III SO/Wa 42/14

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie - Anna Zaorska po rozpoznaniu w dniu 30 marca 2015 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku J. O. o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych oraz ustanowienia adwokata postanawia - odmówić przyznania prawa pomocy - Skarżący – J. O. wniósł o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych oraz ustanowienia adwokata. Wskazał, że aktualnie prowadzi działalność gospodarczą. Dodatkowo jest członkiem zarządu trzech spółek i wspólnikiem jednej z nich. Zastrzegł że mimo tak licznych funkcji jego dochody są niewielkie. W 2013 r. skarżący uzyskał dochód w wysokości ponad 208.000 zł i przeznaczył go na życie, prowadzenie działalności i spłatę kredytów. Płynność finansową zapewniają skarżącemu karty kredytowe i debetowe. W ostatnim czasie sytuacja uległa znacznemu pogorszeniu i w rezultacie banki wypowiedziały Skarżącemu kredyty, a komornik zajął jego rachunki bankowe. Nadto skarżący posiada zaległość z tytułu podatku dochodowego od osób fizycznych. Skarżący podał, że od 10 lat pozostaje z żoną w rozdzielności majątkowej. Małżonkowie zamieszkują razem, ale prowadzą oddzielne gospodarstwa domowe. Koszty utrzymania mieszkania dzielą po połowie. Do kosztów tych skarżący zaliczył czynsz (640,48 zł), multimedia (137 zł), RWE (376,46 zł), parking (61,50 zł), telefon (54 zł). Łącznie wydatki te wynoszą 1.269,44 zł. Na jedzenie, środki czystości, ubrania, paliwo wydatkuje 1.000-1.200 zł. Obecnie Skarżący uzyskuje dochód w wysokości 3.500 zł brutto. Do majątku zaliczył udziały w A. Sp. z o.o. Skarżący przedłożył wydruki z CEIDG i KRS, zeznanie podatkowe za 2013 r., wyciągi bankowe, wezwania do zapłaty, zawiadomienia o zajęciu rachunku bankowego, tytuł wykonawczy, dokumenty potwierdzające wydatki. Z uwagi na fakt, iż oświadczenia zawarte we wniosku o przyznanie prawa pomocy okazały się niewystarczające do oceny rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych skarżącego, na podstawie art. 255 w zw. z art. 252 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (j.t. Dz. U. z 20012 r., poz. 270 ze zm., dalej – P.p.s.a.), referendarz sądowy wezwał skarżącego do nadesłania dokumentów i złożenia wyjaśnień odnośnie jego sytuacji majątkowej tj.: udokumentowania wysokości przychodów (dochodów i kosztów) z tytułu działalności gospodarczej prowadzonej przez skarżącego uzyskanych za I półrocze 2014 r., poprzez nadesłanie bilansu, rachunku zysków i strat, ewentualnie posumowania księgi przychodów i rozchodów za ten okres, wskazania i udokumentowania wysokości aktualnych, miesięcznych przychodów (dochodów i kosztów) działalności gospodarczej prowadzonej przez skarżącego, poprzez nadesłanie kopii z podatkowej księgi przychodów i rozchodów lub ewidencji zakupów i sprzedaży VAT za ostatnie trzy miesiące, nadesłanie deklaracji VAT-7 za ostatnie trzy miesiące, udokumentowanie dochodów uzyskanych w 2014 r. z tytułu funkcji pełnionych w spółkach A. Sp. z o.o., T. Sp. z o.o. i T. Sp. z o.o., przedstawienia zestawienia miesięcznych dochodów i wydatków skarżącego. W odpowiedzi skarżący nadesłał kopie z podatkowej księgi przychodów i rozchodów za okres od stycznia do czerwca 2014 r. oraz od października do grudnia 2014 r., deklaracje VAT-7, rachunek zysków i strat A. Sp. z o.o. zawiadomienie Naczelnika US o zmianie wysokości zajęcia. Skarżący wyjaśnił, że w 2014 r. nie uzyskał żadnych dochodów z tytułu pełnienia funkcji Prezesa Zarządu w A. Sp. z o.o. i T. Sp. z o.o. oraz bycia członkiem Zarządu T. Sp. z o.o. Ponieważ oświadczenia oraz dokumenty nadesłane przez skarżącego w dalszym ciągu były niewystarczające do oceny jego rzeczywistej sytuacji finansowej został on wezwany do: nadesłania zeznania podatkowego żony skarżącego za 2013 i 2014 r. oraz wyciągów z jej rachunków bankowych za ostatnie 3 miesiące (mimo rozdzielności majątkowej), nadesłania zeznań podatkowych skarżącego za 2014 r., jeżeli zostały już sporządzone, nadesłania wyciągów z rachunków bankowych skarżącego, które wykorzystuje w bieżącej działalności gospodarczej, wskazania możliwości zbycia udziałów w spółce A. Sp. z o.o. (udziały o wartości 50.000 zł), wyjaśnienia rozbieżności pomiędzy oświadczeniem skarżącego a nadesłanymi dokumentami dotyczącymi wysokości uzyskiwanego dochodu z działalności gospodarczej: zgodnie z oświadczeniem skarżącego z 22 grudnia 2014 r. (formularz PPF) uzyskuje on z tego tytułu dochód w wysokości ok. 3.500 zł miesięcznie, z kolei z nadesłanej kopii z podatkowej księgi przychodów i rozchodów wynika, że od kwietnia 2014 r. skarżący nie uzyskuje żadnych przychodów, przedstawienia zestawienia miesięcznych dochodów i wydatków skarżącego (w tym na wyżywienie, czynsz, media, utrzymanie samochodu i inne niezbędne). W odpowiedzi (pismo z 15 marca 2015 r.) skarżący wyjaśnił, że nie rozlicza się razem z żoną i prowadzi z nią odrębne gospodarstwo domowe. Rozdzielność majątkowa między małżonkami została ustanowiona z uwagi na relacje skarżącego z żoną. Skarżący wyjaśnił, że nie może złożyć swojego zeznania za 2014 r., ponieważ nie rozliczył się jeszcze z urzędem skarbowym. Odnośnie wyciągów z rachunków bankowych wyjaśnił, że wystąpił do banków o ich przygotowanie. Skarżący zwrócił się z prośbą o przedłużenie terminu do złożenia tych dokumentów. Skarżący wskazał również, że sprzedaż udziałów w spółce A. jest niemożliwa, z uwagi na zadłużenie spółki. W kwestii zarobków, skarżący wyjaśnił, że prawdą jest, że od kwietnia 2014 r. nie uzyskuje on żadnych dochodów. Kwota 3.500 zł stanowiła średnią w skali roku. Skarżący wskazał, że obecnie zmuszony jest pożyczać pieniądze na życie od rodziny i przyjaciół. Swoje miesięczne wydatki na utrzymanie skarżący wyliczył na kwotę 2.194,49 zł (w tym: czynsz 320,24 zł, multimedia 63,50, RWE ok. 200 zł, parking 30,75 zł, telefon 27 zł, jedzenie 800 zł, środki czystości ok. 50 zł, paliwo ok. 200 zł, ubrani, leki, inne wydatki ok. 500 zł). Do dnia dzisiejszego skarżący nie nadesłał żądanych wyciągów z rachunków bankowych. Mając na względzie powyższe zważono, co następuje: Celem instytucji prawa pomocy jest zapewnienie prawa do sądu i możliwości obrony swoich racji osobom, które znajdują się w sytuacji finansowej uniemożliwiającej im poniesienie kosztów z tym związanych. Instytucja ta stanowi wyjątek od generalnej zasady, zgodnie z którą strona ponosi koszty sądowe, czy też koszt wynagrodzenia jej pełnomocnika. Wskazać przy tym należy, że przyznanie prawa pomocy powoduje, że koszty związane z postępowaniem ponosi za skarżącego Skarb Państwa. W tej sytuacji, możliwość przyznania prawa pomocy uzależniona jest od szczególnie rozważnej oceny, wykazanej w treści wniosku sytuacji materialnej wnioskodawcy, tak aby jednoznacznie wynikał z niej brak środków na poniesienie kosztów postępowania. W rozpoznawanej sprawie skarżący wniósł o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych oraz ustanowienia adwokata tj. w zakresie całkowitym. Zgodnie z art. 246 § 1 pkt 1 P.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie całkowitym następuje, gdy wnioskodawca wykaże (podkreślenie własne), iż nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. W związku z tym, to na wnioskodawcy ciąży obowiązek wykazania, że sytuacja finansowa, w której się znajduje uzasadnia przyznanie mu prawa pomocy. Skarżący, wnosząc o przyznanie prawa pomocy w tym zakresie, powinien zatem udowodnić istnienie wspomnianego faktu, przedstawiając, także na wezwanie, niezbędną dokumentację źródłową oraz składając stosowne oświadczenia. Przede wszystkim, skarżący winien był udokumentować sytuację finansową swojej żony, mimo rozdzielność majątkowej między małżonkami. Nie przekonywujące są twierdzenia skarżącego, że nie prowadzi z żoną wspólnego gospodarstwa domowego, skoro zamieszkują pod jednym dachem, dzielą się opłatami za utrzymanie domu, mają wspólny samochód. Ponadto, jeżeli skarżący od kwietnia 2014 r. nie uzyskuje żadnych dochodów, a jego miesięczne wydatki na utrzymanie wynoszą ponad 2.000 zł rodzi się pytanie, kto te wydatki pokrywa. Podkreślić należy, że ocena, czy skarżący jest w stanie, a jeśli tak to w jakiej części, partycypować w kosztach wszczętego postępowania, wymaga posiadania rzetelnych i przekonywujących informacji o źródłach jego utrzymania oraz ponoszonych wydatkach. Podobne informacje powinny być udzielone również w odniesieniu do osób, z którymi skarżącym prowadzi wspólne gospodarstwo domowe. Tym samym, zgodnie z wezwaniem, skarżący obowiązany był rzetelnie przedstawić i udokumentować sytuację finansową żony. Podkreślić należy, że podczas rozpoznawania wniosku o przyznanie prawa pomocy nie można pominąć sytuacji majątkowej osób trzecich pozostających ze skarżącym we wspólnym gospodarstwie domowym. Jest tak nie tylko dlatego, że informacje o tych osobach muszą być zamieszczone w odpowiednich rubrykach formularza wniosku o przyznanie prawa pomocy, ale przede wszystkim z uwagi na fakt, że treść tych oświadczeń, co oczywiste, może w istotnym stopniu wpłynąć na rozstrzygnięcie wniosku (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z 17 maja 2006 r., sygn. akt I OZ 657/06, LEX nr 181557). Skoro bowiem skarżący pozostaje we wspólnocie rodzinnej i majątkowej z innymi osobami, to wydatki i potrzeby finansowe tych osób bezsprzecznie kształtują jego status majątkowy, czasami wręcz przesądzając o tym, czy może on ponieść koszty postępowania, czy też nie. Jak już wcześniej wskazywano, powyższej oceny nie zmienia okoliczność rozdzielności majątkowej między małżonkami. Jak bowiem wskazał Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z 28 marca 2013 r. (I FZ 62/13) przepisy prawa rodzinnego nakładają na małżonków i członków najbliższej rodziny obowiązki w zakresie udzielania pomocy i wsparcia finansowego. Stosownie do art. 27 ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. – Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz. U. z 2012 r., poz. 788; dalej: "k.r.o."), małżonkowie są zobowiązani, każdy według swych sił oraz swych możliwości zarobkowych i majątkowych przyczyniać się do zaspokajania potrzeb rodziny, którą przez swój związek założyli. Zgodnie z art. 23 k.r.o. małżonkowie są zobowiązani do wzajemnej pomocy oraz do współdziałania dla dobra rodziny. Z obowiązku tego nie zwalnia drugiego małżonka nawet istnienie rozdzielności majątkowej. Rozdzielność majątkowa małżeńska w świetle przepisów prawa rodzinnego odnosi się, jak sama nazwa wskazuje, do majątków małżonków, a nie do ich wzajemnych obowiązków. Inaczej mówiąc rozdzielność majątkowa nie zwalnia małżonków z obowiązku wzajemnego wsparcia finansowego, a ponadto nie uzasadnia odmowy udzielenia informacji na temat sytuacji majątkowej drugiego małżonka. Ponadto, skarżący nie przedłożył wyciągów z rachunków bankowych obrazujących wszelkie dokonywane na nich operacje. Takie szczegółowe wyciągi pozwoliłyby referendarzowi sądowemu ustalić stan prowadzonych na rzecz skarżącego rachunków bankowych oraz prześledzić ewentualne transakcje dokonywane na nich z uwzględnieniem wysokości środków, jakimi skarżący mógł dysponować. Należy przy tym wyjaśnić, że wyciąg z rachunku bankowego ma odzwierciedlać transakcje dokonane w ramach tego rachunku w danym przedziale czasowym, bądź też dokumentować brak takich transakcji. Zawsze jednak na podstawie wyciągu można uzyskać informacje na temat zgromadzonych na danym rachunku środków, a tego rodzaju dane są istotne w kontekście przesłanek z art. 246 P.p.s.a. Tymczasem w niniejszej sprawie skarżący przesłał bądź to wydruki, które potwierdzają fakt posiadania konta w danym banku lub wykonania przelewu, bądź też niepełne wyciągi (tak w przypadku rachunku w [...] ). W sytuacji, w której wnioskodawca nie przedstawia wszystkich okoliczności dotyczących jego sytuacji życiowej i majątkowej, bądź też przedstawia niepełne lub niejasne dane – co miało miejsce w niniejszej sprawie – to powinien liczyć się z tym, że referendarz sądowy nie będzie miał wystarczających podstaw do przyznania prawa pomocy. Przyznanie tego prawa jest bowiem uzależnione od przeprowadzenia rzetelnej analizy zdolności finansowej wnioskodawcy, a ta jest możliwa jedynie na podstawie wysokość rzeczywiście uzyskiwanych dochodów i ponoszonych wydatków. Jak już było wyżej podnoszone, instytucja "prawa pomocy" stanowi odstępstwo od wynikającej z art. 199 P.p.s.a., zasady odpłatności postępowania sądowoadministracyjnego. Jest to zatem swoista forma dotowania strony przez Państwo, poprzez zapewnienie jej bezpłatnego udziału w tym postępowaniu. Stąd też – jak również z uwagi na nieostre kryteria sformułowane w art. 246 § 1 pkt 1 P.p.s.a. – szczególnie istotne jest możliwie najbardziej dokładne ustalenie rzeczywistej (podkreślenie własne) kondycji finansowej strony (por. postanowienie NSA z 12 czerwca 2007 r., II FZ 214/07, niepubl.). Skoro przedstawiony przez skarżącego opis tej kondycji budzi w niniejszej sprawie wątpliwości, na podstawie art. 246 § 1 pkt 1 oraz art. 258 § 1 i § 2 pkt 7 P.p.s.a., postanowiono jak w sentencji.