IV SA 4952/03

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Zofia Flasińska Sędzia WSA Małgorzata Miron (spr.) Asesor WSA Jakub Linkowski Protokolant Agnieszka Foks – Skopińska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 23 września 2004r. sprawy ze skargi H. N. na decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] października 2003 r. Nr [...] w przedmiocie przejęcia nieruchomości rolnej na rzecz Państwa za spłaty 1. stwierdza nieważność zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji organu I instancji; 2. zasądza od Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi na rzecz H. N. kwotę 10,- (dziesięć) zł tytułem zwrotu kosztów postępowania. Decyzją z dnia [...] lutego 1976 r. Naczelnik Miasta i Gminy w L. na podstawie art. 31 ustawy z dnia 29 maja 1974 r. o przekazywaniu gospodarstw rolnych na własność państwa za rentę i spłaty pieniężne ( Dz.U. nr 21 poz. 118) przejął na własność Skarbu Państwa gospodarstwo rolne stanowiące własność J. i B. S. - bez zabudowań. Na podstawie szacunku dokonanego wg obowiązujących przepisów wartość przejętych nieruchomości została ustalona na kwotę 26 836,-zł. Odszkodowanie zostało wypłacone. Dnia 21 października 1992 r. - adw. K. R. działająca w imieniu B. S. złożyła wniosek o stwierdzenie nieważności decyzji z dnia [...].02.1976 r. Wniosek uzasadniła bezwzględnym wymogiem ustawowym w postaci "wniosku o przejęcie" złożonego przez współwłaścicieli nieruchomości. Zdaniem pełnomocnika wnioskującej współwłaściciele takiego wniosku nie złożyli co skutkuje tym, że decyzja w rażący sposób narusza przepisy wskazanej wyżej ustawy. W piśmie z dnia 29 lipca 1993 r. pełnomocnik wnioskującej podniosła dodatkowo, że doszło do naruszenia art. 33 ust. 2 ustawy z 29 maja 1974 r. albowiem podstawą do przejęcia nieruchomości rolnej jest uprzednia ostateczna decyzja organu administracyjnego o przejęciu natomiast przejęcie gruntu nastąpiło faktycznie w dacie wydania decyzji co skutkowało tym,, że decyzja nie była prawomocna, a co więcej nie została nigdy doręczona małżonkom S.. Decyzją z dnia [...] listopada 1993 r. Wojewoda [...] odmówił stwierdzenia nieważności decyzji Naczelnika Miasta i Gminy w L. nr [...] z dnia [...].02.1976 r. W uzasadnieniu wskazał, że zaskarżona decyzja została wydana zgodnie z przepisami ustawy z dnia 29.05.1974 r., przejęcie gospodarstwa nastąpiło na wniosek strony a strona nie wniosła odwołania od wydanej decyzji w ustawowym terminie. Od powyższej decyzji B. S. za pośrednictwem swojego pełnomocnika złożyła odwołanie, w którym wskazała, że wniosek z 16.01.1976 r. został podpisany tylko przez jednego małżonka, co skutkuje jego bezskutecznością skoro nieruchomość była objęta wspólnością majątkową małżeńską. Decyzją z dnia [...] stycznia 1995 r. Minister Rolnictwa i Gospodarki Żywnościowej uchylił zaskarżoną decyzję i przekazał sprawę do ponownego rozpoznania. W uzasadnieniu wskazał na konieczność poczynienia ustaleń wymaganych przepisami ustawy z dnia 29.05.1974 r. w szczególności czy nieruchomość została przekazana za zgodą obojga małżonków i czy strony znały warunki odpłatnego przejęcia skoro szacunek nieruchomości, decyzja o przejęciu i jej objęciu nastąpiły w tym samym dniu. Po ponownym rozpoznaniu sprawy Wojewoda [...] decyzją z dnia [...] stycznia 1996 r. odmówił stwierdzenia nieważności decyzji z dnia [...].02.1976 r. W uzasadnieniu wskazał, że - przejęcie działki nr [...] nastąpiło prawidłowo. Przemawia za tym fakt, że oboje małżonkowie uczestniczyli w postępowaniu o czym świadczą złożone podpisy w protokole przejęcia gospodarstwa rolnego oraz że odebrali przyznane im odszkodowanie. Od powyższej decyzji dnia [...] stycznia 1996 r. pełnomocnik skarżącej złożyła odwołanie wnosząc o uchylenie zaskarżonej decyzji i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania organowi administracyjnemu. W uzasadnieniu podniosła wszystkie argumenty, które przedstawiła we wniosku o stwierdzenie nieważności decyzji Naczelnika Miasta i Gminy w L. oraz późniejszych pismach. Dnia 2 lutego 2001 r. zmarła B. S.. Spadek po niej -mocą postanowienia z dnia [...] czerwca 2001 r. nabyła w całości córka H.N., która poparła odwołanie z dnia [...] stycznia 1996 r. Decyzją z dnia [...] października 2003 r. Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję. W uzasadnieniu stwierdził, że przejęcie gospodarstwa na własność państwa nastąpiło na wniosek podpisany przez B. S. i było zgodne z wolą obojga małżonków o czym świadczy m.in. podpisanie przez nich protokołu z dnia 12.02.1976 r. o przejęciu nieruchomości. Organ podniósł także, że zebrany materiał nie wskazuje aby oświadczenie woli dotyczące przejęcia gospodarstwa rolnego było dotknięte wadą a zatem wywołało przewidziane prawem skutki prawne. Skargę na powyższą decyzję dnia [...] grudnia 2003 r. złożyła H. N., zarzucając rażące naruszenie prawa i wskazując na brak ostatecznej - w dacie przejęcia nieruchomości decyzji o wykupie oraz na brak wniosku J. S. o wykup nieruchomości. Podniosła dodatkowo, że organ administracyjny nie dokonał żadnych ustaleń dotyczących obecnego stanu faktycznego i prawnego nieruchomości, w czyim władaniu znajduje się działka nr [...] i czy byłby możliwy jej fizyczny zwrot. W odpowiedzi na skargę Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi wniósł o jej oddalenie podtrzymując dotychczasowa argumentację zawartą w uzasadnieniu decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył co następuje: Stosownie do treści art. 97§1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Przepisy wprowadzające ustawę prawo o ustroju sądów administracyjnych i ustawę prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( Dz.U. nr 153 poz. 1271) sprawy, w których skargi zostały wniesione do Naczelnego Sądu Administracyjnego przed 1 stycznia 2004 r. i postępowanie nie zostało zakończone podlegają rozpoznaniu przez właściwe wojewódzkie sądy administracyjne na podstawie ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. W tej sytuacji - mając na uwadze treść art. 134§ 1 w/w ustawy, zgodnie z którym Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi - należy podnieść, że niezależnie od zarzutów wskazanych w skardze H. N. decyzje organów zarówno I jak i II instancji dotknięte są wadą nieważności z związku z naruszeniem przepisów o właściwości, której organy mają obowiązek przestrzegać z urzędu ( art. 19 kpa). Postępowanie w niniejszej sprawie zostało wszczęte na skutek wniosku o stwierdzenie nieważności decyzji Naczelnika Miasta i Gminy w L. . Zgodnie z utrwalonym orzecznictwem Naczelnego Sądu Administracyjnego - postępowanie w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji traktowane jest jako nowe postępowanie w sprawie i toczy się ono wg art. 157§ 1 kpa. Artykuł ten stanowi, że właściwy do stwierdzenia nieważności decyzji w przypadkach wymienionych w art. 156 jest organ wyższego stopnia a jeżeli decyzja została wydana przez ministra lub samorządowe kolegium odwoławcze — ten organ. Właściwość rzeczowa organu administracyjnego do stwierdzenia nieważności decyzji jest oceniana wg przepisów prawa materialnego, które stanowiły podstawę ustalenia właściwości organu przy wydawaniu kwestionowanej decyzji. W przypadku zmian w strukturze administracji publicznej ustala się organ, na który przeszła właściwość w tych sprawach a następnie na podstawie art. 17 kpa określa się organ wyższego stopnia.( tak J.Borkowski w Adamiak/Borkowski KPA komentarz,6. wyd. Warszawa 2004 Art. 157 Nb 4.). Wątpliwości co do właściwości organu w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji pojawiają się wówczas gdy nastąpiła zmiana właściwości rzeczowej organów. Niniejsza sprawa dotyczy stwierdzenia nieważności decyzji Naczelnika Miasta i Gminy w L. z dnia [...].02.1976 r. nr [...], na mocy której na rzecz skarbu państwa została przejęta za spłaty pieniężne nieruchomość rolna - na mocy art. 9 i 31 ustawy z 29 maja 1974 r. o przekazywaniu gospodarstw rolnych na własność państwa za rentę i spłaty pieniężne ( Dz.U. 21 poz. 118 z późn. zm.). Przepisy tej ustawy wskazywały na właściwość naczelnika gminy w sprawach przejęcia nieruchomości w zamian za spłaty lub za rentę a zatem na właściwość terenowych organów administracji państwowej stopnia podstawowego. Ustawa ta utraciła moc w terminach wskazanych w art. 77 ustawy z dnia 27 października 1977 o zaopatrzeniu emerytalnym oraz innych świadczeniach dla rolników i ich rodzin ( Dz.U. nr 32 poz. 140 ), ta zaś została uchylona ustawą z 14.12.1982 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników indywidualnych i członków ich rodzin. . Wskazana wyżej ustawa z dnia 14.12.1982 r. określała - tak jak ustawa z 29 maja 1974 r.-właściwość terenowych organów administracji państwowej stopnia podstawowego jako właściwego do zawierania umów o przejęcie gospodarstwa rolnego. Obecnie obowiązująca ustawa z 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników, która uchyliła przepisy ustawy z dnia 14.12.1982 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników indywidualnych i członków ich rodzin nie reguluje kwestii przejęcia gospodarstw rolnych w zamian za spłaty a zatem nie wskazuje organu właściwego do orzekania w takich sprawach. Art.6 ustawy z dnia 8 marca 1990 r. o samorządzie gminnym stanowi, że do zakresu działania gminy należą wszystkie sprawy publiczne o znaczeniu lokalnym, nie zastrzeżone ustawami na rzecz innych podmiotów.(ust.1), a jeżeli ustawy nie stanowią inaczej, rozstrzyganie w sprawach, o których mowa w ust. 1 należy do gminy(ust. 2). Tym samym ustawa ta wprowadziła domniemanie kompetencji gminy we wszystkich sprawach, w których przepisy nie regulują w sposób szczególny kompetencji organów. Domniemanie właściwości organów samorządowych wyrażone jest także w art. 163 Konstytucji RP z dnia 2 kwietnia 1997 r., który w stanowi, że samorząd terytorialny wykonuje zadania publiczne nie zastrzeżone przez Konstytucję lub ustawy dla organów innych władz publicznych. Ze wskazanych wyżej względów należało dojść do wniosku, że w niniejszej sprawie organem właściwym do rozstrzygania wniosków o stwierdzenie nieważności decyzji będą organy wyższego stopnia nad organami gminy tj samorządowe kolegia odwoławcze ( art. 17 kpa w brzmieniu nadanym ustawą z 29 grudnia 1998 r. o zmianie niektórych ustaw w związku z wdrożeniem reformy ustrojowej państwa Dz.U. nr 162 po. 1126 ). Takie stanowisko reprezentowane jest także w orzecznictwie NSA (m.in. postanowienie z 14 marca 2003 USA 3748/02,) Natomiast decyzja w sprawie wniosku B. S. podjęta została - jako organ I instancji -przez b. Wojewodę [...] i Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi jako organ II instancji a zatem z naruszeniem przepisów o właściwości. Postępowanie takie - jak wynika z treści art. 156§lkpa jest dotknięte wadą nieważności. Zgodnie z treścią art. 145 Ipkt2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi sąd stwierdza nieważność decyzji lub postanowienia w całości lub części jeżeli zachodzą przyczyny określone w art. 156 kpa. Z tych względów zatem Sąd stwierdził nieważność decyzji wydanej przez Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] października 2003 r. oraz poprzedzającej ją decyzji organu I instancji. Rozstrzygnięcie o kosztach zostało oparte o treść art. 200 ustawy z dnia 30.08.2002 r. cyt. wyżej Mając powyższe na uwadze -na mocy powołanych wyżej przepisów - należało orzec jak w sentencji