawa do kontroli przez niezawisły sąd wydanego w stosunku do Skarżącego aktu z zakresu administracji publicznej bez nieuzasadnionej zwłoki, która kontrolę tę może uczynić iluzoryczną. Żadne bowiem ograniczenia natury finansowej nie mogą zamykać Skarżącemu dostępu do sądu. Przy ocenie zdolności Skarżącego do poniesienia kosztu wpisu sądowego referendarz sądowy nie uwzględnił takiej okoliczności jak posiadane przez upadłego należności. Jak bowiem wynika z planu likwidacyjnego ich ściągnięcie nie jest proste, a efekty ewentualnych postępowań przeciwko dłużnikom trudne do określenia. Ponadto z uwagi na brak – w formularzu wniosku o przyznanie prawa pomocy - jakiejkolwiek wzmianki na ten temat przyjąć należy, że albo postępowania te nie zostały wszczęte albo też nie przyniosły one spodziewanego rezultatu. Referendarz sądowy nie wziął także pod uwagę tego, iż Skarżący będzie dochodzić na drodze sądowej (tudzież już dochodzi) ustalenia bezskuteczności dwóch umów sprzedaży nieruchomości. Jakkolwiek okoliczność ta ma wpływ na ocenę stanu majątkowego wnioskodawcy, to jednak (analogicznie jak wyżej) z uwagi na brak – w formularzu wniosku o przyznanie prawa pomocy - jakiejkolwiek wzmianki na ten temat przyjąć należy, że albo postępowania te nie zostały wszczęte albo też nie przyniosły one spodziewanego rezultatu. Skarżący musi mieć jednocześnie świadomość, że niniejsze rozstrzygnięcie nie oznacza, iż na dalszym etapie postępowania zostanie ono automatycznie powielone. W tym stanie rzeczy na podstawie art. 243 § 1 p.p.s.a., art. 245 p.p.s.a., art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. oraz art. 258 § 2 pkt 7 p.p.s.a., postanowiono jak w sentencji.