IV SA 5018/03

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Tadeusz Cysek (spr.) Sędzia NSA Otylia Wierzbicka Asesor WSA Tomasz Wykowski Protokolant Julia Dobrzańska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 8 października 2004r. sprawy ze skargi G. K., T. K., M. K., Z. K. na decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] listopada 2003r. Nr [...] w przedmiocie reformy rolnej 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] września 2003 r.; 2. zasądza od Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi na rzecz G. K., T. K., M. K., Z. K. po 10,00 (dziesięć) złotych, z tytułu zwrotu kosztów postępowania sądowego Zaskarżoną do sądu administracyjnego decyzję z dnia [...] listopada 2003 r. Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi w wyniku rozpoznania wniosku "G. K. i innych", złożonego w trybie art. 127 § 3 kpa w związku z decyzją tego organu z dnia [...] września 2003 r. odmawiającej stwierdzenia nieważności orzeczenia Wojewody [...] z dnia [...] grudnia 1948 r. uznającej, iż nieruchomość ziemska P. lit. [...] oraz P. lit. [...] o powierzchni 62,62 ha położona w gminie S. powiatu [...], stanowiąca własność B. K. podpadała pod działanie art. 2 ust. 1 lit. e dekretu PKWN z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej (Dz. U. Nr 3, poz. 13 ze zm.) – - utrzymał w mocy swa decyzję z dnia [...] września 2003 r. W ocenie organu nadzoru orzeczenie "Urzędu Wojewódzkiego [...]" z dnia [...] grudnia 1948 r, jest prawidłowe i znajduje oparcie w zebranym materiale dowodowym. Orzeczenie to zapadło na podstawie "komisyjnego protokołu" z dnia [...] października 1948 r." sporządzonego przez "Komisję" składającą się z przedstawicieli Starostwa Powiatowego w P. i "czynnika społecznego", którzy "na gruncie" określili faktyczną powierzchnię użytków rolnych na 59,93 ha. Odnosząc się do zarzutu wnoszących o ponowne rozpatrzenie sprawy co do występowania na przedmiotowej nieruchomości (w obrębie działki nr [...], o pow. 11,94 ha), w dniu wejścia w życie dekretu o przeprowadzeniu reformy rolnej, nieużytku w postaci wyrębiska poleśnego Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi wskazał, iż na tę okoliczność sporządzona została w dniu 9 maja 2001 r. opinia gleboznawcza przez inż. M. R. Z opinii tej jednoznacznie wynika, że na działce nr [...] występują gleby brunatne wytworzone z piasków i glin i nie ma szczątków korzeni drzew lub plam po ich rozkładzie (brak śladów karczowania). Gleba nie nosi zatem cech gruntu poleśnego i w dniu 6 września 1944 r. nie mogła być wyrębiskiem poleśnym lecz była gruntem użytkowanym rolniczo. W świetle tej opinii niezasadna jest uwaga wnoszących o ponowne rozpatrzenie sprawy, że dokumenty jak: szkic przedstawionego podziału majątku wykonany w dniu [...] maja 1945 r. i zatwierdzony przez Pełnomocnika Powiatowego ds. Reformy Rolnej i podpisany przez Komisję Kwalifikacyjno-Szacunkową oraz protokół z dnia [...] maja 1995 r. Pełnomocnika Gminy ds. Reformy Rolnej stanowią wystarczającą podstawę do przyjęcia, że obecna działka nr [...] stanowiła nieużytek w dniu wejścia w życie dekretu o przeprowadzeniu reformy rolnej. Wymieniona wyżej "Komisja była czynnikiem społecznym, a osoby w niej uczestniczące nie posiadały "kwalifikacji niezbędnych do ..." Według zapisu w rejestrze ewidencji gruntów i budynków na obszar przedmiotowego majątku ziemskiego składały się grunty orne – 52,50 ha, sady 1,09 ha, pastwiska 5,17 ha, grunty zabudowane 0,46 ha, drogi 0,67 ha i nieużytki 0,46 ha. Zgodnie z § 4 rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Reform Rolnych z dnia 1 marca 1945 r. w sprawie wykonania dekretu PKWN z dnia 6 września 1944 r. – o przeprowadzeniu reformy rolnej (Dz. U. Nr 10, poz. 51), za użytki rolne uważa się grunty orne, łąki, pastwiska, ogrody warzywne i owocowe. Mając to wszystko na względzie przyjąć trzeba było wg rozstrzygającego Ministra, że przedmiotowa nieruchomość ziemska miała ponad 50 ha użytków rolnych. W złożonej skardze G. K., T. K., M. K. i Z. K. podnosili, iż wbrew stanowisku organu nadzorczego wydanie orzeczenia Wojewody [...] z dnia [...] grudnia 1948 r. – nastąpiło z rażącym naruszeniem prawa i nie ma oparcia w materiale dowodowym. Podtrzymując swe wcześniejsze zarzuty skarżący akcentowali w szczególności, iż oględziny "Komisji", na którą powołuje się Minister dokonane zostały 15 października 1948 r., a więc 4 lata po wejściu w życie dekretu o przeprowadzeniu reformy rolnej. Protokół "Komisji" posiada zaś dopiski, co czyni go niewiarygodnym. Ustalenia wcześniej działającej Komisji były natomiast zupełnie odmienne i nie upoważniające do traktowania nieruchomości B. K., jako podpadającej pod działanie art. 2 ust. 1 lit e. dekretu o przeprowadzeniu reformy rolnej. W zakresie okoliczności, czy obecna działka nr [...] stanowiła wyrębisko poleśne rozstrzygający Minister pominął też wzięcie pod uwagę zeznań świadków. O tym, iż wymieniona działka stanowiła nieużytek przeznaczony pod zalesienie, świadczą również plan podziału majątku P. z dnia [...] maja 1945 r. – wykonany przez technika J. B., zatwierdzony przez Pełnomocnika Powiatowego ds. Reformy Rolnej i podpisany przez Komisję Klasyfikacyjno-Szacunkową, a także protokół podpisany przez Pełnomocnika Gminy ds. Reformy Rolnej oraz protokół Gminnej Komisji ds. Reformy Rolnej. Opinia zaś inż. M. R. wykonana po 56 latach nie uwzględnia dynamiki procesu glebotwórczego i przekształceń związanych z zabiegami agrotechnicznymi. W zakresie powołania się zaś na zapisy z ewidencji gruntów skarżący podnieśli, iż nie pochodzą one z czasu wejścia w życie dekretu o przeprowadzeniu reformy rolnej, a te z 1962 r. są niewiarygodne, skoro nie dotyczą istotnego w sprawie momentu. Ponadto wypowiedź organu nadzoru o braku kwalifikacji członków Komisji wykonującej czynności w dniu [...] maja 1945 r. oparta jest na domniemaniu, a to nie mogło być podstawą dokonywania ustaleń przez organ administracji publicznej. Oczywiste jest natomiast, że wszystkie komisje "w tamtym" czasie (także i ta, na którą powołuje się organ nadzoru tworzone były z udziałem czynnika społecznego). Odpowiadając na skargę Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi wniósł o jej oddalenie, podtrzymując dotychczas prezentowaną argumentację. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje. Skarga jest zasadna i prowadzi do uchylenia zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] września 2003 r. Mimo długotrwałego już postępowania administracyjnego i wyraźnego zaakcentowania przez Naczelny Sąd Administracyjny w wyrokach z dnia 17 listopada 2000 r. sygn. akt IV SA 1189/00 i z dnia 15 maja 2003 r. sygn. akt IV SA 1070/02 (pierwszy z tych wyroków zapadł jeszcze przed odnalezieniem orzeczenia Wojewody [...] z dnia [...] grudnia 1948 r.) potrzeby dokonywania ustaleń w zakresie oceny, czy całość nieruchomości ziemskiej należącej do B. K. stanowiła użytki rolne w dniu wejścia w życie dekretu PKWN z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej – z zachowaniem wymogów art. 7 i 77 § 1 kpa Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi i obecnie rozstrzygając, naruszył wymienione przepisy. Konieczność ścisłego przestrzegania nakazów wynikających z art. 7 i 77 § 1 kpa wynika w szczególności z potrzeby zapobiegania dowolności rozstrzygnięć organów administracji publicznej. Jako dowolne należy zaś traktować ustalenia dokonania bez wyczerpującego rozpatrzenia zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego, a zwłaszcza z pominięciem ustosunkowania się do niektórych dowodów (pow. wyrok SN z dnia 23 listopada 1999 r. sygn. akt III ARN 55/94 ON SAPU 1995 Nr 7, poz. 83). Przede wszystkim zgodzić się należy ze skarżącymi, iż organ nadzoru zupełnie pominął konieczność dokonania oceny zeznań świadków A. B. i Z. P. Świadkowie ci zgodnie zeznali, iż w szczególności na obecnej działce nr [...] znajdowało się po wojnie wyrębisko poleśne. Są to dowody bezpośrednie, mające istotne znaczenie w sprawie i brak ich jakiegokolwiek omówienia w uzasadnieniu obu decyzji organów nadzoru był niedopuszczalny. Pomijając brak ustosunkowania się do tych bezpośrednich dowodów Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi - w celu odparcia zarzutów skarżących - skoncentrował się na wyciągnięciu wniosków, wynikających z opinii M. R.. Dowód ten nie został jednak – jak wynika ze sporządzonych uzasadnień obu decyzji organu nadzoru - poddany jakiejkolwiek krytycznej ocenie, a było to obowiązkiem rozstrzygającego organu, w świetle wymogów wynikających z art. art. 7 i 77 § 1 kpa i 107§ 3 kpa. Bez spełnienia tego obowiązku jako nieodparte traktować należy zarzuty skarżących o braku wiarygodności omawianego dowodu z racji znaczącego upływu czasu od chwili wejścia w życie dekretu o przeprowadzeniu reformy rolnej w stosunku do momentu sporządzenia opinii nieuwzględnienia przez autorkę dynamiki procesu glebotwórczego i przekształceń gleby w wyniku zabiegów agrotechnicznych. Zwrócić też wypada uwagę, iż oparcie się rozstrzygającego organu na wnioskach sformułowanych przez biegłą – w szczególności w zakresie twierdzenia , iż obecna działka nr [...] nie stanowiła wyrębiska poleśnego stanowi danie priorytetu dowodowi pośredniemu zamiast dowodowi bezpośredniemu (np. z zeznań świadków), które w pierwszym rzędzie należało rozpatrzeć. Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi nie wyjaśnił też przekonująco dlaczego opinia biegłej stanowiła bardziej wartościowy dowód niż dowody dokumentów wskazywane przez skarżących, sporządzone niecały rok po wejściu w życie dekretu o przeprowadzeniu reformy rolnej. Słusznie zwracają uwagę skarżący, iż argument o udziale czynnika społecznego w pracach "Komisji z dnia [...] maja 1945 r." jest niewystarczający do zdezawuowania tego dowodu (zważywszy choćby na postanowienia art. 1 dekretu o przeprowadzeniu reformy). Nie wiadomo też na czym oparto twierdzenie o braku kwalifikacji członków komisji wykonującej czynności w dniu [...] maja 1945 r., a bezkrytycznie zaakceptowano wyniki pracy komisji działającej później (15 października 1948 r.). W końcu nie sposób nie zakwestionować powoływania się przez organy nadzoru na zapisy w rejestrze gruntów i budynków - dokonane bez uwzględnienia daty z jakiej te dane pochodzą. Ocena materiału dowodowego należy do organu administracji publicznej (art. 80 kpa). Musi on jednak dokonać ustaleń po analizie całokształtu materiału dowodowego i w sposób pełny oraz logiczny wykazywać słuszność przyjętych wniosków. Tymczasem w niniejszej sprawie skarżący mieli prawo zarzucić, iż Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi działał arbitralnie, nie dokonując pełnej, wszechstronnej i krytycznej oceny materiału dowodowego. Z tych wszystkich względów orzeczono jak w sentencji z mocy art. 145 § 1 pkt 1 lit c. i art. 200 powołanej już ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.