IV SA/Wa 1032/12

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Łukasz Krzycki, Sędziowie Sędzia WSA Alina Balicka, Sędzia WSA Anna Falkiewicz-Kluj (spr.), Protokolant sekr. sąd. Marek Lubasiński, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 21 listopada 2012 r. sprawy ze skargi M. P. na decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] kwietnia 2012 r. nr [...] w przedmiocie odmowy stwierdzenia nieważności decyzji I. oddala skargę; II. przyznaje ze środków budżetowych Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie na rzecz adwokata K. G. kwotę 240 (dwieście czterdzieści) złotych oraz kwotę 55,20 (pięćdziesiąt pięć 20/100) złotych stanowiącą 23 % podatku od towarów i usług tytułem nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu. Zaskarżoną decyzją Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z [...] lutego 2012 r., na podstawie art. 156 § 2 w zw. z art. 158 k.p.a. odmówiono stwierdzenia nieważności decyzji Naczelnika Gminy w M. z [...] stycznia 1977 r. o przejęciu na własność Skarbu Państwa gospodarstwa rolnego położonego w M. a stanowiącego współwłasność A. i K. K. Stan sprawy przedstawiał się następująco. Decyzją Naczelnika Gminy w M. z [...] stycznia 1977 r. Nr. [...] wydaną na podstawie art. 9 i 31 ustawy z dnia 29 maja 1974 r o przekazywaniu gospodarstw rolnych na własność Państwa za rentę i spłaty pieniężne (D.U. Nr. 21, poz.118) Skarb Państwa przejął na własność gospodarstwo rolne o powierzchni [...] ha położone w M. stanowiące własność A. i K. małżonków K. nabyte przez nich na podstawie aktu własności ziemi z [...] grudnia 1975 r. znak: [...]. Następczyni prawna dawnych właścicieli tego gospodarstwa M. P. wystąpiła z wnioskiem o stwierdzenie nieważności decyzji z [...] stycznia 1977 r. wskazując, że w dacie jego przejęcia, poza rodzicami to ona pracowała w gospodarstwie rodziców Ponadto pracowała także zawodowo. W związku z tym brak było w świetle powołanej wyżej ustawy podstaw do przejęcia na własność Państwa przedmiotowego gospodarstwa, gdyż nigdy nie wyraziła zgody na przejęcie gospodarstwa rodziców na rzecz Skarbu Państwa. Organ administracji publicznej oceniając złożony wniosek ustalił, że z wnioskiem pisemnym o przejęcie gospodarstwa wystąpił [...] grudnia 1976 r. K. K. Z jego treści wynikało, że oboje z żoną są w podeszłym wieku i brakuję im sił i zdrowia do dalszego prowadzenia gospodarstwa rolnego. A. K. nie podpisała wniosku jednakże nigdy nie kwestionowała prawidłowości przejęcia gospodarstwa. W dacie przejęcia małżonkowie mieli ukończone po 70 lat a zatem, w ocenie organu spełniali przesłanki z art. 9 ust 1 i 31 powołanej ustawy aby skutecznie wnosić o przejęcie na rzecz Skarbu Państwa swego gospodarstwa rolnego. Organ uznał, że skarżąca M. P. nie wykazała aby w dacie przejmowania gospodarstwa rolnego rodziców pracowała w tym gospodarstwie i praca ta stanowiła jej główne źródło dochodu. Decyzją Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi decyzją z [...] kwietnia 2009 r. odmówiono stwierdzenia nieważności decyzji z [...] stycznia 1977 r. Decyzja została następnie utrzymana w mocy decyzją własną Ministra z [...] maja 2009 r. Na skutek skargi do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego (dalej W.S.A) Sąd ten wyrokiem z 13 stycznia 2010 r. skargę oddalił. W wyniku postępowania kasacyjnego wywołanego skargą skarżącej Naczelny Sąd Administracyjny wyrokiem z 8 marca 2011 r. uchylił wyrok W.S.A. i przekazał sprawę do ponownego rozpoznania. Wyrokiem W.S.A. z 17 maja 20011 r. sygn. akt IV SA/WA 607/11 uchylono obie decyzje Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi. W.S.A. nakazał prawidłowe ustalenie czy przy wydawaniu decyzji o przejęciu gospodarstwa rolnego na rzecz Skarbu Państwa spełnione zostały wszystkie przesłanki z ustawy z 29 maja 1974 r. warunkujące skuteczne przejęcie gospodarstwa na rzecz Skarbu Państwa, czy ich spełnienie zostało należycie udokumentowane i wyjaśnione. Sąd zwrócił uwagę, że skarżąca przedstawiła twierdzenia, że pracę zawodową podjęła dopiero po wydaniu decyzji o przejęciu gospodarstwa rolnego, na okoliczność czego przedstawiła świadectwa pracy. Organ nie odniósł się w ogóle do tych dokumentów. Sąd nakazał także ustalić czy mimo wniosku małżonków K. o przejęcie gospodarstwa rolnego była nadto wymagana zgoda zstępnej (skarżącej) to jest czy praca na przedmiotowym gospodarstwie stanowiła dla nie główne źródło utrzymania. W toku ponownego rozpoznawania sprawy organ I instancji stwierdził, że dowody zebrane w sprawie nie pozwalają na ustalenie, że skarżąca w dacie wydawania decyzji z [...] stycznia 1977 r. pracowała na stałe w gospodarstwie rolnym rodziców. Organ wskazał na następujące okoliczności i fakty: -oświadczenie K. K. złożone do protokołu czynności z [...] listopada 1976 r, z którego wynikało, że jego dzieci wyprowadziły się do innych miejscowości, mają własne rodziny i nie interesują się gospodarstwem rodziców; -małżonkowie K. ukończyli po 70 lat a więc spełniają warunki umożliwiające im przekazanie gospodarstwa rolnego na Skarb Państwa; -powierzchnia gospodarstwa rolnego przekracza wymaganą do przekazania powierzchnię tj. 2 ha; -małżonka K. K. w sposób dorozumiany wyraziła zgodę na przejęcie gospodarstwa a ustawa nie przewidywał szczególnej formy składania oświadczenia woli; -sprzeczności zawarte w oświadczeniu skarżącej dotyczącej stałej pracy w gospodarstwie rolnym rodziców i dowodach z zaświadczenia Urzędu Miejskiego w M. o zameldowaniu skarżącej w latach 1976 i 1977 w miejscowości P. [...] wraz z mężem i oświadczeniem jej ojca o przebywaniu poza miejscem zamieszkania rodziców i nie zajmowaniem się ich gospodarstwem rolnym. W związku z tym Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi ponowną decyzją z [...] lutego 2012 r. na podstawie art. 156 § 2 k.p.a. w zw z art. 158 k.p.a. odmówił stwierdzenia nieważności decyzji z [...] stycznia 1977 r. a następnie decyzję tę utrzymał w mocy decyzją z [...] kwietnia 2012 r. Ponad argumentację zaprezentowaną wcześniej dodał, że w aktach sprawy brak jest dokumentów które potwierdzałyby, że skarżąca pracowała w gospodarstwie rolnym rodziców w dacie jego przejmowania na własność Skarbu Państwa. Skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego wniosła M. P., wnosząc o uchylenie obu decyzji Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi. Zarzuciła: -naruszenie prawa materialnego tj. przepisów ustawy z 29 maja 1974 r. o przekazywaniu gospodarstw rolnych na własność Skarbu Państwa za rentę i spłaty pieniężne poprzez wadliwe przyjęcie, że żona K. K. wyraziła zgodę na przejęcie gospodarstwa rolnego podczas gdy takiej zgody nigdy nie wyrażała, nie wiedziała o wniosku męża i dlatego swe prawa do gospodarstwa rolnego przekazała na rzecz skarżącej. Okoliczność ta wynikać miała z wypisu z rejestru gruntów; -naruszenie art. 4 wyżej powołanej ustawy poprzez przejęcie gospodarstwa rolnego bez zgody skarżącej podczas gdy pracowała ona w tym gospodarstwie i praca ta była dla niej głównym źródłem dochodu. Do pracy poza gospodarstwem rodziców dojeżdżała właśnie od nich. W odpowiedzi na skargę Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi wniósł o jej oddalenie podtrzymując argumenty zawarte w zaskarżonych decyzjach. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył co następuje. Skarga nie zasługuje na uwzględnienie. Zgodnie z treścią art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153 poz. 1269 ze zm.) sąd administracyjny sprawuje wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę pod względem zgodności z prawem zaskarżonej decyzji administracyjnej. Ocenie podlega konkretna sprawa, rozpoznawana wcześniej przez organ administracji publicznej, pod kątem prawidłowości zastosowania przepisów obowiązującego prawa i trafności rozstrzygnięcia. Kompetencje sądu administracyjnego nakładają na niego obowiązek oceny przebiegu postępowania administracyjnego i to zarówno czynności podejmowanych w toku tego postępowania jak i treści i podstaw wydanej decyzji administracyjnej. Działanie sądu ma bowiem na celu ewentualne wyeliminowanie z obrotu prawnego decyzji czy postanowienia, które w jakikolwiek sposób naruszałyby obowiązujące prawo. (por. wyrok NSA Warszawa z 20 stycznia 2010 r. I GSK 982/08 LEX nr 594803). Ponadto należy mieć na względzie, że organ ponownie rozpoznający sprawę związany był wytycznymi Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego. Zakres nie rozpoznania istoty sprawy sprowadzał się w tym świetle do ustalenia czy wymagana była zgoda zstępnej na przekazanie gospodarstwa rolnego na rzecz Skarbu Państwa a to z kolei musiałoby wynikać z faktu jej pracy w gospodarstwie rodziców, przed jego przekazaniem, która to praca byłaby jej głównym źródłem utrzymania. Organ administracji prawidło ustalił, że skarżąca, przed przekazaniem gospodarstwa rolnego na rzecz Skarbu Państwa nie pracowała w gospodarstwie rodziców na stałe. Ustalenia poczynione przez organ Sąd przyjmuje jako własne. Podstawę prawną decyzji z [...] maja 1975 r. stanowiły przepisy ustawy z 29 maja 1974 r. o przekazywaniu gospodarstw rolnych na własność Państwa za rentę i spłaty pieniężne. Warunki przekazania gospodarstwa określone zostały w art. 9 ustawy i były następujące: -rolnik osiągnął wiek 65 lat mężczyzna a 60 lat kobieta; -powierzchnia gospodarstwa przekraczała 2 ha, a przedmiotem przekazania było wszystkie nieruchomości wchodzące w skład tego gospodarstwa. -w wypadku gdy w gospodarstwie rolnym pracowali zstępni, dla skuteczności przekazania wymagana była ich zgoda, za wyjątkiem sytuacji w której praca ta nie stanowiła dla nich głównego źródła dochodu. O tym stanowił art. 4 tej ustawy. Decyzja Naczelnika Gminy została wydana [...] stycznia 1977 r. czyli konieczność wyrażenia przez skarżącą zgody na zbycie gospodarstwa rolnego wymagałby wykazania, że przed tą datą skarżąca na stałe pracowała w gospodarstwie rolnym i było to jej główne źródło utrzymania. Z oczywistych względów to na skarżącej ciążył ciężar wykazania tych okoliczności. Organ bowiem nie mógł mieć w tym względzie wiedzy takiej jaką miała sama zainteresowana. Dlatego prawidłowo organ wezwał ją do wykazania okoliczności związanych z jej zamieszkaniem i zatrudnieniem w latach 1976 i 1977 /wezwanie doręczone [...] lutego 2011 r). Skarżąca w toku całego postępowania złożyła decyzję emerytalną z 1995 r a więc wydaną znacznie po tym jak doszło do przejęcia gospodarstwa rolnego, zaświadczenie z ZUS z którego wynika, że istotnie pracowała w 1976 r w gospodarstwie rolnym - ale było to gospodarstwo teściów a nie rodziców, zaświadczenie z GDDKiA że od [...] października 1977 r. pracowała w pełnym wymiarze czasu pracy jako robotnik drogowy w Rejonie Dróg Publicznych w B., świadectwo pracy z Gminnego Ośrodka Kultury w M. iż od [...] grudnia 1982 r. do [...] lipca 1986 pracowała tam jako sprzątaczka, zaświadczenie z Zespołu Szkół w M. o pracy jako robotnik od [...] sierpnia 1986 r do [...] lutego 1996 r, zaświadczenia o zatrudnieniu i wynagrodzeniu od 1978 r, a więc po przekazaniu gospodarstwa rolnego przez rodziców, wezwania płatnicze wystawione na rodziców - a więc nie mające znaczenie w sprawie. Ponadto organ uzyskał zaświadczenie o zameldowaniu z Urzędu Miejskiego w M. z [...] października 2011 r. z którego wynikało, że skarżąca w latach 1976 i 1977 była zameldowana na pobyt stały w miejscowości P. [...], i tam był również zameldowany jej mąż. Z żadnego z wyżej wymienionych dokumentów nie wynikało aby skarżąca w dacie wydawania decyzji administracyjnej mieszkała u rodziców i pracowała na ich gospodarstwie rolnym. Wprost przeciwnie z zaświadczenia o zameldowaniu wynikało iż była zameldowana w miejscowości P. [...] a tam mieli gospodarstwo jej teściowie - co z kolei wynika z aktu notarialnego z [...] września 2000 r. Pracowała w tym czasie w pełnym wymiarze czasu pracy w Rejonie Dróg Publicznych w B. i przyjmując nawet nie udowodnione twierdzenie o jej pracy w gospodarstwie rolnym rodziców, co najwyżej praca ta mogłaby być jej ubocznym źródłem dochodu skoro w Rejonie Dróg Publicznych pracowała na pełnym etacie. Mimo powiadomienia organu o możliwości zapoznania się z aktami, składania wniosków skarżąca nie przedstawiła, poza wyżej wskazanymi, innych dowodów na okoliczność jej pracy w gospodarstwie rolnym czy to w 1976 r. czy 1977 r tj. do czasu podjęcia pracy w Rejonie Dróg Publicznych Pracę tam podjęła [...] października 1977 r. , co jednak nie jest równoznaczne z przyjęciem, że wcześniej pracowała u rodziców. Z zaświadczenia z ZUS z [...] listopada 2011 r. wynika, że wprost przeciwnie. Do obliczenia świadczenia emerytalnego doliczono skarżącej m. in. Okres od [...] stycznia 1976 r. do [...]11.1976 r tj do dnia przekazania gospodarstwa rolnego jej teściów na rzecz Skarbu Państwa. Zaświadczenie to, nie było kwestionowane przez strony i jako dokument urzędowy stanowi dowód na to co zostało w nim zaświadczone. Zaświadczenie to w powiązaniu z informacjami na temat zamieszkania wskazują jednoznacznie, że w okresie bezpośrednio poprzedzającym wydanie decyzji z [...] lutego 1977 r. pracowała w gospodarstwie swych teściów a nie w gospodarstwie rodziców. Potwierdza to także oświadczenie jej ojca z którego wynikało, że powodem składania wniosku o przejęcie gospodarstw rolnego było opuszczenie go przez dzieci i ich brak zainteresowania tym gospodarstwem. W związku z tym organ zasadnie przyjął iż skarżąca w dacie wydawania decyzji nie pracowała na stałe w gospodarstwie rolnym rodziców. Zasadnie również organ uznał, że nie doszło do naruszenia przepisów art. 9 ustawy poprzez brak zgody małżonka (żony) na zbycie nieruchomości na rzecz Skarbu Państwa. Niezbędną przesłanką wydania nie wadliwej decyzji administracyjnej o przejęciu gospodarstwa rolnego na własność Państwa, w trybie ustanowionym przepisem art. 31 ust. 1 ustawy z 29 maja 1974 r. jest między innymi wniosek rolnika o czym stanowi art. 9 ust 1 powoływanej ustawy. Omawiana ustawa nie ustanawia żadnej formy dla skutecznego złożenia takiego wniosku. Należy zatem przyjąć, że oświadczenie woli rolnika polegające na złożeniu wniosku o którym mowa w art. 9 ust. 1 powoływanej ustawy może przybrać każdą formę byleby nastąpiła dostateczna manifestacja woli przekazania gospodarstwa Państwu w zamian za rentę. Taki wniosek wypływa z treści art. 60 kodeksu cywilnego, który stanowi, że wola osoby dokonującej czynności prawnej może być wyrażona przez każde zachowanie się tej osoby które ujawnia jej wolę w sposób ostateczny. Wyjątki od tej ogólnej zasady muszą przybrać formę przepisu ustawy. W przedmiotowej sprawie nie ulega wątpliwości, że ojciec skarżącej złożył Naczelnikowi Gminy oświadczenie woli na piśmie, w którym stwierdził, że owo oświadczenie składa również w imieniu swojej żony. Treścią oświadczenia było przekazanie gospodarstwa rolnego państwu w zamian za rentę a na podstawie tego oświadczenia miało dojść do skutku rzeczowego w postaci zmiany właściciela tego gospodarstwa. Owo oświadczenie woli jest zatem elementem umowy cywilnoprawnej. Zgodnie z art. 37 § 1 obowiązującego w 1977 kodeksu rodzinnego i opiekuńczego ważność umowy która została zawarta przez jednego z małżonków bez wymaganej zgody drugiego zależała od potwierdzenia umowy przez drugiego małżonka. Takie potwierdzenie również nie wymagało żadnej szczególnej formy. Analiza akt dowodzi, że nastąpiło ono i co najmniej dwukrotnie w 2 różnych formach. A. K. pobierała rentę a więc musiała mieć świadomość iż stanowi ona ekwiwalent za przekazanie gospodarstwa rolnego. Potwierdziła to nadto sprawie [...] Sądu Rejonowego w B. w postępowaniu o zniesieniu współwłasności po śmierci jej męża, w którym złożyła oświadczenie, iż razem z mężem przekazali gospodarstwo na rzecz Skarbu Państwa w 1977 r. Pozostały jedynie zabudowania, które przekazała następnie M. P. Dokument ten jednoznacznie świadczy o tym, że A. K. wiedziała o przekazaniu gospodarstwa rolnego na rzecz Skarbu Państwa i na to w sposób dorozumiany wyraziła zgodę. Ustawa z 29 maja 1974 r. w art. 11 wskazywała, że rolnik, który przekazał gospodarstwo rolne za rentę może zatrzymać budynki wchodzące w jego skład, które stają się przedmiotem odrębnej własności. Przekazanie zatem M. P. przedmiotowych budynków w ramach postępowania o zniesienie współwłasności nie stanowiło dowodu na okoliczność nie wyrażenia zgody na zbycie przedmiotowego gospodarstwa rolnego tylko skutkiem wcześniejszych decyzji o przekazaniu wraz z mężem gospodarstwa rolnego na rzecz Skarbu Państwa. Z tych względów organ prawidłowo uznał, że brak jest w świetle art. 156 § 1 k.p.a. podstaw do uznania, że doszło do oczywistego i rażącego naruszenia norm prawa materialnego, procesowego czy kompetencyjnego przy wydawaniu decyzji z [...] stycznia 1977 r. i zasadnie nie uwzględnił wniosku o stwierdzenie nieważności decyzji z [...] stycznia 1977 r. Z tych wszystkich względów i na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi t.j. D.U. z 2012, poz. 270) Sąd oddalił skargę. O kosztach postępowania Sąd orzekł na podstawie § 18 ust.lc i § 19 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnei udzielonej z urzędu.