IV SA 3239/03

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Wojciech Mazur, Sędziowie sędzia NSA Joanna Kabat-Rembelska, asesor WSA Jakub Linkowski, Protokolant Aleksandra Mierzejewska, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 29 czerwca 2004 r. sprawy ze skargi J. J. na decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] lipca 2003 r. Nr [...] w przedmiocie stwierdzenia, czy nieruchomość podpada pod działanie przepisów o reformie rolnej uchyla zaskarżoną decyzje i poprzedzająca ją decyzję organu I instancji Decyzją z dnia [...] czerwca 2003 r. nr [...] Wojewoda [...] na podstawie § 5 rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Reform Rolnych z dnia 1 marca 1945 r. w sprawie wykonania dekretu PKWN z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej / Dz.U. nr 10, poz.51 / odmówił stwierdzenia, że majątek R., gm. S., zapisany w księgach wieczystych "R. t.[...] ", [...] i [...], nie podpadał pod działanie przepisu art. 2 ust. 1 lit. e dekretu z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej / Dz.U. 1945 r. nr 3, poz.13 /. W uzasadnieniu decyzji podano, że majątek "R." o łącznej powierzchni 224,59 ha miał urządzone trzy księgi wieczyste: KW "R." t. [...]" dla nieruchomości o pow. 203,34 ha, KW [...] dla nieruchomości o pow. 10.69 ha i KW [...] dla nieruchomości o pow. 10,56 ha i stanowił własność W. D. i wobec spełnienia przesłanek określonych w art. 2 ust. 1 lit. e dekretu z mocy prawa stał się własnością Skarbu Państwa. Nieruchomość objęta księgą wieczystą "R." t. [...]" stanowiła zespół folwarczny w skład, którego wchodził: dwór, oficyna, park, podwórze gospodarcze i kolonia mieszkalna. Dwór połączony był z oficyną dobudówką przystosowaną do pełnienia funkcji gospodarczych, której znajdowała się pralnia, łaźnia i podręczne magazyny. Charakter zabudowań i ich usytuowanie nie pozwalały na wyodrębnienie z tej nieruchomości części dworsko - parkowej i części gospodarczej. Przeznaczeniem zespołu folwarcznego, - co wynika z karty ewidencyjnej - była hodowla bydła, owiec i produkcja roślinna. Natomiast nieruchomości objęte księgami wieczystymi KW [...] i KW [...] były gospodarstwami rolnymi. Niezasadny jest również zarzut wnioskodawcy, iż sformułowanie "rozmiar łączny" użyte w art. 2 ust. 1 lit. e dekretu dotyczy każdej nieruchomości ziemskiej z osobna, gdyż decydujące znaczenie ma tu kryterium własności i gospodarcze przeznaczenie nieruchomości. Decyzją z dnia [...] lipca 2003 r. nr [...] Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi po rozpatrzeniu odwołania J. J. od w/w decyzji na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję. W uzasadnieniu decyzji podzielono argumentację przedstawioną przez Wojewodę [...], który słusznie przyjął, że z uwagi na fakt, iż łączny obszar całej nieruchomości przewyższał maksymalną normę określoną w art. 2 ust. 1 lit. e dekretu podpadała ona pod jego działanie. Skargę do sądu administracyjnego na powyższą decyzję złożył J. J. zarzucając, że zaskarżona decyzja i poprzedzająca ją decyzja organu I instancji zostały wydane z rażącym naruszeniem prawa i są bezpodstawne na gruncie konstytucyjnym. Skarżący zarzucił, iż zarówno dekret o przeprowadzeniu reformy rolnej jak i przepisy wykonawcze do dekretu zostały wydane przez organy niekonstytucyjne. Zdaniem skarżącego nieruchomości objęte księgami wieczystymi KW [...] i KW [...] zostały przejęte bezprawnie w 1949 r. gdyż nie spełniały norm obszarowych przewidzianych w dekrecie. Ponadto podniesiono w skardze, że urzędnicy nie zbadali czy cały majątek "R." podlegał przejęciu na cele reformy rolnej. Wniesiono o stwierdzenie nieważności lub uchylenie zaskarżonej decyzji i poprzedzającej ją decyzji organu I instancji, zwrot wywłaszczonego majątku ziemskiego z ewentualnością pełnego odszkodowania za wywłaszczony majątek. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Stosownie do regulacji art. 97 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Przepisy wprowadzające ustawę Prawo o ustroju sądów administracyjnych i ustawę Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi / Dz.U. Nr 153, poz. 1271/ sprawy, w których skargi zostały wniesione do Naczelnego Sądu Administracyjnego przed 1 stycznia 2004 r. i postępowanie nie zostało zakończone, podlegają rozpoznaniu przez właściwy sąd administracyjny na podstawie przepisów ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi / Dz.U. Nr 153, poz. 1270 /. Skarga jest zasadna, chociaż nie wszystkie podniesione w niej zarzuty zasługują na uwzględnienie. Przede wszystkim organy obydwu instancji nie rozpoznały istoty sprawy, czym naruszyły zasady postępowania administracyjnego przewidziane w art. art. 7, 77 i 107 k.p.a. Na pewno złożony przez skarżącego wniosek nie ułatwił organom administracyjnym prowadzenia postępowania administracyjnego na podstawie § 5 rozporządzenia z dnia 1 marca 1945 r. Jednakże nie zwalnia to organów administracyjnych od dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego zgodnie z treścią art. 7 k.p.a. W przeprowadzonym ponownie postępowaniu należy ustalić, czy cała przejęta nieruchomość odpowiada kryteriom nieruchomości ziemskiej w sposób, jaki określił to Trybunał Konstytucyjny w uchwale z dnia [...] września 1990 r. [...]. Należy przede wszystkim zwrócić uwagę na dokumentację zespołu folwarcznego nadesłanego przez Wojewódzkiego Konserwatora Zabytków, rozważania w tej kwestii zawarte w uzasadnieniu organu I instancji, iż nie można w sposób zdecydowany wyodrębnić części dworsko - parkowej i części gospodarczej są, co najmniej przedwczesne. Również notatka urzędowa z 22 października 2002 r. nie odpowiada wymogom protokołu przewidzianym treścią art. 67 k.p.a. Należałoby również rozważyć przeprowadzenie oględzin przedmiotowej nieruchomości pod kątem stwierdzenia związku funkcjonalnego zespołu dworsko - parkowego z pozostałą częścią nieruchomości, ale należy je przeprowadzić mając na uwadze treść art. 67 i art. 75 k.p.a. W tym miejscu należy stwierdzić, że bezpodstawne są zarzuty skarżącego, co do właściwości organów orzekających w przedmiotowym postępowaniu. Orzekanie w sprawach, czy dana nieruchomość ziemska podpada pod działanie przepisu art. 2 ust. 1 lit. V dekretu o przeprowadzeniu reformy rolnej, zgodnie z § 5 ust. 1 rozporządzenia należało w I instancji do kompetencji wojewódzkich urzędów ziemskich, które -jak wynika to wprost z § 5 ust. 2 tego rozporządzenia - orzekały o tym w formie decyzji, od której stronie przysługiwało" odwołanie do Ministra Rolnictwa i Reform Rolnych. Kompetencje te - w wyniku kolejnych zmian w strukturze i właściwości organów administracji państwowej - należą obecnie do wojewodów jako terenowych organów rządowej administracji ogólnej (art. 53 ust. 1 ustawy z dnia 22 marca 1990 r. o terenowych organach rządowej administracji ogólnej, Dz. U. Nr 21, poz. 123 ze zm.), co znalazło już potwierdzenie w ustalonym orzecznictwie sądowym (uchwała SN z dnia 27 września 1991 r., III CZP 90/91, OSN ICIAPiUS, z. 5/1992 r., poz. 72). Kwestionowanie zarówno legalności wyżej wymienionego rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Reform Rolnych, wydanego na podstawie delegacji zawartej w art. 8 i art. 20 powołanego dekretu, jak też przewidzianej w § 5 ust. 1 tego rozporządzenia kompetencji organów rządowej administracji ogólnej do orzekania w tych sprawach oraz powoływanie się na nielegalność działania Polskiego Komitetu Wyzwolenia Narodowego, który - zdaniem skarżącego - nie miał legitymacji do wydania dekretu z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej, nie mogło być rozważane w niniejszym postępowaniu. Także niezasadny jest zarzut, że użyty w art. 2 ust. 1 pkt "e" dekretu zwrot "rozmiar łączny" nieruchomości ziemskiej odnosi się z osobna do każdej nieruchomości ziemskiej mającej urządzoną odrębną księgę wieczystą, co ma przesądzać o tym, czy dana nieruchomość odpowiada wymaganym kryteriom obszarowym, jako przechodząca z mocy prawa na własność Skarbu Państwa. O łącznym rozmiarze nieruchomości decyduje, bowiem kryterium własności (art. 46 k.c.) i gospodarcze przeznaczenie nieruchomości. Takie stanowisko zajął Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia [...] marca 1998 r. sygn. akt. [...] opubl. LEX nr [...] i skład orzekający Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie w niniejszej sprawie akceptuje ten pogląd. Dlatego też mając powyższe na uwadze Sąd uchylił zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję z dnia [...] stycznia 2003 r. na podstawie, art. 145 § 1 pkt 1 c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. o postępowaniu przed sądami administracyjnymi / Dz.U. Nr 153, poz. 1270/. Na podstawie art. 153 w/w ustawy przedstawiona ocena prawna i wskazania, co do dalszego postępowania wiążą organ przy ponownym rozpoznaniu sprawy.