III SO/Wa 13/15

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie - Lucyna Kaligowska po rozpoznaniu w dniu 16 października 2015 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku Urzędu Miasta L. o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych postanawia odmówić przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie Urząd Miasta L. zwrócił się o zwolnienie od kosztów sądowych, wskazując, że wydatek ten nie został uwzględniony w budżecie gminy. Uchwalając ten budżet wnioskodawca nie mógł bowiem przewidzieć, że dojdzie do sporu sądowego. Podkreślił, że jego swoboda w dysponowaniu środkami pieniężnymi jest ograniczona. Podstawą jego gospodarki finansowej jest bowiem uchwała budżetowa, która jest rocznym planem dochodów i wydatków. Treść tej uchwały z góry determinuje zdecydowaną większość operacji finansowych. Wnioskodawca podkreślił także, iż mimo, że posiada rezerwy budżetowe nie ma możliwości przeznaczenia środków na nich zgromadzonych na uiszczenie kosztów sądowych. Wnioskodawca dysponuje rachunkami bankowymi, na których zgromadzone są środki finansowe wynoszące łącznie [...] zł. Na lokatach terminowych posiada zaś [...] zł. Wartość środków trwałych określił na [...] zł, a wysokość zysku za ostatni rok obrotowy na 121.097.943,50 zł. Wnioskodawca przedstawił uchwałę w sprawie budżetu na 2015 r. Mając powyższe na uwadze zważono, co następuje: Zgodnie z art. 199 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.), dalej jako: "P.p.s.a.", strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie. Instytucja prawa pomocy, która ma gwarantować możliwość realizacji konstytucyjnego prawa do sądu, wyrażonego w art. 45 ust. 1 Konstytucji RP, stanowi odstępstwo od powyższej zasady. Zważywszy, iż w przypadku przyznania prawa pomocy koszty postępowania sądowego pokrywane są z budżetu państwa, korzystanie z tej instytucji powinno mieć miejsce jedynie w wypadkach uzasadnionych szczególnymi okolicznościami, gdy wnioskodawca rzeczywiście nie posiada żadnych lub wystarczających możliwości sfinansowania kosztów postępowania, a przez to nie może zrealizować przysługującego mu prawa do sądu. W świetle art. 246 § 2 pkt 2 P.p.s.a. osobie prawnej, a także innej jednostce organizacyjnej nieposiadającej osobowości prawnej, prawo pomocy w zakresie częściowym (tak w niniejszej sprawie) może być przyznane jeżeli wykaże ona, że nie ma dostatecznych środków na pokrycie pełnych kosztów postępowania. Zdaniem referendarza sądowego w rozważanym przypadku przesłanka ta nie zachodzi. Jak zauważył Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z 29 września 2014 r. (II FZ 1348/14) podstawę gospodarki finansowej jednostki samorządu terytorialnego w roku budżetowym stanowi jej budżet uchwalany w formie uchwały budżetowej, który jest rocznym planem dochodów i wydatków oraz przychodów i rozchodów tej jednostki (art. 211 ustawy z dnia 27 sierpnia 2009 r. o finansach publicznych; Dz. U. Nr 157, poz. 1240 ze zm.). Uchwała ta zawiera także plany przychodów i wydatków zakładów budżetowych, gospodarstw pomocniczych jednostek budżetowych i funduszy celowych oraz dochodów własnych jednostek budżetowych. W budżecie jednostki samorządu terytorialnego mogą być ponadto tworzone rezerwy budżetowe, które uelastyczniają proces wydatkowania środków publicznych. Jednostka samorządu terytorialnego jaką jest gmina nie została zatem pozbawiona możliwości kształtowania swojej polityki finansowej oraz wpływu na sposób wykorzystania posiadanych środków pieniężnych, aczkolwiek jej swoboda w dysponowaniu tymi środkami w porównaniu do przedsiębiorstw prywatnych działających w ramach swobody działalności gospodarczej jest znacznie ograniczona. Niemniej, uwzględniając nawet specyfikę funkcjonowania tego typu jednostek i nie negując konieczności wykorzystania środków na ściśle określone cele, należy stwierdzić, że wnioskodawca posiada środki zgromadzone na rachunkach bankowych w wysokości ponad [...] zł oraz na lokatach bankowych w wysokości [...] zł. W budżecie na 2015 r. ustalono dochody na poziomie 183.152.497 zł, zaś wydatki na poziomie 178.286.577 zł. Planowana nadwyżka wynosi zatem 4.865.920 zł. W budżecie gminy ustalono także rezerwę ogólną w wysokości [...] zł. Nie sposób natomiast nie zauważyć, że rezerwy finansowe, tworzone są w budżetach właśnie na nieprzewidziane wydatki i służą elastycznemu procesowi wydatkowania środków publicznych przy ograniczonych zmianach uchwały budżetowej w toku roku budżetowego. W świetle tych danych należało uznać, że akcentowanie przez wnioskodawcę, iż pozostające do jego dyspozycji środki przeznaczone są na realizację zadań innych, niż związanych z postępowaniem sądowoadministracyjnym, nie może przemawiać za uprzywilejowanym traktowaniem wnioskodawcy i przyznaniem mu prawa pomocy w żądanym zakresie. Należy podkreślić, że gminy jako jednostki samorządu terytorialnego obejmujące swoją działalnością różne sfery życia publicznego i gospodarczego są zobowiązane do przewidywalności związanych z tym skutków i zabezpieczenia niezbędnych środków finansowych. Dotyczy to także wnioskodawcy i prowadzonych z jego udziałem postępowań sądowych oraz związanych z nimi kosztów, wymogu poniesienia których nie można – planując budżet - z góry wykluczyć. Koszty sądowe stanowią należność publicznoprawną i zwolnienia od nich nie uzasadnia priorytetowe traktowanie ciążących na wnioskodawcy z mocy ustawy zadań, nawet jeżeli związane z nimi wydatki przewyższają dochody tworząc deficyt budżetowy. Prowadziłoby to do sytuacji, w której koszty mogłyby być ponoszone tylko wtedy, gdy po pokryciu tych wydatków pozostaną wolne środki. Takie stanowisko należy uznać za niedopuszczalne. Prowadziłoby to w efekcie do obejścia ustawowych regulacji o obowiązku ponoszenia kosztów postępowania, gdyż jednostki samorządu terytorialnego, mimo specyfiki swej działalności, nie znalazły się w katalogu podmiotów objętych regulacją art. 239 P.p.s.a. i korzystających z ustawowego zwolnienia od kosztów sądowych. O możliwościach płatniczych wnioskodawcy, nieuzasadniających obciążenia Skarbu Państwa kosztami postępowania w sprawie, której dotyczy wniosek o prawo pomocy, świadczy również i to, że ponosi on koszty sądowe w innych sprawach. W latach 2013-2015 wydatkował na ten cel odpowiednio 89.460,45 zł, 79.045,74 zł i 77.032,61 zł. Tym samym bez konieczności uzupełnienia materiału dowodowego w niniejszej sprawie (treść uchwały budżetowej pozwala bowiem na pełną ocenę sytuacji finansowej wnioskodawcy), na podstawie art. 246 § 2 pkt 2 oraz art. 258 § 1 i § 2 pkt 7 P.p.s.a., postanowiono jak w sentencji.