IV SA/Wa 1051/21

Warszawa, 5 stycznia 2022 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie: Przewodniczący Sędzia WSA Wojciech Rowiński Sędzia WSA Kaja Angerman (spr.) Sędzia WSA Marzena Milewska-Karczewska Protokolant: ref. Katarzyna Matecka-Caban po rozpoznaniu na rozprawie 5 stycznia 2022 r. sprawy ze skargi S. C. na decyzję Głównego Inspektora Ochrony Środowiska z [...] maja 2021 r. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia administracyjnej kary pieniężnej oddala skargę. Przedmiotem kontroli sądowoadministracyjnej, na skutek skargi S. C. (dalej również "skarżący"), była decyzja Głównego Inspektora Ochrony Środowiska (dalej również "organ" lub "GIOŚ") z [...] maja 2021 r. nr [...], utrzymująca w mocy decyzję [...] Wojewódzkiego Inspektora Ochrony Środowiska (dalej również "organ pierwszej instancji" lub "WIOŚ") z [...] czerwca 2020 r. znak: [...] w przedmiocie odmowy umorzenia administracyjnej kary pieniężnej. Zaskarżoną decyzję organ wydał przyjmując następujące ustalenia faktyczne i ocenę prawną. S. C. pismem z 19 lutego 2020 r. zwrócił się o umorzenie kary administracyjnej, wymierzonej decyzją [...] Wojewódzkiego Inspektora Ochrony Środowiska z [...] stycznia 2020 r. wydaną na podstawie art. 194 ust. 4 ustawy z 14 grudnia 2012 r. o odpadach (Dz. U. z 2019 r. poz. 701 ze zm., dalej również "ustawa o odpadach") w wysokości 40 000 złotych za prowadzenie działalności w zakresie przetwarzania odpadów bez wymaganego zezwolenia. Skarżący wskazał, że jest w bardzo trudnej sytuacji: majątkowej, osobistej i zdrowotnej. Skarżący boryka się z olbrzymimi zaległościami finansowymi na rzecz Zakładu Ubezpieczeń Społecznych (zaległe, nieopłacone składki na ubezpieczenie społeczne) i urzędu skarbowego (zaległe podatki) i z tego tytułu posiada zadłużenie wraz z odsetkami w wysokości ok. dwóch milionów złotych. Toczą się wobec niego postępowania egzekucyjne prowadzone zarówno przez komornika sądowego, jak i naczelnika urzędu skarbowego. Na poczet powyższego zadłużenia zostały zajęte jego nieruchomości, a sam nie posiada żadnych oszczędności Skarżący podkreślił, że jego problemy finansowe zaczęły się w 2008 r., kiedy rozpadło się jego pierwsze małżeństwo. Dodał, że córka "z pierwszego małżeństwa" przeszła w 2005 r. skomplikowaną operację kręgosłupa, a następnie wymagała dalszego leczenia i rehabilitacji. Skarżący na ten cel przeznaczył "znaczne środki finansowe" stanowiące oszczędności. Ponadto skarżący oświadczył, że pozostaje w drugim związku małżeńskim, ale z żoną zawarł umowę małżeńska ustanawiającą rozdzielność majątkową . Skarżący, na wezwanie organu pierwszej instancji do usunięcia braków formalnych wniosku o udzielenie ulgi w zapłacie ww. kary pieniężnej, przedłożył kopię dokumentów obrazujących jego sytuację majątkową. [...] Wojewódzki Inspektor Ochrony Środowiska decyzją z [...] czerwca 2020 r., wydaną na podstawie art. 67a § 1 pkt 3 ustawy z 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa (Dz. U. z 2019 r. poz. 900 ze zm., dalej "ordynacja podatkowa") i art. 104 i art. 107 ustawy z 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2020 r. poz. 256 ze zm., dalej również "k.p.a.") odmówił umorzenia ww. kary administracyjnej, uznając, że okoliczności podnoszone przez skarżącego nie uzasadniały jego ważnego interesu w przyznanie tego rodzaju ulgi. WIOŚ wskazał, że skarżący prowadzi działalność gospodarczą od 1993 r. i ona stanowi jego źródło utrzymania. Działalność ta zarówno w 2017 r. jak i w 2018 r. wygenerowała przychód przekraczający milion złotych, a po odliczeniu kosztów prowadzenia tej działalności każdy rok obrotowy zakończył się wynikiem dodatnim (dochód odpowiednio 32 813,41 zł i 36 373,10 zł). Dalej WIOŚ wywiódł, że skarżący nie reguluje zobowiązań publicznoprawnych od 2006 r. Co prawda skarżący wskazał na zdarzenie losowe – chorobę córki, ale okoliczność ta miała miejsce 15 lat temu i skarżący na jej leczenie przeznaczył oszczędności, a nie środki obrotowe. W konsekwencji organ pierwszej instancji stanął na stanowisku, że tak odległe w czasie zdarzenie losowe nie może mieć wpływu na aktualną zdolność skarżącego do regulowania zobowiązań. WIOŚ podkreślił, że problemy finansowe skarżącego, które wynikają m.in. z niepłacenia przez okres 15 lat podatku VAT, stanowią konsekwencję podejmowanych przez niego działań w ramach prowadzonej działalności gospodarczej. Dlatego okoliczność ta nie mogła stanowić przesłanki do udzielenia ulgi i umorzenia administracyjnej kary pieniężnej, która podobnie jak podatki są należnością publicznoprawną. Ponadto organ pierwszej instancji podkreślił, że ważąc "interes podatnika" należy mieć na uwadze także "interes publiczny", a mianowicie, że wpływy z podatków i innych należności publicznoprawnych (w tym z tytułu kar pieniężnych) mają zaspokoić realizację różnych celów społecznych. W "interesie publicznym" leży by podatnicy stosowali się do przepisów podatkowych, by była przestrzegana zasada równości sprawiedliwości opodatkowania, zaś stosowanie ulg podatkowych stanowiło sytuację wyjątkową. Udzielenie takiej ulgi skarżącemu niewątpliwie stawiałoby go w sytuacji korzystniejszej od tej, w jakiej funkcjonują pozostali podatnicy, którzy wywiązują się z obciążających ich obowiązków podatkowych. Na marginesie organ pierwszej instancji zasygnalizował, że w 2016 r. wymierzył skarżącemu dwie administracyjne kary pieniężne po 500 zł każda, których skarżący, mimo niewysokiej kwoty, również nie uiścił dobrowolnie (została wyegzekwowana dopiero w 2017 r.). Zdaniem WIOŚ takie działania wskazują na unikanie przez skarżącego płatności ciążących na nim zobowiązań. Dodatkowo organ pierwszej instancji wskazał, że skoro skarżący posiada majątek (działki gruntu o numerach [...], [...], [...] i [...] położone w [...]), to możliwe jest zaspokojenie należności z tytułu administracyjnych kar pieniężnych. Skarżący wniósł odwołanie od powyższej decyzji organu pierwszej instancji, w tym przedłożył dodatkowe dokumenty obrazujące zadłużenie. Skarżący zaakcentował, że nieruchomości są przygotowywane do licytacji, a w styczniu 2021 r. w prowadzonej działalności gospodarczej odnotował stratę. Wskazał również, że choruje na nadciśnienie tętnicze i nerwicę wegetatywną, oraz, że mieszka u żony, która pomaga mu w utrzymaniu. GIOŚ podzielił ocenę WIOŚ wyrażoną w decyzji z [...] czerwca 2020 r. i kontrolowaną decyzją utrzymał w mocy decyzję organu pierwszej instancji. Zdaniem organu sytuacja finansowa i zdrowotna skarżącego, mimo że trudna, nie świadczyła o spełnieniu przesłanki "ważnego interesu podatnika", o którym mowa w art. 67a § 1 ordynacji podatkowej. Organ podkreślił, że umorzenie zaległości podatkowych jest wyjątkiem od konstytucyjnej zasady powszechności opodatkowania. Taka nadzwyczajna sytuacja nie ma miejsca w przypadku skarżącego. Organ wręcz stwierdził, że sytuacja, w której obecnie znajduje się skarżący jest wyłącznie wynikiem podejmowanych przez niego decyzji w ramach prowadzonej działalności gospodarczej. Organ powtórzył za organem pierwszej instancji, że skarżący od wielu lat (od 2006 r.) nie reguluje zobowiązań publicznoprawnych, w szczególności posiada zaległości wobec Pierwszego Urzędu Skarbowego w [...], które wraz z odsetkami przekraczają kwotę 2 milionów złotych. Organ zgodził się z WIOŚ, że problemy zdrowotne córki skarżącego (operacja kręgosłupa, późniejsze leczenie i rehabilitacja), również nie przemawiały za zasadnością wniosku. Nadzwyczajnym okolicznościami nie są również schorzenia samego skarżącego. Zdaniem organu również brak środków finansowych na uregulowanie administracyjnej kary pieniężnej, nie uzasadniały jej umorzenia. Organ zaakcentował, że skarżący ma możliwości zarobkowania, jak również posiada majątek (nieruchomości). S. C. wywiódł skargę na decyzję GIOŚ z [...] maja 2021 r., zarzucając jej: 1. naruszenie przepisów postępowania, które mogło mieć wpływ na wynik sprawy, w szczególności art. 31c ustawy z 21 lipca 1991 r. o Inspekcji Ochrony Środowiska, 2. błąd w ustaleniach faktycznych polegający na nie wzięciu pod uwagę dokumentacji "przedawnionej" przez skarżącego świadczącej o jego złej sytuacji osobistej, majątkowej i zdrowotnej. W oparciu o tak sformułowane zarzuty skarżący wniósł m.in. o: – uchylenie zaskarżonej decyzji w całości oraz poprzedzającej ją decyzji organu pierwszej instancji, – zasądzanie kosztów postępowania administracyjnego według norm przepisanych. W uzasadnieniu skargi podniesiono okoliczności tożsame do tych które wskazano w toku postępowania administracyjnego. Główny Inspektor Ochrony Środowiska w odpowiedzi na skargę podtrzymał stanowisko wyrażone w zaskarżonej decyzji i wniósł o oddalenie skargi. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył co następuje. Skarga była niezasadna. Podstawę prawną zaskarżonej decyzji stanowił art. 67a § 1 pkt 3 ordynacji podatkowej. Zgodnie z tym przepisem, organ podatkowy, na wniosek podatnika, z zastrzeżeniem art. 67b ordynacji podatkowej, w przypadkach uzasadnionych ważnym interesem podatnika lub interesem publicznym, może udzielić ulgi w spłacie zobowiązania umorzyć w całości lub w części zaległości podatkowe, odsetki za zwłokę lub opłatę prolongacyjną. Uprawnienie organów inspekcji ochrony środowiska do zastosowania powyższego przepisu dawał art. 202 ustawy o odpadach, który odsyła do odpowiedniego stosowania przepisów działu III ordynacji podatkowej w przypadku wymierzania kar za prowadzenie działalności w zakresie przetwarzania odpadów bez wymaganego zezwolenia, z tym że uprawnienia organu podatkowego przysługują wojewódzkiemu inspektorowi ochrony środowiska. Organ dokonując oceny przesłanek "ważnego interesu" każdorazowo powinien kierować się zasadą prawdy obiektywnej. W tym celu organ administracji podejmuje wszelkie czynności niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli (art. 7 k.p.a.). Dowody przedstawione przez stronę lub zebrane z urzędu organ powinien poddać ocenie zgodnie z zasadą swobodnej oceny dowodów, ocenić na podstawie całokształtu materiału dowodowego, czy dana okoliczność została udowodniona (art. 77 § 1 k.p.a. i art. 80 k.p.a.). Natomiast wydając rozstrzygnięcie organ powinien w uzasadnieniu wskazać fakty, które uznał za udowodnione, dowodów, na których się oparł, oraz przyczyn, z powodu których innym dowodom odmówił wiarygodności i mocy dowodowej (art. 107 § 3 k.p.a.), albowiem organ jest zobowiązany do wyjaśnienia stronom zasadności przesłanek, którymi kierował się przy załatwieniu sprawy (art. 11 k.p.a.). Mają na uwadze powyższe uregulowania prawne sąd za niezrozumiały uznał zarzut skarżącego, że organy administracji naruszyły art. 31c ustawy o ustawy z 20 lipca 1991 r. o Inspekcji Ochrony Środowiska (Dz.U. z 2021 r. poz. 1070 ze zm.). Przypomnieć należy, że przepis ten określa zasady wymierzania kar za uniemożliwianie albo utrudnianie przeprowadzenie kontroli. Przy wymierzaniu powyższych kar, analogicznie jak ma to miejsce przy wymierzaniu kar za prowadzenie działalności w zakresie przetwarzania odpadów bez wymaganego zezwolenia, mają odpowiednie zastosowanie przepisy dział III ordynacji podatkowej. Organy administracji obu instancji orzekające w sprawie wywołanej wnioskiem skarżącego z 19 lutego 2020 r. zastosowały art. 67a § 1 ordynacji podatkowej, który znajduje się w dziale III tej ustawy. Zamierzonego skutku nie mógł natomiast odnieść zarzut dotyczący wadliwości błędu w ustaleniach faktycznych. Skarżący w sposób zdawkowy wskazał, że organy nie wzięły pod uwagę przedstawionych przez niego dokumentów. Nie wskazał jednak żadnej okoliczności, która w jego ocenie została pominięta, a która miała wpływ na wynik sprawy. Niezależnie od tego sąd nie dopatrzył się w działaniu organów administracji w zakresie zbierania i oceny materiału dowodowego. Co więcej, zdaniem sądu ocena organów administracji okoliczność przedstawionych przez skarżącego była prawidłowa. Sąd podziela stanowisko organów administracji, że fakt posiadania zadłużenia w wysokości bliskiej rocznemu przychodowi z działalności gospodarczej, a które powstawało przez ponad dekadę nie mogło przesądzać o tym, że egzystencja skarżącego jest zagrożona. Skarżący ma możliwości zarobkowania, a także otrzymuje wsparcie ze strony żony. Fakt zawarcie umowy majątkowej małżeńskiej wyłączającej ustawową wspólność majątkową małżeńską nie ma bowiem wpływu na inne obowiązki i prawa wynikające z faktu pozostawania w związku małżeńskim. Rozdzielność majątkowa kreuje dwa odrębne majątki, ale nie zwalnia małżonków z obowiązku udzielania wzajemnej pomocy i przyczyniania się do zaspokojenia potrzeb stworzonej przez nich rodziny (art. 23 i art. 27 ustawy z 25 lutego 1964 r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy, Dz. U. z 2020 r. poz. 1359). Zdaniem sądu, również stan zdrowia córki czy samego skarżącego nie świadczył o tym, że aktualnie skarżący nie ma możliwości uiszczenia wymierzonej kary. Skarżący nie wykazał bowiem aby córka, czy on sam wymagał obecnie leczenia, którego koszty przekraczałyby wysokość kary jaką jest zobowiązany uiścić. Co istotne, koszty leczenia i rehabilitacji córki pochłonęły oszczędności, a nie bieżące dochody skarżącego. Z wyjaśnień skarżącego nie wynikało również, aby leczenie córki czy jego samego wymagało zaciągnięcia dodatkowych zobowiązań prywatnoprawnych (np. pożyczki). W świetle powyższego sąd w składzie orzekającym uznał, że zarówno Główny Inspektor Ochrony Środowiska, jak i [...] Wojewódzki Inspektor Ochrony Środowiska prawidłowo zastosowali art. 67a § 1 ordynacji podatkowej w zw. z art. 202 ustawy o odpadach. Organy również wszechstronnie wyjaśniły dlaczego podjęły takie, a nie inne rozstrzygnięcie, a ocena materiału dowodowego nie była dowolna (art. 7 k.p.a., art. 77 § 1 k.p.a. i art. 107 § 3 k.p.a). W tym stanie rzeczy, sąd oddalił skargę działając na podstawie art. 151 oraz art. 133 § 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2019 r. poz. 2395 ze zm. ). Wobec nie uwzględnienia skargi nie było podstaw do orzekania w przedmiocie wniosku o zwrot kosztów postępowania (art. 200 i art. 209 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi).