IV SA/Wa 1035/18

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Małgorzata Małaszewska-Litwiniec, Sędziowie sędzia del. SO Aleksandra Westra (spr.), sędzia WSA Anita Wielopolska, Protokolant ref. staż. Magdalena Dębska, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 3 lipca 2018 r. sprawy ze skargi K. W. na decyzję Prezesa Instytutu Pamięci Narodowej - Komisji Ścigania Zbrodni Przeciwko Narodowi Polskiemu z dnia [...] stycznia 2018 r. nr [...] w przedmiocie odmowy potwierdzenia statusu działacza opozycji antykomunistycznej lub osoby represjonowanej z powodów politycznych 1. uchyla zaskarżoną decyzję; 2. zasądza od Prezesa Instytutu Pamięci Narodowej - Komisji Ścigania Zbrodni Przeciwko Narodowi Polskiemu na rzecz skarżącego K. W. kwotę 100 (sto) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego. Wnioskiem z dnia [...] sierpnia 2017 r. K. W. zwrócił się do Instytutu Pamięci Narodowej - Komisji Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu o wydanie decyzji administracyjnej w sprawie spełnienia warunków, o których mowa w art. 4 ustawy z dnia 20 marca 2015 r. o działaczach opozycji antykomunistycznej oraz osobach represjonowanych z powodów politycznych (Dz. U. z 2015 r. poz. 693 z późn. zm.). Po rozpatrzeniu wniosku Prezes IPN wydał decyzję Nr [...] z [...] stycznia 2018 r. o odmowie potwierdzenia, że Wnioskodawca spełnia warunki, o których mowa w art. 4 ustawy o działaczach opozycji. W uzasadnieniu decyzji organ wskazał, że w zasobie archiwalnym Instytutu Pamięci Narodowej odnaleziono następujące dokumenty dotyczące Strony: – dziennik rejestracyjny b. WUSW K., poz. [...], sygn. akt [...] t. 4, z którego wynika, że K. W. został zarejestrowany w dniu [...] maja 1982 r. do nr [...] przez Wydział [...] -[...] jako tajny współpracownik o ps. "[...]", z ewidencji zdjęty w dniu [...] stycznia 1990 r.; – kartę [...] z kartoteki rejestracyjnej b. WUSW w K., sygn. akt [...], z której wynika, że K. W., s. K. i J. z d. G., ur. [...] września 1948 r., został zarejestrowany w dniu [...] maja 1982 r. do nr. [...] przez Wydział [...] KWMO G. jako TW ps. "[...]", pozyskany na podstawie dobrowolności przez ppor. Z. S. do zagadnień związanych z nieprawidłowościami w funkcjonowaniu instytucji państwowych i organizacji społecznych; – kartę [...] z kartoteki odtworzeniowej b. WUSW K., sygn. akt [...], z której wynika, że z dniu [...] lutego 1990 r. wybrakowano materiały dotyczące K. W., s. K. i J. z d. G., ur. [...] września 1948 r., zarejestrowanego w dniu [...] maja 1982 r. do numery [...]; – kartę [...] z kartoteki rejestracyjnej b. WUSW K., sygn. akt [...], z której wynika, że w dniu [...] maja 1985 r. zmienił się oficer utrzymujący kontakt z TW ps. "[...]", sprawę przejął por. M.. Organ wskazał, że wpis do dziennika rejestracyjnego był ostatnim etapem rejestracji, po uprzednim zatwierdzeniu werbunku przez przełożonych. Wpis danej osoby do ewidencji organów bezpieczeństwa państwa w połączeniu z pochodzącą z tej ewidencji informacją o prawie ośmioletnim okresie współpracy ze służbą bezpieczeństwa oraz informacją o zmianie w dniu 4 maja 1985 r. funkcjonariusza utrzymującego kontakt z TW wskazują, że rejestracja nie była pozorna, a osoba ta podejmowała działania w charakterze tajnego informatora lub pomocnika przy operacyjnym zdobywaniu informacji. Wskazano, że akta tajnego współpracownika ps. "[...]" nie zostały złożone w archiwum organów bezpieczeństwa państwa, natomiast z zapisów wynika, że w dniu [...] stycznia 1990 r. miało miejsce zdjęcie z ewidencji, w dniu [...] lutego 1990 r. wybrakowano materiały dotyczące wnioskodawcy, co wskazuje, że rozwiązanie współpracy nastąpiło w dniu [...] stycznia 1990 r. tj. w okresie rozwiązania służby bezpieczeństwa. Prezes IPN wskazał także, że W. F. i F. M. w publikacji "Wokół teczek bezpieki - zagadnienia metodologiczno- źródłoznawcze, red. F. M., IPN, K. 2006 r.", analizując kwestie akt agenturalnych wskazali, że "sformalizowane i wieloetapowe procedury (rejestracji tajnych współpracowników), w których udział musiało brać wiele osób (w przypadku zwykłego funkcjonariusza potrzebował on zwykle akceptację dwóch - trzech swoich przełożonych; pominięto tu całkowicie rolę i zadanie ewidencji w procesie pozyskiwania TW), zasadniczo uniemożliwiają sytuację, w której ktoś nieświadomie zostałby zarejestrowany jak agent w sieci agenturalnej.". Organ wskazał, że zgodnie z art. 7 ustawy z dnia 18 grudnia 1998 r. o Instytucie Pamięci Narodowej - Komisji Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu (Dz. U. z 2016 r poz 152, z pozn zm.) dokumentami są wszelkie nośniki informacji niezależnie od formy przechowywania informacji, w tym w szczególności akta, kartoteki rejestry, pliki komputerowe, pisma, mapy, plany, filmy i inne nośniki obrazu, nośniki dźwięku i wszelkich innych form zapisu, a także kopie, odpisy i inne duplikaty tych nośników informacji. Wychodząc z tej definicji dokumentu należy uznać, że wszelkie zapisy ewidencyjne są również dokumentami w rozumieniu ustawy o Instytucie Pamięci Narodowej. Fakt rejestracji danej osoby w ewidencji, wytworzenie w sprawie dokumentów dotyczących współpracy oznacza, że dokumenty te (ewidencyjne) zostały wytworzone, zdaniem Prezesa IPN, w ramach czynności wykonywanych przy udziale danej osoby w charakterze tajnego informatora lub pomocnika przy operacyjnym zdobywaniu informacji przez organy bezpieczeństwa państwa. Powołano również, że trzy lata po zarejestrowaniu TW - w 1985 r., zmieniono oficera prowadzącego na inną osobę, która dalej prowadziła TW aż do 1990 r. Organ uznał, że ta okoliczność przemawia za tezą, że rejestracja wnioskodawcy jako TW nie była pozorna. Organ ocenił, że ujawnione w toku postępowania zapisy dotyczące zarejestrowania Strony jako tajnego współpracownika wykluczają możliwość wydania potwierdzenia, że spełnia ona warunki określone w art. 4 ustawy z dnia 20 marca 2015 r. o działaczach opozycji antykomunistycznej oraz osobach represjonowanych z powodów politycznych. Organ podkreślił przy tym, że nie przesądza o współpracy wnioskodawcy z organami bezpieczeństwa państwa, a jedynie informuje o treści dokumentów zachowanych w archiwach, nie prowadząc także postępowania w celu potwierdzenia lub zaprzeczenia ich prawdziwości. Wnioskodawca złożył na powyższą decyzję skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, zarzucając jej naruszenie przepisów postępowania tj. art. 7 kpa, 77 kpa, art 107 § 1 i § 3 kpa poprzez brak dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz brak wyczerpującego zebrania i rozpatrzenia materiału dowodowego i w rezultacie naruszenie przepisów art. 2 i art. 5 ust 1 ustawy z dnia 20 marca 2015 roku o działaczach opozycji antykomunistycznej oraz o osobach represjonowanych z powodów politycznych poprzez ich niezastosowanie. Skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania oraz zasądzenie na jego rzecz kosztów postępowania. Skarżący wniósł również o uzupełnienie materiału dowodowego o dokumenty zgromadzone w aktach sprawy karnej toczącej się przed Sądem Okręgowym w G.. W uzasadnieniu skargi wskazał na okoliczności dotyczące jego działalności w strukturach NSZZ Solidarność, represjach i internowaniu. Wskazał również że na podstawie przepisów ustawy rehabilitacyjnej z 1991 r. otrzymał rekompensatę pieniężną jako zadośćuczynienie za okres internowania. Wskazał, że Sąd Okręgowy prowadzący postępowanie w tym zakresie nie tylko weryfikował materiały IPN, ale również przesłuchiwał świadka – funkcjonariusza Wydziału [...] por. M., który nie potwierdził, że Strona była tajnym współpracownikiem. Powołał, że nie było w sprawie żadnych dowodów potwierdzających, że był tajnym współpracownikiem SB, ani przejawów jego rzekomej aktywności. Skarżący zarzucił, że trudno zweryfikować o jakich dokładnie dokumentach wytworzonych przez niego mówi zaskarżona decyzja albowiem z wymienionych nie ma żadnych pochodzących od niego. W odpowiedzi na skargę Prezes IPN wniósł o jej oddalenie, podtrzymując dotychczasowe stanowisko w sprawie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Skarga podlegała uwzględnieniu, przy wydaniu bowiem zaskarżonej decyzji doszło do uchybienia przepisom prawa materialnego i procesowego, które miało wpływ na wynik sprawy. Z wniosku Skarżącego toczyło się przed Prezesem IPN postępowanie w sprawie potwierdzenia, że K. W. spełnia warunki, o których mowa w art. 4 ustawy z dnia 20 marca 2015 r. o działaczach opozycji antykomunistycznej oraz osobach represjonowanych z powodów politycznych. Stosownie zaś do art. 4 powołanej ustawy status działacza opozycji antykomunistycznej lub osoby represjonowanej z powodów politycznych przysługuje osobie: 1) która nie była pracownikiem, funkcjonariuszem lub żołnierzem organów bezpieczeństwa państwa, chyba że przedłoży dowody, że przed dniem 4 czerwca 1989 r. bez wiedzy przełożonych, czynnie wspierała osoby lub organizacje działające na rzecz odzyskania przez Polskę niepodległości i suwerenności lub respektowania politycznych praw człowieka w Polsce, 2) co do której w archiwum Instytutu Pamięci Narodowej - Komisji Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu nie zachowały się dokumenty wytworzone przez nią lub przy jej udziale, w ramach czynności wykonywanych przez nią w charakterze tajnego informatora lub pomocnika przy operacyjnym zdobywaniu informacji przez organy bezpieczeństwa państwa. Wobec tego przy orzekaniu, czy osoba ubiegająca się o potwierdzenie statusu działacza opozycji antykomunistycznej lub osoby represjonowanej z powodów politycznych Prezes IPN bada jedynie 2 przesłanki – czy osoba taka nie była pracownikiem, funkcjonariuszem lub żołnierzem organów bezpieczeństwa państwa, chyba że przedłoży dowody, że przed dniem 4 czerwca 1989 r. bez wiedzy przełożonych, czynnie wspierała osoby lub organizacje działające na rzecz odzyskania przez Polskę niepodległości i suwerenności lub respektowania politycznych praw człowieka w Polsce (1 przesłanka) oraz co do której w archiwum Instytutu Pamięci Narodowej - Komisji Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu nie zachowały się dokumenty wytworzone przez nią lub przy jej udziale, w ramach czynności wykonywanych przez nią w charakterze tajnego informatora lub pomocnika przy operacyjnym zdobywaniu informacji przez organy bezpieczeństwa państwa (2 przesłanka). W przedmiotowej sprawie organ wydając decyzję odmowną powołał się na wynik przeprowadzonej kwerendy w zasobie archiwalnym Instytutu Pamięci Narodowej, wskazując na treść zapisu ewidencyjnego w dzienniku rejestracyjnym b. WUSW K., poz. [...] (potwierdzający fakt zarejestrowania jako tajny współpracownik o ps. "[...]"), kartę [...] z kartoteki rejestracyjnej b. WUSW K. (potwierdzającej fakt zarejestrowania jako tajny współpracownik o ps. "[...]", pozyskany na podstawie dobrowolności przez ppor. Z. S. do zagadnień związanych z nieprawidłowościami w funkcjonowaniu instytucji państwowych i organizacji społecznych), kartę [...] z kartoteki odtworzeniowej b. WUSW K. (potwierdzającej wybrakowanie w dniu [...] lutego 1990 r. materiałów dotyczących K. W.), kartę [...] z kartoteki rejestracyjnej b. WUSW K. (potwierdzającej, że w dniu [...] maja 1985 r. zmienił się oficer utrzymujący kontakt z TW ps. "[...]"). W ocenie organu z dokumentów tych wynika, że Strona została zarejestrowana jako tajny współpracownik ps. "[...]" nr rej. [...]. Jednocześnie z akt sprawy wynika, że w zasobie archiwalnym IPN nie odnaleziono żadnych dokumentów w formie papierowej wytworzonych przez Wnioskodawcę lub przy jego udziale. Organ powołał jednak, że wpis danej osoby do ewidencji organów bezpieczeństwa państwa wskazuje, że rejestracja nie była pozorna, a osoba ta podejmowała działania w charakterze tajnego informatora lub pomocnika przy operacyjnym zdobywaniu informacji. Organ powołał się również na art. 7 ustawy z dnia 18 grudnia 1998 r. o Instytucie Pamięci Narodowej - Komisji Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu, wskazując, że dokumentami w rozumieniu ustawy są wszelkie nośniki informacji, niezależnie od formy przechowywania informacji, w tym szczególności akta, kartoteki, rejestry. Organ uznał więc, że wszelkie zapisy ewidencyjne są również dokumentami w rozumieniu ustawy o IPN, a fakt rejestracji danej osoby w ewidencji oznacza, że dokumenty te (ewidencyjne) zostały wytworzone w ramach czynności wykonywanych przy udziale danej osoby w charakterze tajnego informatora lub pomocnika przy operacyjnym zdobywaniu informacji przez organy bezpieczeństwa państwa. W ocenie Sądu decyzja organu nie była zasadna. Brak jest podstaw pozwalających na stwierdzenie, że w zasobie archiwalnym IPN znajdują się dokumenty dotyczące K. W., spełniające kryteria, o których mowa w art. 4 ust. 2 ustawy. Mianowicie z powołanych przez organ dokumentów w postaci zapisu ewidencyjnego dziennika rejestracyjnego poz. [...], z kart [...] , [...], [...] wynika, że Strona została zarejestrowana jako TW, że w dniu [...] lutego 1990 r. wybrakowano materiały dotyczące TW ps. "[...]", że w dniu [...] maja 1985 r. zmienił się oficer utrzymujący kontakt z TW ps. "[...]". Z zapisów w dzienniku rejestracyjnym i kartach nie można jednak, wbrew twierdzeniu organu, dokonać oceny spełnienia kryteriów określonych w art. 4 ust. 2 ustawy. Brak jest jakichkolwiek podstaw umożliwiających stwierdzenie, że dokumenty te (ewidencyjne) zostały wytworzone przez Wnioskodawcę lub przy jego udziale w ramach czynności wykonywanych w charakterze tajnego informatora organów bezpieczeństwa państwa. W przedmiotowej sprawie nie ujawniono w zasobach IPN żadnego dokumentu sporządzonego, bądź podpisanego przez Stronę. Nie zachował się też żaden inny dokument, którego treść pozwalałaby na dokonanie ustaleń w zakresie wytworzenia dokumentów przy udziale Strony, w ramach czynności wykonywanych przez Stronę w charakterze tajnego informatora lub pomocnika przy operacyjnym zdobywaniu informacji przez organy bezpieczeństwa państwa. Powoływane w sprawie przez organ dokumenty – zapisy w ewidencji – zostały sporządzone przez osoby prowadzące ewidencje, zapewne w ramach wykonywania przez nie obowiązków pracowniczych. Nie istnieją żadne dowody świadczące o tym, że dokumenty te zostały wytworzone, po pierwsze przy udziale Strony, a dodatkowo jeszcze w ramach czynności wykonywanych przez Wnioskodawcę w charakterze tajnego informatora lub pomocnika przy operacyjnym zdobywaniu informacji przez organy bezpieczeństwa. Ocena organu co do spełnienia kryteriów art. 4 ust. 2 ustawy była więc całkowicie błędna. Stwierdzone naruszenie art. 80 k.p.a. doprowadziło do niewłaściwego zastosowania art. 4 ust. 2 ustawy, a w konsekwencji wydania decyzji odmownej. W tym miejscu należy zwrócić uwagę, że organ prowadząc postępowanie nie weryfikuje odnalezionych pod względem prawdziwości, czy przydatności w postępowaniu operacyjnym dokumentów, natomiast jest zobowiązany do sprawdzenia, czy w archiwum Instytutu Pamięci Narodowej zachowały się dokumenty spełniające kryteria z art. 4 ust. 2 ustawy. W przedmiotowej sprawie takich dokumentów nie ujawniono. Całkowicie pozbawione podstaw prawnych, w aspekcie kryteriów z art. 4 ust. 2 ustawy, jest przyjęcie domniemania, że skoro doszło do rejestracji jako TW, zmienił się oficer prowadzący, a materiały dotyczące Strony zostały wybrakowane w dniu [...].02.1990 r., to odnalezione dokumenty ewidencyjne zostały wytworzone w ramach czynności wykonywanych przy udziale Strony w charakterze tajnego informatora lub pomocnika przy operacyjnym zdobywaniu informacji przez organy bezpieczeństwa państwa, albowiem w Służbie Bezpieczeństwa nie dokonywano pozornych rejestracji. Brak jest bowiem jakiegokolwiek materiału dowodowego pozwalającego na stwierdzenie jakie czynności wykonywane były przy udziale Strony, działającej jako tajny informator lub pomocnik. Przepis jednoznacznie również wskazuje dodatkowe kryterium, a mianowicie czynności muszą być wykonywane przy operacyjnym zdobywaniu informacji przez organy bezpieczeństwa państwa. Przy ponownym rozpoznaniu sprawy organ winien ponownie przeanalizować zgromadzony w sprawie materiał dowodowy i dokonać oceny dowodów, zgodnie z wytycznymi Sądu. W świetle powyższych okoliczności stwierdzić należy, że zaskarżona decyzja zapadła z naruszeniem przepisów procesowych i prawa materialnego, co skutkuje jej uchyleniem, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c) p.p.s.a. O kosztach orzeczono na podstawie art. 200, 205 § 1 i 209 p.p.s.a.