IV SA 3165/02

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Teresa Kobylecka (spr.), Sędzia NSA Barbara Gorczycka-Muszyńska, Asesor WSA Jakub Linkowski, Protokolant Agnieszka Wójcik, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 17 lutego 2004 r. sprawy ze skargi Gminy Miasta K. na decyzję Ministra Gospodarki z dnia [...] lipca 2002 r. Nr [...] w przedmiocie stwierdzenia nieważności orzeczeń administracyjnych dotyczących nacjonalizacji przedsiębiorstwa "W." [...] Sp. z o.o. w K. oddala skargę Minister Gospodarki decyzją z dnia [...] lipca 2002 r. na podstawie art. 127 § 3 oraz 138 § 1 pkt 1 kpa utrzymał w mocy decyzję własną z dnia [...] maja 2002 r., stwierdzającą na podstawie art. 156 § 1 pkt 2 w zw. z art. 157 § 1 i 2 kpa nieważność: * Zarządzenia Ministra Przemysłu i Handlu z dnia [...] kwietnia 1949 r. w sprawie wznowienia postępowania dotyczącego przejęcia na własność Państwa na podstawie ustawy z dnia 3 stycznia 1946 r. (Dz.U. Nr 3, poz. 17) przedsiębiorstwa firmy [...] "W." Sp. z o.o. w K. ul. [...] (znak [...]), * Zarządzenia Ministra Przemysłu Lekkiego z dnia [...] sierpnia 1949 r. w sprawie objęcia w zarząd państwowy przedsiębiorstwa firmy [...] "W." – K. (znak [...]), * Orzeczenia Nr [...] Ministra Przemysłu Lekkiego z dnia [...] października 1949 r. o przejęcie przedsiębiorstwa na własność Państwa w części dot. [...] "W." Sp. z o.o. w K., ul. [...] ([...]) - wobec stwierdzenia, że zostały one wydane z rażącym naruszeniem prawa. W uzasadnieniu decyzji organ stwierdził, że rozpoznając sprawę ponownie nie znalazł podstaw do zmiany decyzji z dnia [...] maja 2002 r., podkreślając, że [...] "W." Sp. z o.o. w K. miała siedzibę i prowadziła działalność produkcyjną przy ul. [...] w K., będąc właścicielem nieruchomości, na której funkcjonowała. Postępowanie nacjonalizacyjne toczyło się przed Wojewódzka Komisją do spraw upaństwowienia przedsiębiorstw w K., która po rozpatrzeniu zarzutów wniesionych przez właściciela omawianego przedsiębiorstwa, postanowiła w dniu [...] maja 1947 r. skreślić przedmiotowe przedsiębiorstwo z wykazu przedsiębiorstw podlegających upaństwowieniu, uzasadniając to tym, że wg opinii biegłego E. S. oraz zaświadczenia Zjednoczenia Przemysłu Szklanego, a także stanowiska załogi tegoż przedsiębiorstwa nie jest ono w stanie zatrudnić nawet 50 pracowników na jedną zmianę i jest mocno zdewastowane. Minister Przemysłu i Handlu dnia [...] kwietnia 1949 r wydał Zarządzenie w sprawie wznowienia postępowania, dotyczącego przejęcia na własność Państwa przedmiotowego przedsiębiorstwa, które zdaniem organu orzekającego w sprawie niniejszej nie może być uznane za skuteczne ze względu na obrazę przepisów § 68 i § 81 ust. 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 30 stycznia 1947 r. w sprawie trybu postępowania przy przejmowaniu przedsiębiorstw na własność Państwa (Dz. U. Nr 16, poz. 62 ze zm.) oraz przepisów art. 96 ust. 3 w zw. z art. 95 lit. b rozporządzenia Prezydenta Rzeczypospolitej z dnia 22 marca 1928 r. w stopniu kwalifikującym do kategorii rażącego naruszenia prawa, określonego w art. 156 § 1 pkt 2 kpa. W konsekwencji organ uznał, że całe postępowanie nacjonalizacyjne prowadzone na skutek Zarządzenia Ministra Przemysłu i Handlu z dnia [...] kwietnia 1949 r. o wznowieniu postępowania było prowadzone z rażącym naruszeniem prawa. Niezależnie od wymienionego naruszenia prawa procesowego organ stwierdził także rażące naruszenie prawa materialnego, gdyż przedmiotowa Huta nie kwalifikowała się do nacjonalizacji na podstawie art. 3 ustawy z dnia 3 stycznia 1946 r. o przejęciu na własność Państwa podstawowych gałęzi gospodarki narodowej (Dz U. Nr 3, poz. 17). Z przepisów tych wynika, że przejęte na własność Państwa zostają huty, które posiadały więcej niż jedną wannę hutniczą i zdolność zatrudnienia powyżej 50 pracowników na jedną zmianę oraz huty szkła jedno wannowe, których zdolność zatrudnienia wynosiła powyżej 100 pracowników na jedną zmianę przy produkcji. Z materiału dowodowego wynika natomiast, że przedmiotowa huta była jedno wannowa oraz że jej zdolność zatrudnienia nie przekraczała 100 pracowników na jedną zmianę. Odnosząc się do zarzutów wnoszącej odwołanie Odlewniczej Spółdzielni Pracy "A." w K. organ stwierdził, że przedmiotowe decyzje nacjonalizacyjne nie wywołały nieodwracalnych skutków prawnych w rozumieniu kpa i uznał, że nie zachodziła negatywna przesłanka stwierdzenia nieważności decyzji. Decyzja Wojewody [...] z dnia [...] sierpnia 1993 r., jak i umowa użytkowania wieczystego z dnia [...] czerwca 1996 r. dotyczyły mienia, wobec którego zostało zgłoszone roszczenie byłego właściciela i zostało wszczęte na jego wniosek postępowanie reprywatyzacyjne, o którym Gmina K. została zawiadomiona pismem z dnia 21 lutego 1992 r. Oznacza to, że stwierdzenie nabycia własności nieruchomości przez Gminę K. oraz obciążenie tej nieruchomości prawem użytkowania wieczystego na rzecz Odlewniczej Spółdzielni "A." w K. nastąpiło w toku postępowania, toczącego się z ich udziałem. Skutki prawne wywołane przez późniejsze akty prawne nie mogą stanowić podstawy do oceny, że tym samym decyzje nacjonalizacyjne wydane z rażącym naruszeniem prawa wywołały nieodwracalne skutki prawne w rozumieniu art. 156 § 2 kpa. Z tych względów organ uznał, że dopuszczalne było stwierdzenie nieważności decyzji administracyjnych, na mocy których Skarb Państwa nabył własność nieruchomości, jeżeli zarówno decyzja komunalizacyjna, jak i oddanie tej nieruchomości w użytkowanie wieczyste osobie trzeciej nastąpiło w toku postępowania o stwierdzenie nieważności tych decyzji, powołując się na uchwałę NSA z dnia 20 marca 2000 r. OPS 14/99. Skargę do Naczelnego Sądu Administracyjnego na decyzję Ministra Gospodarki wniosła Gmina Miasto K., domagając się uchylenia obu decyzji z powodu "naruszenia prawa materialnego, tj. art. 156 § 2 kpa oraz nie zbadania wszystkich okoliczności faktycznych istotnych dla sprawy". W uzasadnieniu skarżący podniósł, że Odlewnicza Spółdzielnia Pracy "A.' nabyła prawo użytkowania wieczystego działki nr [...] obr. [...] P. oraz prawo własności znajdujących się na gruncie budynków aktem notarialnym z dnia [...].VI.1996 r. Rep [...] zawartym w wykonaniu przysługującego Spółdzielni roszczenia o ustanowienie użytkowania wieczystego gruntu i przeniesienia własności budynków na podstawie art. 2c ustawy a dnia 29.IX.1990 r. o zmianie ustawy o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości. Roszczenie to opierało się na stanie prawnym nieruchomości istniejącym w dniu 5.XII.1990 r., a więc przed dniem wszczęcia postępowania reprywatyzacyjnego. Odlewnicza Spółdzielnia Pracy "A." sprzedała prawo użytkowania wieczystego działki nr [...], powstałej z podziału działki nr [...] - Miastu K. umową zawartą w dniu [...].VIII.2000 r. Rep [...]., co dowodzi, zdaniem skarżącego, że zaszła negatywna przesłanka stwierdzenia nieważności powołanych na wstępie decyzji nacjonalizacyjnych w części dotyczącej wymienionej nieruchomości. W odpowiedzi na skargę Minister Gospodarki wniósł o jej oddalenie, podtrzymując argumenty przedstawione w zaskarżonej decyzji. Nadto podniósł, że wobec faktu, że podstawą umownego ustanowienia użytkowania wieczystego gruntu i przeniesienia własności budynków przez Gminę Miasta K. na rzecz Odlewniczej Spółdzielni Pracy "A." (akt notarialny z dnia [...].VI. 1996 r.), jak i późniejszej sprzedaży tego prawa w stosunku do części przedmiotowej nieruchomości przez w/w Spółdzielnię na rzecz skarżącej Gminy (akt notarialny z dnia [...].VIII.2000 r.) była decyzja komunalizacyjna Wojewody [...] z dnia [...] sierpnia 1992 r., na mocy której Gmina nabyła uprawnienia właścicielskie względem przedmiotowych nieruchomości - uznać należy, że Minister Gospodarki nie jest uprawniony do oceny skutków prawnych tej decyzji. Skutki prawne wywołane późniejszymi zdarzeniami mogą stanowić przedmiot oceny w postępowaniu administracyjnym o ocenę legalności decyzji komunalizacyjnej Wojewody [...] z dnia [...].VIII.1992 r. Ponadto organ orzekający ponownie podkreślił, że zarówno [...] Urząd Wojewódzki, jak i Gmina Miasta K. były zawiadomione o toczącym się postępowaniu reprywatyzacyjnym już pismem z dnia 21.11.1992 r., natomiast zarówno decyzja komunalizacyjna Wojewody [...] z dnia [...].VIII.1992 r., umowa o ustanowieniu użytkowania wieczystego i przeniesienia własności budynków z dnia [...].VI. 1996 r. oraz umowa sprzedaży tego prawa z dnia [...].VIII.2000 r. nastąpiły w trakcie toczącego się postępowania. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga jest niezasadna. Zarzuty podniesione w skardze nie kwestionują zasadności uznania przez organ wydania przedmiotowych decyzji nacjonalizacyjnych z rażącym naruszeniem prawa, lecz dotyczą nieuwzględnienia przez organ wystąpienia nieodwracalnych skutków prawnych tych decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny podzielił argumentację organu wyrażoną w zaskarżonej decyzji oraz utrzymanej nią w mocy decyzji własnej z dnia [...] maja 2002 r., że: - Zarządzenie Ministra Przemysłu i Handlu z dnia [...] kwietnia 1949 r. w sprawie wznowienia postępowania dotyczącego przejęcia na własność Państwa na podstawie ustawy z dnia 3 stycznia 1946 r. ( Dz. U. Nr 3, poz. 17) przedsiębiorstwa firmy [...] "W." Sp. z o.o. w K. ul. [...] (znak [...]), - Zarządzenie Ministra Przemysłu Lekkiego z dnia [...] sierpnia 1949 r. w sprawie objęcia w zarząd państwowy przedsiębiorstwa firmy [...] "W." – K. (znak [...]), - Orzeczenie Nr [...] Ministra Przemysłu Lekkiego z dnia [...] października 1949 r. o przejęcie przedsiębiorstwa na własność Państwa w części dot. [...] "W." Sp. z o.o. w K., ul. [...] ([...]) - zostały wydane z rażącym naruszeniem prawa. Zgodnie bowiem z § 68 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 30 stycznia 1947 r. w sprawie trybu postępowania przy przejmowaniu przedsiębiorstw na własność Państwa (Dz. U. Nr 16, poz. 62 ze zm.), stanowiącego lex specialis w stosunku do rozporządzenia Prezydenta Rzeczypospolitej z dnia 22 marca 1928 o postępowaniu administracyjnym (Dz. U. Nr 36, poz. 341 ze zm.), wniosek o wznowienie postępowania nie może być złożony w terminie późniejszym niż rok od daty ogłoszenia orzeczenia ministra lub postanowienia komisji. Ponieważ postanowienie Wojewódzkiej Komisji do spraw upaństwowienia przedsiębiorstw w K. nastąpiło w dniu [...] maja 1947 r., to wznowienie z urzędu ( na podstawie art. 96 ust. 2 cyt. rozporządzenia Prezydenta RP) przez Ministra Handlu Wewnętrznego postępowania nacjonalizacyjnego w dniu [...] kwietnia 1949 r., nastąpiło po upływie terminu. W konsekwencji powyższego uznać należy, ze całe postępowanie nacjonalizacyjne, prowadzone na skutek powyższego zarządzenia ministra Przemysłu i Handlu z dnia [...].IV. 1949 r. było prowadzone z rażącym naruszeniem prawa. Stwierdzenie nieważności decyzji administracyjnej znosi jej skutki prawne od dnia jej wydania w sprawie administracyjnej, a tym samym organ administracji nie jest właściwy i kompetentny do rozstrzygania innych odrębnych spraw, które w jakiś sposób dotyczą przedmiotu rozstrzygnięcia decyzji dotkniętej nieważnością (uzasadnienie uchwały NSA z dnia 9 listopada 1998 r. sygn. OPK 4-7/98). W tej kwestii należy podzielić także stanowisko wyrażone w uchwale Sądu Najwyższego z dnia 25 kwietnia 1964 r. sygn. III CO 12/64 (OSNCP 1964, nr 12, poz. 244). Wystąpienie nieodwracalnych skutków prawnych, które wywołała decyzja nacjonalizacyjna, skarżący wiąże ze szczególnymi okolicznościami sprawy. Mianowicie po wszczęciu postępowania o stwierdzenie nieważności tej decyzji nastąpiła komunalizacja nieruchomości oraz zawarcie umowy o oddaniu tej nieruchomości w użytkowanie wieczyste Odlewniczej Spółdzielni Pracy "A." w K., a następnie sprzedaż przez Spółdzielnię prawa użytkowania wieczystego części tej działki (nr [...]) Miastu K. Z akt sprawy administracyjnej wynika, że postępowanie o stwierdzenie nieważności decyzji nacjonalizacyjnej zostało wszczęte na wniosek z dnia 11 październiku 1990 r., zaś pismem z dnia 21 lutego 1992 r. organ zawiadomił Urząd Wojewódzki w K. oraz Prezydenta Miasta K. i Odlewniczą Spółdzielnię Pracy "A." w K. o wszczęciu postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności Zarządzenia z dnia [...].VIII.1949 r. w sprawie przymusowego zarządu państwowego nad Przedsiębiorstwem [...] "W." Spółka z o.o. w K. przy ul. [...] oraz Orzeczenia Nr [...] z dnia [...] LX. 1949 r. w przedmiocie przejęcia na własność Państwa [...] "W." Spółka z o.o. w K. przy ul. [...], wezwał do wzięcia udziału w tym postępowaniu oraz złożenia wyjaśnień odnośnie mienia przejętego przez Państwo, a także do zajęcia stanowiska w sprawie zwrotu mienia objętego niniejszym postępowaniem. Decyzję komunalizacyjnąna rzecz Gminy K. Wojewoda [...] wydał w dniu [...] sierpnia 1992 r., zaś umowa o oddaniu tej nieruchomości w użytkowanie wieczyste Odlewniczej Spółdzielni Pracy "A." w K. została zawarta przez Gminę K. ze Spółdzielnią w dniu [...] czerwca 1996 r. Oznacza to, że stwierdzenie nabycia własności nieruchomości przez Gminę oraz obciążenie tej nieruchomości prawem użytkowania wieczystego na rzecz Spółdzielni nastąpiło w toku postępowania reprywatyzacyjnego, toczącego się z udziałem Gminy oraz Spółdzielni. Dotyczy to także podnoszonej w skardze sprzedaży przez Spółdzielnię prawa użytkowania wieczystego części działki (nr [...]) Gminie K. umową zawartą dopiero dnia [...].VIII.2000 r. Na rozprawie pełnomocnik skarżącego przyznał, że w dacie zawierania umowy skarżąca Gmina K. wiedziała o toczącym się postępowaniu z wniosku byłych właścicieli o stwierdzenie nieważności orzeczeń nacjonalizacyjnych [...] "W." w K. Uwzględniając przytoczone wcześniej wywody, należy stwierdzić, że powyższe skutki prawne wywołane zostały nie przez decyzję nacjonalizacyjną, ale przez późniejsze zdarzenia i nie mogą stanowić podstawy do oceny, że decyzja nacjonalizacyjna wydana z rażącym naruszeniem prawa wywołała nieodwracalne skutki prawne w rozumieniu art. 156 § 2 kpa. Z tych względów, skład orzekający podziela stanowisko Naczelnego Sądu Administracyjnego wyrażone w uchwale z dnia 20.111.2000 r. OPS 14/99, że dopuszczalne jest stwierdzenie nieważności decyzji administracyjnej, na podstawie której Skarb Państwa nabył własność nieruchomości, jeżeli oddanie tej nieruchomości w użytkowanie wieczyste osobie trzeciej nastąpiło w toku postępowania o stwierdzenie nieważności tej decyzji. Mając powyższe na uwadze Wojewódzki Sąd Administracyjny uznając, że zaskarżona decyzja nie narusza prawa orzekł o oddaleniu skargi na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2001 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270) w zw. z art. 97 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Przepisy wprowadzające ustawę - Prawo o ustroju sądów administracyjnych i ustawę - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1271 ze zm.).