IV SA/Wa 1072/17

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie - Michał Sułkowski po rozpoznaniu w dniu 21 lipca 2017 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku Zakładu [...] w [...] o przyznanie prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi Zakładu [...] w [...] na decyzję Głównego Inspektora Ochrony Środowiska z dnia [...] lutego 2017 r. znak: [...] w przedmiocie wymierzenia administracyjnej kary pieniężnej postanawia: odmówić przyznania prawa pomocy. Zakład [...] w [...] (dalej: [...] w [...]) wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie skargę na decyzję Głównego Inspektora Ochrony Środowiska z dnia [...] lutego 2017 r. znak: [...]. Zaskarżoną decyzją organ odwoławczy uchylił w całości decyzję Wojewódzkiego Inspektora Ochrony Środowiska z dnia [...] czerwca 2016 r. znak: [...] i wymierzył [...] w [...] administracyjną karę pieniężną w wysokości 21.785,00 zł za wprowadzenie ścieków do wód z naruszeniem warunków określonych w pozwoleniu wodnoprawnym. Strona zawarła w skardze wniosek o zwolnienie od kosztów postępowania w całości. Uzupełniła go, wnosząc na urzędowym formularzu, o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym, obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych. W oświadczeniu o majątku i dochodach [...] w [...] podał, że wartość jego majątku wynosi 192.045,81 zł, a wysokość zysku za ostatni rok obrotowy wyniosła 22.486,46 zł. Wartość środków trwałych wnioskodawca określił na 175.609,80 zł. Zadeklarował, że stan posiadanego przez niego rachunku bankowego wynosi 3.768,75 zł. Nadmienił, że wszelkich rozliczeń dokonuje w formie bezgotówkowej. W uzasadnieniu wniosku [...] w [...] stwierdził, że nie ma zaplanowanych środków na koszty sądowe, zaś bieżące przychody starczają jedynie na pokrycie bieżących wydatków. W najbliższym czasie skarżący zaplanował remont dachu stacji uzdatniania wody, którego szacowany koszt wynosi 17.335,41 zł. Obowiązek wykonania prac remontowych wynika z decyzji administracyjnej. Ponadto, [...] w [...] zaplanował wywóz osadu ściekowego, którego szacowany koszt wynosi 32.076,00 zł. Do wniosku skarżący dołączył m.in. odpisy uchwały Rady Gminy [...] z dnia [...] listopada 2009 r. nr [...] w sprawie utworzenia gminnej jednostki organizacyjnej pod nazwą Zakład [...] w [...] oraz statutu Zakładu [...] w [...], stanowiącego załącznik nr 1 do wskazanej uchwały. Przystępując do rozpoznania przedmiotowego wniosku, w pierwszej kolejności należy wskazać, że zgodnie z regułą zawartą w art. 199 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2016 r., poz. 718 ze zm.), dalej powoływanej również jako ppsa, strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. W świetle art. 246 § 2 pkt 2 ppsa osobie prawnej może być przyznane prawo pomocy w zakresie częściowym, gdy osoba ta wykaże, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Ponieważ prawo pomocy jest formą dofinansowania strony z budżetu państwa, powinno się sprowadzać do wypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe. Ubiegając się o zwolnienie od obowiązku partycypowania w kosztach postępowania osoba prawna, bądź inna jednostka organizacyjna, nieposiadająca osobowości prawnej, obowiązane są więc wykazać nie tylko, że nie posiadają adekwatnych środków na poniesienie kosztów postępowania, ale również, że nie mają ich mimo, iż podjęły wszelkie niezbędne kroki, aby zdobyć fundusze na pokrycie tych wydatków (zob. np. postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego: z dnia 2 października 2015 r. sygn. akt IV SA/Wa 918/15, z dnia 17 czerwca 2015 r. sygn. akt II OZ 559/15, z dnia 14 lutego 2014 r. sygn. akt II OZ 152/14. Niepublikowane. Dostępne: http://orzeczenia.nsa.gov.pl; a także J.P. Tarno. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz. Warszawa 2008 r., str. 587). Treść art. 246 § pkt 2 ppsa wskazuje, że zasadność wniosku o przyznanie prawa pomocy powinna być rozpatrywana w dwóch aspektach - z jednej strony, z uwzględnianiem obciążeń finansowych, jakie strona musi ponieść w konkretnym postępowaniu, z drugiej strony - jej możliwości finansowych. Skarżąca domaga się przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym, obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych. Wpis od skargi w sprawie, w której kontroli Sądu będzie podlegać decyzja Głównego Inspektora Ochrony Środowiska z dnia [...] lutego 2017 r. znak: [...] w przedmiocie wymierzenia administracyjnej kary pieniężnej, wynosi 654 zł (§ 1 pkt 2 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 grudnia 2003 r. w sprawie wysokości oraz szczegółowych zasad pobierania wpisu w postępowaniu przed sądami administracyjnymi - Dz. U. Nr 221, poz. 2193 ze zm.). Jest to najwyższa opłata sądowa w sprawie. Wysokość ewentualnego wpisu od skargi kasacyjnej wyniesie 327 zł (§ 3 powołanego rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 grudnia 2003 r. w sprawie wysokości oraz szczegółowych zasad pobierania wpisu w postępowaniu przed sądami administracyjnymi). Z kolei wysokość ewentualnej opłaty kancelaryjnej za sporządzenie uzasadnienia wyroku, czy też ewentualnych wpisów od zażaleń wyniesie jednorazowo 100 zł (§ 2 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 grudnia 2003 r. w sprawie wysokości opłat kancelaryjnych pobieranych w sprawach sądowoadministracyjnych - Dz. U. Nr 221, poz. 2192 oraz § 2 ust. 1 pkt 7 powołanego rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 grudnia 2003 r. w sprawie wysokości oraz szczegółowych zasad pobierania wpisu w postępowaniu przed sądami administracyjnymi). Co istotne, uiszczenie wymienionych opłat sądowych nie będzie wiązać się z koniecznością jednorazowego wygospodarowania niezbędnych do tego środków. Poniesienie przez stronę wydatków ze wskazanych tytułów jest bowiem rozłożone w czasie. Przy opłatach sądowych ustalonych na wskazanym wyżej poziomie, należy stwierdzić, że wykazane przez skarżącego możliwości płatnicze pozwalają na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Jakkolwiek bowiem wnioskodawca podnosi, że bieżące przychody wystarczają jedynie na pokrycie bieżących wydatków, to deklarowana kwota środków zdeponowanych na jego rachunku bankowym (3.768,75 zł) kilkakrotnie przewyższa kwotę wpisu od skargi oraz wielokrotnie przekracza wysokość innych, ewentualnie należnych w przedmiotowej sprawie, opłat sądowych. Koszty sądowe powinny być natomiast traktowane na równi z innymi, podstawowymi wydatkami, które ponoszone są w związku z realizacją zadań określonych w statucie [...] w [...]. Dalej należy wskazać, że zgodnie z art. 15 ust. 2 ustawy z dnia 27 sierpnia 2009 r. o finansach publicznych (Dz. U. z 2016 r., poz. 1870 ze zm.) podstawą gospodarki finansowej samorządowego zakładu budżetowego jest roczny plan finansowy obejmujący przychody, w tym dotacje z budżetu jednostki samorządu terytorialnego, koszty i inne obciążenia, stan środków obrotowych, stan należności i zobowiązań na początek i koniec okresu oraz rozliczenia z budżetem jednostki samorządu terytorialnego. Jak wynika z treści art. 214 pkt 3 powołanej ustawy plan finansowy samorządowego zakładu budżetowego zamieszcza się w załącznikach do uchwały budżetowej jednostki samorządu terytorialnego. Przyjęcie planu finansowego samorządowego zakładu budżetowego w budżecie jednostki samorządu terytorialnego potwierdza status takiego zakładu, jako działającego w imieniu gminy i na jej rzecz wykonującego zadania własne tej gminy. Jego działalność może być zatem uznana za działalność gospodarczą gminy (zob. np. wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 14 marca 2014 r. sygn. akt II GSK 75/13 i sygn. akt II OSK 80/13. Niepublikowane. Dostępne: http://orzeczenia.nsa.gov.pl). W sytuacji zatem, gdy gmina [...] - w uchwale z dnia [...] listopada 2009 r. nr [...] - określiła przedmiot działalności [...], obejmując nim m.in.: eksploatację i administrowanie siecią oraz urządzeniami wodociągowymi i kanalizacyjnymi, zaopatrzenie mieszkańców w wodę i odbiór ścieków oraz zawieranie umów i egzekwowanie opłat, czy też wykonywanie na zasadach określonych w umowach z inwestorem nowych przyłączy wodociągowych lub kanalizacyjnych (§ 5 ust. 1 lit. a, d, f statutu [...] w [...]), a także prowadzenie remontów budynków, lokali mieszkalnych i użytkowych, przygotowanie i zawieranie umów najmu lokali oraz pobieranie i egzekwowanie czynszów najmu (§ 5 ust. 2 lit. b, c, d statutu), to musi się ona liczyć z koniecznością prowadzenia procesów sądowych z udziałem tego zakładu. W ramach planowania wydatków, przewidując realizację swoich praw przed sądami, gmina [...] powinna więc uwzględnić m.in. konieczność posiadania środków finansowych na koszty postępowania sądowego związanego z działalnością utworzonego przez nią [...] w [...], zwłaszcza takich kosztów, które nie przekraczają kwoty kilkuset złotych. Nieuwzględnienie tego typu wydatków w planie finansowym samorządowego zakładu budżetowego nie może prowadzić do nieuzasadnionego przeniesienia kosztów działania tego zakładu na Skarb Państwa. Następnie zakładając, że kwota środków pieniężnych zdeponowanych na rachunku bakowym skarżącego może w określonym momencie być niewystarczająca do uiszczenia kosztów sądowych, trzeba zwrócić uwagę, że zgodnie z art. 15 ust. 8 ustawy o finansach publicznych w planie finansowym samorządowego zakładu budżetowego mogą być dokonywane zmiany w ciągu roku w przypadku realizowania wyższych od planowanych przychodów i kosztów, pod warunkiem że nie spowoduje to zmniejszenia wpłat do budżetu jednostki samorządu terytorialnego ani zwiększenia dotacji z budżetu jednostki samorządu terytorialnego. W sytuacji więc, gdy koszty działalności [...] w [...] okażą się wyższe niż założono w rocznym planie finansowym, przyjętym w ramach uchwały budżetowej, to na warunkach określonych w powołanym przepisie, można w tym planie dokonać niezbędnych zmian. W orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego (zob. np. postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 24 września 2014 r.: sygn. akt II OZ 968/14, II OZ 969/14 i II OZ 970/14. Niepublikowane), odwołując się do statusu samorządowego zakładu budżetowego wskazywano także, że w sytuacji, gdy przychody własne nie zabezpieczają środków potrzebnych na prowadzenie spraw sądowych, to zakład budżetowy powinien uzyskać środki w drodze dotacji, na co pozwala art. 15 ust. 3 ustawy o finansach publicznych Uwzględniając zatem: 1) wysokość kosztów postępowania w przedmiotowej sprawie; 2) zadeklarowaną przez skarżącego kwotę środków zdeponowanych na rachunku bankowym; 3) zakres zadań własnych gminy realizowanych przez [...] w [...] oraz status zakładu budżetowego w strukturze organizacyjnej jednostki samorządu terytorialnego, a także 4) możliwości, jakie daje ustawa o finansach publicznych w przypadku zwiększenia kosztów działalności samorządowego zakładu budżetowego; należy stwierdzić, że wnioskodawca nie wykazał, iż nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Z powyższych względów, na podstawie art. 246 § 2 pkt 2, należało orzec jak w postanowieniu.