III SO/Wa 9/17

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Honorata Łopianowska, po rozpoznaniu w dniu listopada 2017 r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu od postanowienia starszego referendarza sądowego z dnia 12 września 2017 r. w zakresie wniosku S. sp. z o.o. w W. o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych i ustanowienia pełnomocnika postanawia utrzymać zaskarżone postanowienie w mocy S. sp. z o.o. w W., dalej jako Wnioskodawca lub Spółka - zwróciła się o zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie pełnomocnika, powołując się na takie okoliczności jak nieprowadzenie działalności operacyjnej, zajęcie rachunku bankowego przez organ podatkowy, brak środków finansowych, brak środków trwałych. W wykonaniu wezwania referendarza sądowego wnioskodawca przesłał wypełniony formularz PPPr, w którym wskazał, iż posiada należności, jednak nie jest w stanie ustalić ich wielkości z uwagi na przetrzymywanie dokumentów przez biuro rachunkowe. Podał, że kapitał zakładowy wynosi [...] zł, zaś strata za ostatni rok 337.654,01 zł. Oświadczył, że nie posiada udziałów w innych podmiotach. Nie posiada też dostępu do rachunku bankowego, zaś decyzja o jego zajęciu znajduje się w aktach postępowania. Podkreślił, że obecne biuro rachunkowe nie dysponuje dokumentacją źródłową i nie może sporządzić sprawozdań finansowych. Z uwagi na utrudniony kontakt ze wspólnikami nie jest możliwe uzyskanie informacji na temat pokrycia przez nich kosztów. Wnioskodawca przedłożył m. in. deklaracje VAT, sprawozdanie finansowe, zeznanie podatkowe. Postanowieniem z dnia 12 września 2017 r. Starszy referendarz Sądowy odmówił wnioskodawcy przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych i ustanowienia pełnomocnika. W sprzeciwie od powyższego postanowienia Spółka wniosła o jego uchylenie i przyznanie prawa pomocy. W ocenie Skarżącej wykazała, że nie posiada płynnych środków pieniężnych pozwalających na regulowanie zobowiązań. Podniosła, iż odmowa przyznania prawa pomocy zamyka jej konstytucyjne prawo do sądu, bowiem nie jest w stanie opłacić kosztów sądowych złożonej skargi. Spółka argumentowała, iż gdyby przyjąć, że posiada jakieś aktywa w postaci wierzytelności, to i tak nie mają one przymiotu środka płatniczego pozwalającego opłacić koszty postępowania sądowego wraz z kosztami zastępstwa procesowego. Wskazała, iż brak środków pieniężnych oraz brak środków trwałych, które mogłyby zostać spieniężone jest wystarczającą przesłanką do ubiegania się o zwolnienie od kosztów. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: W myśl art. 260 § 1 i 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2017 r., poz. 1369 ze zm.), dalej: "P.p.s.a.", w brzmieniu znajdującym zastosowanie do spraw, w których skargi wniesiono po dniu 14 sierpnia 2015 r., rozpoznając sprzeciw od zarządzenia i postanowień, o których mowa w art. 258 § 2 pkt 6-8, sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone zarządzenie lub postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy. W sprawach takich wniesienie sprzeciwu wstrzymuje wykonalność zarządzenia lub postanowienia, a Wojewódzki Sąd Administracyjny orzeka jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu. Zgodnie z art. 199 P.p.s.a. strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie. W orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego wielokrotnie podkreślano, że udzielenie stronie prawa pomocy jest formą dofinansowania jej z budżetu państwa i powinno mieć miejsce tylko w sytuacjach, w których zdobycie środków na koszty postępowania jest rzeczywiście niemożliwe. Opłaty sądowe należy zaliczyć do danin publicznych, a zatem zwolnienie z nich stanowi odstępstwo od konstytucyjnego obowiązku ich powszechnego i równego ponoszenia, co wynika z art. 84 Konstytucji. Dlatego też zastosowanie tego wyjątku odnosi się do szczególnych sytuacji, gdy istnieją uzasadnione powody do przerzucenia ciężaru tych wydatków na współobywateli. Z tych bowiem środków pochodzą dochody budżetu państwa, z których pokrywa się koszty postępowania w razie zwolnienia strony z obowiązku ich ponoszenia. Strona występująca na drogę postępowania sądowego powinna więc mieć świadomość obowiązku ponoszenia tych kosztów i wnosząc o zwolnienie z nich uprawdopodobnić w sposób wiarygodny i rzetelny, że zachodzą przesłanki do uwzględnienia wniosku (zob. postanowienie NSA z 26 lutego 2013 r., I FZ 27/13). W niniejszej sprawie wnioskodawca ubiega się o zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie pełnomocnika, tj. o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym. Dla pozytywnego w tej kwestii rozstrzygnięcia konieczne jest spełnienie przesłanki, o jakiej mowa w art. 246 § 2 pkt 1 P.p.s.a. Zgodnie z tym przepisem osoba prawna może domagać się przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym - gdy wykaże, że nie ma żadnych środków na poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania. W ocenie Sądu referendarz sądowy zbadał przesłanki warunkujące przyznanie prawa pomocy, zasadnie uznając, że wnioskodawca nie przedstawił okoliczności, które przemawiałyby za przyznaniem mu prawa pomocy. Spółka powołała się na okoliczności w postaci nieprowadzenia działalności operacyjnej, zajęcie rachunku bankowego przez organ podatkowy, brak środków finansowych, brak środków trwałych. Oświadczenia te nie zostały jednak poparte dokumentami, na podstawie których można by dokonać kompleksowej oceny zasadności żądania wnioskodawcy. W orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego podkreśla się, że ciężar wykazania istnienia przesłanek warunkujących przyznanie prawa pomocy spoczywa na stronie skarżącej (por. postanowienie z dnia 30 listopada 2005 r., sygn. akt II FZ 781/05). Ocena przytoczonych przez nią okoliczności należy natomiast do Sądu (postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 14 lutego 2005 r., sygn. akt FZ 760/04). Zgodnie z art. 255 p.p.s.a., jeżeli oświadczenie strony co do jej sytuacji majątkowej okaże się niewystarczające lub budzi wątpliwości, strona ma obowiązek na wezwanie uzupełnić je lub przedstawić dokumenty źródłowe, obrazujące jej sytuację rodzinną, majątkową czy dochody. Wezwanie to jest zatem dla strony wiążące. Niezastosowanie się do niego powoduje, iż materiał dowodowy co do wystąpienia przesłanek prawa pomocy, jest niekompletny, a w rezultacie wątpliwości co do oświadczeń strony pozostają niewyjaśnione. Subiektywne przekonanie strony o zasadności jej wniosku przy równoczesnym ograniczeniu się do stwierdzenia o braku majątku, które to stwierdzenie uznane zostało przez sąd za niewystarczające, uniemożliwia uwzględnienie wniosku. Sąd za prawidłowe uznał stanowisko referendarza, iż na podstawie szczątkowych danych referendarz sądowy nie jest w stanie odtworzyć sytuacji majątkowej wnioskodawcy. Tym samym nie posiadał materiału dowodowego, na podstawie którego mógłby ocenić stan finansowy i możliwości płatnicze Skarżącej. Złożone zaś przez Skarżącą oświadczenia nie są wystarczające, aby orzec o przyznaniu jej prawa pomocy. Tym bardziej, że oświadczeniu o braku środków przeczy chociażby to, iż wnioskodawca w dalszym ciągu dokonuje zakupu towarów, co obrazują nadesłane deklaracje VAT. Co prawda poziom tych zakupów nie jest znaczny, niemniej trudno uznać, iż mają one pierwszeństwo przed kosztami sądowymi. Wnioskodawca nie wykazał też, że nie ma możliwości pozyskania środków finansowych w szczególny sposób, jakim jest zobowiązanie wspólników do dopłat. Sąd aprobuje wnioski referendarza również w tym zakresie. Należy podkreślić, że spółka prawa handlowego, która twierdzi, że nie dysponuje bieżącymi środkami na koszty sądowe, powinna udowodnić, że nie jest w stanie uzyskać ich od wspólników, zanim o pomoc zwróci się do Skarbu Państwa. Brak podjęcia działań w tym zakresie uniemożliwia uwzględnienie wniosku o zwolnienie od kosztów sądowych (postanowienie SN z 23 stycznia 2015r., sygn. akt I ACz 1067/14). W odniesieniu do zarzutu Skarżącej, iż odmowa przyznania jej prawa pomocy stanowi naruszenie prawa do sądu Sąd zauważa, iż konstytucyjne prawo dostępu do sądu nie oznacza konieczności zagwarantowania stronom bezwarunkowego prawa uzyskania zwolnienia od kosztów sądowych. Wymóg ponoszenia kosztów sądowych nie stanowi ograniczenia prawa do sądu. Art. 84 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej (Dz. U. z 1997 r. Nr 78. poz.483 z późń. zm.) stanowi, iż każdy jest obowiązany do ponoszenia ciężarów i świadczeń publicznych, w tym podatków, określonych w ustawie. Dlatego tylko w sytuacjach wyjątkowych dopuszczalne jest przerzucanie ciężaru ponoszenia opłat sądowych na budżet państwa. Z uwagi na całokształt powyżej wskazanych okoliczności Sąd uznał zatem, że referendarz sądowy trafnie ocenił, że przesłanka z art. 246 § 2 pkt 1 P.p.s.a. nie została spełniona. W tym stanie rzeczy Sąd, na podstawie art. 259 i art. 260 § 1 P.p.s.a., utrzymał w mocy zaskarżone postanowienie.