IV SA 4722/03

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Wojciech Mazur (spr.) Sędzia NSA Otylia Wierzbicka Asesor WSA Anna Szymańska Protokolant Julia Dobrzańska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 14 września 2004 r. sprawy ze skarg C. W., M. W., M. M.j na decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] października 2003 r. Nr [...] w przedmiocie przymusowego wykupu przez Skarb Państwa gospodarstwa rolnego stwierdza nieważność zaskarżonej decyzji i poprzedzającej ją decyzji organu I instancji. Decyzją z dnia [...] lutego 1996 r. nr [...] Wojewoda [...] po rozpatrzeniu wniosku J. W., C. W., M. W., M. M. na podstawie art. 157 § 3 w zw. z art. 156 k.p.a. odmówił wszczęcia postępowania administracyjnego sprawie stwierdzenia nieważności decyzji Naczelnika Miasta i Gminy S. z dnia [...] grudnia 1979 r. nr [...] orzekającej dokonanie wykupu na rzecz Skarbu Państwa nieruchomości położonej w S. o pow. 10.2882 ha na podstawie art. 3 ust. 4 ustawy z dnia 24 stycznia 1968 r. o przymusowym wykupie nieruchomości wchodzących w skład gospodarstw rolnych /Dz.U. Nr 3, poz. 14 ze zm. / oraz § 10 rozporządzenia Ministra Rolnictwa z dnia 26 marca 1968 r. w sprawie zasad i trybu przeprowadzania licytacji nieruchomości wchodzących w skład gospodarstw rolnych / Dz.U. nr 11, poz. 57 ze zm. / stanowiącej współwłasność wnioskodawców. W uzasadnieniu decyzji podano, iż w dniu [...] sierpnia 1979 r. dokonano lustracji przedmiotowego gospodarstwa rolnego przez zespół specjalistów Urzędu Miasta i Gminy S. , którzy wyrazili opinię, iż gospodarstwo kwalifikuje się do kategorii gospodarstw wykazujących niski poziom produkcji z powodu zaniedbania, ponieważ nie stosowano w nim środków wpływających na wzrost produkcji rolnej oraz nie wykorzystywano rolniczo wszystkich gruntów. Po przeprowadzonej w dniu [...] sierpnia 1979 r. rozprawie administracyjnej uznano, iż współwłaściciele lustrowanego gospodarstwa rolnego nie dają gwarancji na poprawę poziomu jego prowadzenia z uwagi na brak odpowiedniego sprzętu i zatrudnienie poza rolnictwem. Postępowanie administracyjne przeprowadzone w przedmiotowej sprawie było zgodne z obowiązującymi przepisami. Decyzją z dnia [...] października 2003 r. nr [...] Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi po rozpatrzeniu odwołania wnioskodawców od w/w decyzji na podstawie art. 138 § 1 k.p.a. utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję. W uzasadnieniu decyzji podano, że przeprowadzone postępowanie dowodowe a mianowicie protokół lustracji z dnia [...]sierpnia 1979 r. oraz rozprawa administracyjna z dnia [...] sierpnia 1979 r. wykazało, że przejęte gospodarstwo rolne spełniało przesłanki określone w rozporządzeniu Ministra Rolnictwa z dnia 24 stycznia 1968 r. w sprawie zaliczenia gospodarstw rolnych do kategorii wykazujących niski poziom produkcji wskutek zaniedbania i w sprawie ustalania wysokości nakładów niezbędnych do przywrócenia żyzności gruntów / Dz. U. nr 11, poz. 58 /. Także licytacja przedmiotowego gospodarstwa została przeprowadzona zgodnie z przepisami powołanego w decyzji Naczelnika Miasta i Gminy S. rozporządzenia Ministra Rolnictwa z dnia 26 marca 1968 r. Wnioskodawcy w trakcie postępowania nie wnosili żadnych zastrzeżeń i nie składali odwołania w zwykłym trybie. Ponadto organ I instancji orzekał na podstawie art. 157 § 3 k.p.a. pomimo, że rozpoznał sprawę merytorycznie, gdyż jak wynika z uzasadnienia decyzji nie znalazł podstaw do zastosowania przesłanek określonych w art. 156 p 1 k.p.a. Takie naruszenie przepisów postępowania nie nosi cech rażącego naruszenia prawa. Skargę do sądu administracyjnego na w/w decyzję złożyli C. W., M. W. i M. M. żądając uchylenia zaskarżonej decyzji odnośnie działek nr [...] i [...] położonych na terenie miasta S. .Podnieśli, iż działki te były uprawiane i mają na to świadków. W odpowiedzi na skargę Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi podtrzymał swoją dotychczasowa argumentacje i wniósł o oddalenie skargi, gdyż nie wnosi ona nowych okoliczności, któreby uzasadniały zmianę stanowiska. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Stosownie do regulacji art. 97 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Przepisy wprowadzające ustawę Prawo o ustroju sądów administracyjnych i ustawę Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi / Dz.U. Nr 153, poz. 1271/ sprawy, w których skargi zostały wniesione do Naczelnego Sądu Administracyjnego przed 1 stycznia 2004 r. i postępowanie nie zostało zakończone, podlegają rozpoznaniu przez właściwy sąd administracyjny na podstawie przepisów ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi / Dz.U. Nr 153, poz. 1270 /. Skarga jest zasadna, ale z innych przyczyn, niż w niej podniesione. Przede wszystkim należy stwierdzić niewłaściwość organów administracyjnych rozpoznających wniosek wszczynający przedmiotowe postępowanie o stwierdzenie nieważności decyzji. Właściwość rzeczową organu do stwierdzenia nieważności decyzji ocenia się według przepisów prawa materialnego, które stanowiły podstawę ustalenia właściwości organu przy wydawaniu zaskarżonej decyzji. W przypadku zmian w strukturze administracji publicznej ustala się najpierw organ, na który przeszła właściwość w danych sprawach, a dopiero później na podstawie art. 17 k.p.a. określa się organ wyższego stopnia / por. B. Adamiak, J. Borkowski, k.p.a. komentarz, Warszawa 1996 r., str. 732 /. W przedmiotowym postępowaniu decyzja, o której stwierdzenie nieważności wniesiono została wydana na podstawie ustawy z dnia 24 stycznia 1968 r. o przymusowym wykupie nieruchomości wchodzących w skład gospodarstw rolnych, która to utraciła moc z dniem 1 lipca 1982 r. tj. wejściem w życie ustawy z dnia 26 marca 1982 r. o ochronie gruntów rolnych i leśnych / Dz.U. nr 11, poz. 79 /, ta zaś została uchylona ustawą z dnia 3 lutego 1995 r. o ochronie gruntów rolnych i leśnych / Dz. U. nr 16, poz. 78 ze zm. /. Na mocy ustawy z dnia 26 marca 1982 r. początkowo właściwym organem dla spraw w zakresie przymusowego wykupu gruntów rolnych / art. 45 / był naczelnik gminy, następnie terenowy organ administracji państwowej o właściwości ogólnej stopnia podstawowego. Z dniem wejścia w życie ustawy z dnia 10 maja 1990 r. - Przepisy wprowadzające ustawę o samorządzie terytorialnym i ustawę o pracownikach samorządowych / Dz.U. nr 32, poz. 291 ze zm. / przestały istnieć dotychczasowe terenowe organy administracji państwowej o właściwości ogólnej i szczególnej, a ich kompetencje przejęły organy nowo utworzonych gmin oraz organy administracji rządowej. Zgodnie z art. 3 ustawy z dnia 17 maja 1990 r. o podziale zadań i kompetencji określonych w ustawach szczególnych pomiędzy organy gminy, a organy administracji rządowej oraz o zmianie niektórych ustaw / Dz.U. nr 34, poz. 198 ze zm. / sprawy z zakresu w/w art. 45 przeszły do właściwości organów gminy jako zadania zlecone. Stan taki istniał do dnia 1 stycznia 1992 r., kiedy to art. 43 - 45 ustawy z dnia 26 marca 1982 r. o ochronie gruntów rolnych i leśnych zostały skreślone przez art. 2 pkt 5 ustawy z dnia 25 października 1991 r. o zmianie ustawy o podatku rolnym i ustawy o ochronie gruntów rolnych i leśnych / Dz.U. nr 114, poz. 494 /. Od tego czasu zarówno ustawa z dnia 3 lutego 1995 r. o ochronie gruntów rolnych i leśnych, jak i inne przepisy prawa powszechnie obowiązującego nie przewidują kompetencji określonych w uchylonym art. 45. Dlatego w tym zakresie należy przyjąć domniemanie kompetencji gminy, zgodnie z art. 6 ustawy z dnia 8 marca 1990 r. o samorządzie gminnym / t.j. Dz.U. z 2001 r., nr 142, poz. 1591 /, a z uwagi na brak przepisów odrębnie ustalających kompetencje organu wyższego stopnia, uznać na podstawie art. 17 pkt 1 k.p.a., że organem tym jest Samorządowe Kolegium Odwoławcze. Niezależnie od wykazanej wyżej podstawy do stwierdzenia nieważności obydwu decyzji, to zawierają one również inne uchybienia prawa formalnego i materialnego. Organ II instancji w uzasadnieniu swojej decyzji zasadnie wytknął naruszenie przez organ I instancji treści art. 157 § 3 k.p.a., jednakże nie wykazał konsekwencji w działaniu, bo to uchybienie powinien usunąć w trybie art. 138 § 1 pkt 2. Również zastrzeżenia budzi przeprowadzone postępowanie dowodowe. Protokół lustracyjny z dnia 22 sierpnia 1979 r. nie spełnia wymogów przewidzianych w art. 68 § 2 k.p.a. oraz nie może być podstawą oceny, iż przedmiotowe gospodarstwo mogło być zaliczone do kategorii wykazujących niski poziom produkcji wskutek zaniedbania z uwagi na brak niezbędnych wskaźników, które wynikają z treści przepisów rozporządzenia Ministra Rolnictwa z dnia 26 marca 1968 r. w sprawie zaliczania gospodarstw rolnych do kategorii wykazujących niski poziom produkcji wskutek zaniedbania i w sprawie ustalania wysokości nakładów niezbędnych do przywrócenia żyzności gruntów / Dz.U. nr 11, poz. 58 /. Także z protokołu rozprawy administracyjnej poza kilkoma ogólnymi zdaniami nic konkretnego nie wynika a sam fakt nie korzystania przez skarżących z przysługujących im zwykłych środków odwoławczych nie może stanowić podstawy do odmowy przeprowadzenia postępowania o stwierdzenie nieważności decyzji. W żaden sposób nie zweryfikowano informacji wskazanych przez skarżących w protokole z dnia 26 maja 1995 r. oraz we wniosku o stwierdzenie nieważności, iż gospodarstwo rolne było uprawiane, trzymana była trzoda chlewna, bydło, konie. Także zadłużenie gospodarstwa rolnego w stosunku do jego wyceny było minimalne / 3804, 00 zł wobec 176070,00 zł /. Weryfikacja tych informacji powinna się odbyć w trybie rozprawy administracyjnej przeprowadzonej zgodnie z wymogami przewidzianymi art. art. 89 - 96 k.p.a. Pomocnym będzie również przeprowadzenie dowodu z akt sądowych [...] Sądu Rejonowego w S. o stwierdzenie nabycia spadku po A. W., które to postępowanie toczyło się z wniosku Naczelnika Miasta i Gminy w S. Nie można również nie wspomnieć o istotnym naruszeniu przez organ II instancji treści art. 35 i 36 k.p.a., rozpoznanie odwołania zajęło Ministrowi Rolnictwa i Rozwoju Wsi ponad 7 lat / wpływ odwołania 14 marca 1996 r., decyzja z dnia [...] października 2003 r./. Dlatego też mając powyższe na uwadze Sąd stwierdził nieważność zaskarżonej decyzji i poprzedzającej ją decyzji organu I instancji na podstawie art. 145 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. o Postępowaniu przed sądami administracyjnymi / Dz.U. Nr 153, poz.1270/. Na podstawie art. 153 w/w ustawy przedstawiona ocena prawna i wskazania, co do dalszego postępowania wiążą organ przy ponownym rozpoznaniu sprawy.