IV SA/Wa 1058/18

Starszy referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie - Monika Stępkowska - Bigiej po rozpoznaniu w dniu 6 lipca 2018 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku A. W. o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie pełnomocnika z urzędu w sprawie ze skargi A. W. na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia [...] lutego 2018 r. nr [...] w przedmiocie odmowy nakazania przywrócenia poprzedniego stanu wód postanawia: odmówić przyznania prawa pomocy A. W. w skardze na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia [...] lutego 2018 r. zwróciła się do Sądu z wnioskiem o przyznanie prawa pomocy. We wniosku sporządzonym na urzędowym formularzu PPF z dnia 24 kwietnia 2018 r. skarżąca podała, że domaga się zwolnienia od kosztów sądowych oraz ustanowienia pełnomocnika z urzędu. Podniosła, że jest w trakcie rozwodu, samotnie wychowuje dwoje małoletnich dzieci (3 i 10 lat). Prowadzi gospodarstwo rolne i zmuszona jest do korzystania z płatnej pomocy osób trzecich. Według skarżącej gospodarstwo rolne przynosi minimalne dochody. Skarżąca jest właścicielką domu o pow. 60 m2 (wartości 100 000 zł) i nieruchomości rolnej o pow. 18,1156 ha, w tym powierzchnia użytków rolnych wnosi 14,8009 ha (4,4408 ha przeliczeniowych). Posiada także inwentarz zwierzęcy: 1 koń, 2 cielaki, 5 krów. Wskazała, ze dochód gospodarstwa rolnego wynosi 11 650, 10 zł rocznie (co wynika z pisma z dnia 5 czerwca 2018 r. uzupełniającego wniosek i dołączonego do niego zaświadczenia z urzędu gminy w tym przedmiocie), ponadto wskazała, że otrzymuje alimenty na dzieci w wysokości po 600 zł (miesięcznie). Skarżąca wymieniła następujące wydatki: gaz – 50 zł, telefon – 50zł, opłaty szkolne, nauka dojazdy córki do szkoły – 800 zł, koszty związane z utrzymaniem syna – 400 zł. Przy piśmie z dnia 5 czerwca 2018 r. skarżąca – w odpowiedzi na wezwanie do uzupełnienia wniosku w trybie art. 258 § 2 pkt 5 w zw. z art. 255 ustaw z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (dz. U. z 2017 r., poz. 1369 ze zm.), skarżąca złożyła: - wyciągi z kont bankowych; - dokumenty wskazujące wysokość wydatków ponoszonych na utrzymanie, - oświadczenie dotyczące dochodu rocznego z gospodarstwa rolnego i zaświadczenie z urzędu gminy w sprawie wielkości i dochodowości gospodarstwa rolnego; - oświadczenie w sprawie opłat za pracę najemną i innych opłat związanych z prowadzeniem gospodarstwa rolnego, - dokumenty (wyrok Sądu, dowody wpłat) wskazujące wysokość alimentów na dzieci; - zaświadczenie z Biura Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa (ARiMR) w sprawie wysokości dopłat za 2016 i 2017 r.; - oświadczenie w sprawie pobierania świadczenia wychowawczego z programu "Rodzina 500 plus" oraz zaświadczenie Wójta Gminy [...] potwierdzające fakt pobierania tego świadczenia. Rozpoznając wniosek o przyznanie prawa pomocy stwierdzono, co następuje: Przede wszystkim zaznaczyć należy, że prawo pomocy, zarówno w zakresie całkowitym, jaki i częściowym, jest instytucją stanowiącą wyjątek od zasady ponoszenia kosztów postępowania przez strony. Z tego względu przesłanki zastosowania tej instytucji winny być interpretowane w sposób ścisły. Udzielenie prawa pomocy jest bowiem formą dofinansowania strony postępowania z budżetu Państwa i powinno mieć miejsce tylko w sytuacjach, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe (por. postanowienie NSA z dnia 11 stycznia 2012 r., sygn. akt I OZ 1099/11). Ponadto, w orzecznictwie sądów administracyjnych ugruntowany jest pogląd, że to na wnioskodawcy spoczywa ciężar wykazania, że znajduje się w sytuacji uprawniającej do skorzystania z prawa pomocy. Stosownie bowiem do art. 246 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2017 r., poz. 1369 ze zm.), zwanej dalej P.p.s.a., prawo pomocy może być przyznane osobie fizycznej w zakresie całkowitym, gdy wykaże ona, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Natomiast prawo pomocy w zakresie częściowym przysługuje osobie, która wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku koniecznego dla siebie i rodziny (pkt 2 omawianego przepisu). Instytucja ta ma bowiem charakter wyjątkowy i jest stosowana w przypadku osób charakteryzujących się ubóstwem. Do takich osób zaliczyć można przykładowo osoby, które na skutek szczególnych okoliczności życiowych pozbawione zostały jakichkolwiek środków do życia. Jeżeli natomiast strona ma jakiekolwiek środki majątkowe, powinna partycypować w kosztach postępowania, nawet gdyby przeznaczenie ich na ten cel miałoby nastąpić z jakimś uszczerbkiem utrzymania koniecznego dla niej i jej rodziny. Niewątpliwie konieczność zapłaty kosztów sądowych zawsze powoduje uszczerbek i ewentualnie konieczność ograniczenia innych wydatków, jednakże zastosowanie instytucji przyznania prawa pomocy jako wyjątku od zasady ponoszenia kosztów sądowych jest możliwe tylko w sytuacji powstania uszczerbku w koniecznym utrzymaniu, nie zaś w przypadku powstania jakiegokolwiek uszczerbku. Przez pojęcie uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny należy natomiast rozumieć zachwianie sytuacji materialnej i finansowej strony w taki sposób, iż nie jest ona w stanie zapewnić sobie minimum warunków socjalnych. Należy mieć na uwadze, że w rozpatrywanej sprawie wpis od skargi wynosi 300 zł. Inne, ewentualne koszty sądowe, do uiszczenia których skarżący może być zobowiązany na następnych etapach postępowania – przy założeniu niekorzystnego dla niego wyniku sprawy - to np. opłata kancelaryjna za doręczenie odpisu orzeczenia wraz z uzasadnieniem w wysokości 100 zł oraz wpis od skargi kasacyjnej –w wysokości 150 zł. Należy jednak podkreślić, że opłaty te mają charakter potencjalny i obowiązek ich uiszczenia jest rozłożony w czasie We wniosku o przyznanie prawa pomocy skarżąca podała, że prowadzi gospodarstwo rolne o pow. 18,1156 ha (4,4408 ha przeliczeniowego). Samotnie wychowuje dwoje małoletnich dzieci, które otrzymują alimenty w wysokości po 600 zł. Skarżąca podała, że dochód z gospodarstwa wynosi 11 650 zł, wskazał także, że przy prowadzeniu gospodarstwa korzysta z płatnej pomocy innych osób (praca najemna). W tej sytuacji, w ocenie referendarza sądowego, uzasadnione było wezwanie skarżącej do uzupełnienia wniosku, przede wszystkim poprzez: wykazanie wysokości wydatków na "pracę najemną", nadesłanie wyciągów z kont bankowych i zaświadczenia w sprawie dopłat z ARiMR, udokumentowanie wysokości alimentów, złożenie oświadczenia w sprawie ewentualnego pobierania świadczenia wychowawczego. Skarżąca w odpowiedzi na powyższe wezwanie złożyła wymagane dokumenty i oświadczenia. W rubryce nr 11 formularza PPF ("dochody") wymieniła dochód z gospodarstwa rolnego w wysokości 11 650,10 zł (z późniejszych wyjaśnień wynika, że jest to dochód roczny) oraz alimenty na dzieci w łącznej kwocie 1200 zł miesięcznie. Należy jeszcze wskazać, że jak wynika informacji (i zaświadczenia Wójta Gminy [...]), nadesłanych w odpowiedzi na wezwanie do uzupełnienia wniosku, skarżąca otrzymuje świadczenie wychowawcze w wysokości 1000 zł miesięcznie. Z oświadczenia skarżącej wynika, że koszty opłacanej przez nią pracy najemnej, paliwa i wynajęcia maszyn rolniczych, remontu maszyn, materiału siewnego, pasz dla zwierząt, oprysków upraw wynoszą ok. 19 000 zł rocznie. Przy piśmie z dnia 5 czerwca 2018 r. skarżąca złożyła także spis wydatków, związanych z utrzymaniem – wszystkie wydatki miesięczne (wyżywienie, utrzymanie domu, zakup odzieży, dojazdy do szkoły i wydatki związane ze szkołą, zajęcia dodatkowe, leki, wizyty u dentysty, kino, fryzjer, zoo) wyniosły ok. 3800 zł. W ocenie referendarza sądowego wskazane wyżej przez skarżącą wydatki związane z prowadzeniem gospodarstwa rolnego nie uzasadniają przyznania jej prawa pomocy. Wynika z nich jedynie, że skarżąca w sposób aktywny (również za pośrednictwem innych osób) prowadzi działalność rolniczą. Należy jeszcze podkreślić, że z zaświadczenia z ARiMR wynika, że skarżąca otrzymuje dopłaty do gruntów rolnych – w 2016 r. w łącznej kwocie 20 025,68 zł, zaś w 2017 r. w kwocie 20 794,57 zł. Wydatki wskazane przez skarżącą jako wydatki miesięczne na utrzymanie (niecałe 4000 zł), w tym wydatki niezwiązane z utrzymaniem koniecznym, tj. służącym zapewnieniu podstawowych potrzeb życiowych (tj. kino, fryzjer, zoo w łącznej kwocie 200 zł), przy jednoczesnym niewykazaniu problemów ze spłatą jakichkolwiek zobowiązań, rachunków, w ocenie referendarza sądowego nie świadczą o krytycznej sytuacji materialnej skarżącej. Nie negując faktu, skomplikowanej sytuacji skarżącej, która jest matką wychowującą samotnie dwoje małoletnich dzieci i prowadzi działalność rolniczą, to należy jednak stwierdzić, że z ogólnego obrazu sytuacji majątkowej skarżącej wynika, iż nie można jej zaliczyć do osób ubogich, pozbawionych dochodu, czy mienia. Wypada jeszcze raz podkreślić, że skarżąca posiada nieruchomość rolną (łączna pow. 18,1165 ha), prowadzi aktywnie działalność rolniczą, przynoszącą dochód oraz otrzymuje dopłaty do gruntów rolnych. W doktrynie wyrażono pogląd, że strona, która dysponuje wolnymi od obciążeń składnikami majątku, takimi jak gospodarstwo rolne, jest w stanie bez pomocy państwa pokryć wydatki związane ze swym udziałem w sprawie (por. J. P. Tarno Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, Warszawa 2010, s. 571., tak też NSA w uzasadnieniu postanowienia z dnia 26 września 2012 r., sygn. akt I OZ 704/12). Oczywiście możliwe jest również udzielenie pomocy prawnej osobie posiadającej gospodarstwo rolne, ale musi ona wykazać, że rzeczywiście (obiektywnie) w jej przypadku jest to poniesienie kosztów postępowania jest niemożliwe (np. w przypadku bardzo małego areału gospodarstwa, klęski żywiołowej czy niespodziewanego zdarzenia losowego). W ocenie referendarza sądowego sytuacja materialna skarżącej pozwala na opłacenie kosztów sądowych oraz kosztów związanych z wyborem profesjonalnego pełnomocnika, jeżeli uznaje jego udział w sprawie za potrzebny. Tym samym wniosek skarżącej nie zasługuje na uwzględnienie, bowiem brak jest podstaw aby uznać, że poniesienie kosztów związanych z niniejszym postepowaniem mogłoby doprowadzić do zachwiania sytuacji materialnej i finansowej skarżącej i jej dzieci w taki sposób, że nie byłaby ona w stanie zapewnić sobie minimum warunków socjalnych W tej sytuacji, na podstawie art. 246 § 1 oraz art. 258 § 2 pkt 7 P.p.s.a. postanowiono jak w sentencji.