IV SA/Wa 1081/08

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Grzegorz Czerwiński, Sędziowie Sędzia WSA Alina Balicka, Asesor WSA Agnieszka Wójcik (spr.), Protokolant Marcin Lesner, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 19 stycznia 2009 r. sprawy ze skargi małoletniej W. M. reprezentowanej przez matkę B. M. na decyzję Wojewody [...] z dnia [...] kwietnia 2008 r. nr [...] w przedmiocie uchylenia czynności materialno-technicznej zameldowania 1. stwierdza nieważność zaskarżonej decyzji oraz utrzymanej nią w mocy decyzji Prezydenta W. nr [...] dnia [...] marca 2008 r., jak również decyzji Wojewody [...] nr [...] z dnia [...] listopada 2007 r., decyzji Prezydenta W. nr [...] z dnia [...] września 2007 r., decyzji Wojewody [...] nr [...] z dnia [...] stycznia 2007 r. i decyzji Prezydenta W. nr [...] z dnia [...] listopada 2006 r. w części dotyczącej uchylenia czynności materialno - technicznej zameldowania W. M.; 2. orzeka, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu do czasu uprawomocnienia się niniejszego wyroku; 3. przyznaje ze środków budżetowych Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie na rzecz adwokata [...] prowadzącego Kancelarię Adwokacką przy ul. [...] w W. kwotę 240 (dwieście czterdzieści) złotych oraz kwotę 52,80 (pięćdziesiąt dwa 80/100) złotych stanowiącą 22 % podatku VAT, tytułem nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu. W dniu [...] maja 2006r. zostało wszczęte z urzędu postępowanie w sprawie uchylenia czynności materialno - technicznej zameldowania małoletniej W. M. i jej rodzeństwa K. P. i A. P. Decyzją z [...] listopada 2006r. Prezydent W. orzekł o uchyleniu czynności materialno - technicznej zameldowania w/w. Decyzję tą w części dotyczącej W. M. zaskarżyła do organu odwoławczego matka małoletniej – B. M. W wyniku rozpoznania odwołania, Wojewoda [...] decyzją z [...] stycznia 2007r.uchylił zaskarżoną decyzję w części dotyczącej W. M. i przekazał sprawę do ponownego rozpoznania przez organ I instancji. Decyzją z [...] września 2007r. Prezydent W. orzekł o wymeldowaniu małoletniej W. M. Decyzja ta została uchylona decyzją Wojewody [...] z [...] listopada 2007r., a sprawa przekazana do rozpoznania przez organ I instancji. Rozpoznając sprawę ponownie Prezydent W. decyzją z [...] marca 2008r. orzekł o uchyleniu czynności materialno -technicznej zameldowania W. M. w lokalu nr [...] przy ul. [...] w W. W uzasadnieniu decyzji wskazał zaś, iż po przeprowadzeniu postępowania wyjaśniającego, wszczętego z urzędu ustalono, że wymieniona w dacie zameldowania w przedmiotowym lokalu nie zamieszkała. Na podstawie art. 47 ust. 2 ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych, należało zatem uchylić czynność materialno - techniczną zameldowania na pobyt stały W. M. Decyzja ta została utrzymana w mocy decyzją Wojewody [...] z [...] kwietnia 2008r. W uzasadnieniu organ odwoławczy wskazał, iż w postępowaniu o uchylenie czynności materialno - technicznej zameldowania organ przede wszystkim bada, czy czynność ta została dokonana zgodnie z prawem obowiązującym w dacie jej dokonania. W analizowanej sprawie ocena zgodności z prawem dokonanej czynności materialno -technicznej, polega zatem na rozstrzygnięciu, czy została wówczas spełniona przesłanka określona w artykule 10 ust.1 ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych tj. czy osoba zgłaszająca pobyt stały zamieszkała w lokalu, w którym została zameldowana. Sygn. akt IV SA/Wa 1081/08 Rozpoznając sprawę organ wskazał, iż z zapisów w ewidencji ludności wynika, że W. M. została zameldowana zaraz po urodzeniu tj. [...] kwietnia 1993r. W związku z powyższym zameldowanie W. M. zostało dokonane poprzez zgłoszenie faktu urodzenia wymienionej na podstawie art. 14 ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych. Z zebranego materiału dowodowego w ocenie organu wynika, że W. M. w dacie dokonanej czynności zameldowania w lokalu nr [...] przy ul. [...] w W. nie zamieszkała. Wskazują na to wyjaśnienia T. F., R. M., Z. M., którzy zgodnie wyjaśnili, iż przed urodzeniem dziecka B. M. mieszkała u męża w lokalu nr [...] przy ul. [...] w W. Po wyjściu ze szpitala B. M. wraz z W. M. przyjechała na dwa, trzy dni do lokalu nr [...] przy ul. [...] w W. Następnie powróciła do męża i teściów. W 2000r. B. M. i Z. M. rozstali się. We wrześniu 2001 r. W. M. przestała mieszkać w lokalu nr [...] przy ul. [...] w W. i zamieszkała z matką i jej konkubentem w lokalu nr [...] przy ul. [...] w W. Dnia 28 listopada 2003r. W. M. została umieszczona w Domu Dziecka. W czerwcu 2004r. powróciła do lokalu nr [...] przy ul. [...] w W. i tam mieszka do dnia dzisiejszego. Okoliczność niezamieszkiwania W. M. w spornym lokalu potwierdziły także zeznania świadków: R. F., K. B., G. J., J. M., G. P., K. F., jak również informacje przekazane przez Policję. W ocenie organu dowody te są spójne i logiczne i korespondują ze sobą. Żaden z sąsiadów z budynku nr [...] przy ul. [...] w W. nie potwierdził, że W. M. w dniu [...] kwietnia 1993r. zamieszkała w przedmiotowym lokalu. Jedynie świadkowie wskazani przez B. M. tj. A. L., B. Z., T. M., W. P. i G. C. twierdzili, że W. M. mieszkała w dacie zameldowania w miejscu pobytu stałego. Organ wskazał jednakże, że osoby te są znajomymi B. M. co w jego ocenie w sposób oczywisty rzutuje na wiarygodność zeznań tych świadków, zainteresowanych z pewnością rozstrzygnięciem w niniejszej sprawie w wyższym stopniu niż osoby obce dla odwołującej się. Ponadto wskazano, że w trakcie powtórnego przesłuchania do protokołu W. P. i G. C. Sygn. akt IV SA/Wa 1081/08 stanowczo nie stwierdziły, że W. M. w dacie zameldowania mieszkała w przedmiotowym lokalu. Wyjaśnienia świadków B. S., P. B. i R. P. nie zostały wzięte pod uwagę, ponieważ osoby te nie mają wiedzy pozwalającej na stwierdzenie, czy W. M. zamieszkała w lokalu nr [...] przy ul. [...] w W. w dacie zameldowania. Brak spełnienia warunku zamieszkania w lokalu w dacie dokonania czynności zameldowania czyni ją zdaniem organu wadliwą, co z kolei uzasadnia wydanie decyzji na podstawie art. 47 ust. 2 ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych w przedmiocie jej uchylenia. Skargę na powyższą decyzję wniosła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie B. M., domagając się uchylenia zaskarżonej decyzji, jak również utrzymanej nią w mocy decyzji organu I instancji. W uzasadnieniu skargi strona skarżąca podniosła, iż wbrew poczynionym przez organ ustaleniom, jej córka wraz z nią zamieszkiwała od urodzenia przy ul. [...] w W., co potwierdziły przedstawione przez nią w toku postępowania dowody. Z uwagi na stan zdrowia byłego męża oraz nadużywanie alkoholu przez J. M. nie mogła ona zamieszkiwać u teściów. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko i argumentację zawartą w zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, zważył co następuje: Skarga jest uzasadniona, aczkolwiek z innych przyczyn niż w niej podniesiono. Uprawnienia wojewódzkich sądów administracyjnych, określone między innymi art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U Nr 153, poz. 1269) oraz art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153 poz. 1270 ze zm), sprowadzają się do kontroli działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, tj. kontroli zgodności zaskarżonego aktu z przepisami postępowania administracyjnego, a także prawidłowości zastosowania i wykładni norm prawa materialnego. W rozpoznawanej sprawie przedmiotem postępowania wszczętego z urzędu przez Prezydenta W. było ustalenie, czy organ meldunkowy zgodnie z Sygn. akt IV SA/Wa 1081/08 prawem dokonał czynności materialno-technicznej zameldowania noworodka tj. W. M. Zgodnie art. 14 ust. 2 ustawy z dnia 10 kwietnia 1974 r. o ewidencji ludności i dowodach osobistych (jednolity tekst Dz. U. z 2001 r. Nr 87, poz. 960 ze zm.) zgłoszenie urodzenia dziecka dokonane we właściwym urzędzie stanu cywilnego zastępuje zameldowanie. Datą zameldowania dziecka jest data sporządzenia aktu urodzenia. Zameldowania dokonuje organ gminy właściwy ze względu na miejsce pobytu stałego matki dziecka lub tego z rodziców, u którego dziecko faktycznie przebywa, a w przypadku braku miejsca pobytu stałego - organ właściwy ze względu na miejsce pobytu czasowego trwającego ponad 3 miesiące. Można więc stwierdzić, iż w pierwszym rzędzie dokonuje się zameldowania dziecka w miejscu stałego pobytu matki, chyba że matka nie ma miejsca stałego pobytu, wówczas zameldowanie powinno nastąpić w miejscu pobytu stałego tego z rodziców, u którego dziecko faktycznie przebywa. Jak wynika z uzasadnienia zaskarżonych decyzji orzekające w sprawie organy przyjęły, że "przedmiotem postępowania administracyjnego w rozpoznawanej sprawie było ustalenie, czy organ meldunkowy zgodnie z prawem dokonał czynności materialno-technicznej zameldowania" noworodka, a więc czy zaistniały ustawowe przesłanki do zameldowania, przy czym w razie, gdy dane zawarte w zgłoszeniu zameldowania budzą wątpliwości, właściwy organ może rozstrzygać co do kwestii zameldowania (art. 47 ust. 2). Analizując materiał zgromadzony w aktach sprawy organy stwierdziły, że w dacie zameldowania W. M. nie przebywała w miejscu pobytu stałego i rozpoznając sprawę w przedmiocie zgodności z prawem czynności materialno-technicznej jej zameldowania, organy uznały, że przepis art. 47 ust. 2 ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych stanowiący, iż "jeżeli zgłoszone dane budzą wątpliwości o dokonaniu zameldowania lub o wymeldowaniu rozstrzyga właściwy organ gminy" upoważniał je do orzekania w sprawie. Rozpoznając sprawę należy zatem wskazać, iż w związku z unormowaniem art. 47 ust. 2 powyższej ustawy należało w pierwszej kolejności rozważyć, czy przepis ten może stanowić podstawę prawną do rozstrzygania przez organ administracji publicznej właściwy w sprawach ewidencji ludności o uchyleniu czynności materialno-technicznych zameldowania nowo narodzonego dziecka, która to czynność dokonywana jest w oparciu o przytoczony powyżej art. 14 ust. 2 ustawy. Sygn. akt IV SA/Wa 1081/08 Z zasady określonej w Konstytucji RP (art. 7), którą także należy zaliczyć do prawa materialnego wynika, że organy władzy publicznej działają na podstawie i w granicach prawa, a zatem nie jest dopuszczalne rozstrzyganie w drodze decyzji administracyjnej o uchyleniu administracyjnej czynności materialno- technicznej zameldowania dokonanego w trybie art. 14 ust. 2 ustawy, jeżeli w ustawie nie przewidziano dla odpowiedniego organu takiej kompetencji. Z przepisu art. 47 ust. 2 ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych niewątpliwie należy wyprowadzić wniosek, że właściwy w zakresie ewidencji ludności organ ocenia sprawę, wówczas gdy podejmie wątpliwości co do istnienia przesłanek do zameldowania danej osoby. A zatem wówczas, gdy wątpliwości te pojawiają się, jeszcze przed dokonaniem tej czynności. Oznacza to tyle, że jeżeli zgłoszenie stanowiące podstawę zameldowania nie budzi wątpliwości organu, dokonuje on w formie czynności materialno-technicznej zameldowania, gdy natomiast pojawia się wątpliwość co do zaistnienia podstaw do dokonania tej czynności, formą prawną załatwienia sprawy administracyjnej jest wydanie decyzji administracyjnej o odmowie zameldowania. Zgodnie z orzecznictwem Naczelnego Sądu Administracyjnego (por. wyrok NSA z 30 października 2007r. Sygn. akt II OSK 1429/06) "o tym, czy zachodziły warunki do zameldowania, po dokonaniu tej czynności nie może w żadnej formie prawnej rozstrzygać organ administracji publicznej, gdyż nie przewiduje takiej możliwości ani art. 47 ust. 2 ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych ani też żaden inny przepis ustawy, brak bowiem regulacji prawnej przewidującej możliwość uchylenia dokonanej już czynności materialno-technicznej. Kontroli legalności działalności administracji publicznej w zakresie czynności administracyjnych dotyczących uprawnień lub obowiązków wynikających z przepisów prawa, do jakich można byłoby zaliczyć zameldowanie, które jest obowiązkiem wynikającym z ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych, może dokonać sąd administracyjny w wyniku skargi wniesionej przez uprawniony podmiot /kompetencja sądu administracyjnego określona w art. 3 § 2 pkt 4 P.p.s.a/. W myśl art. 47 ust. 2 po dokonaniu zameldowania organ administracji publicznej jest właściwy do orzekania decyzją administracyjną o wymeldowaniu, w przypadku spełnienia przesłanek do takiego rozstrzygnięcia. Ustawa o ewidencji ludności i dowodach osobistych nie przewiduje jednak możliwości wydania decyzji administracyjnej w przedmiocie uchylenia czynności materialno-technicznej jaką jest Sygn. akt IV SA/Wa 1081/08 zameldowanie, niezależnie od tego czy było one prawidłowe, czy też nastąpiło wadliwie". Mając na uwadze powyższe Sąd uznał, iż wszystkie orzeczenia jakie zostały wydane w toku niniejszej sprawy w odniesieniu do W. M. w przedmiocie uchylenia czynności materialno- technicznej jej zameldowania zostały wydane bez podstawy prawnej, a więc spełniają przesłankę nieważnościową określoną w art. 156 § 1 pkt. 2 K.p.a., co z kolei obligowało Sąd do stwierdzenia ich nieważności zgodnie z art. 145 § 1 pkt. 2 ustawy o P.p.s.a . Rozpoznając niniejszą sprawę zgodnie z art. 135 P.p.s.a Sąd uznał także za zasadne wyeliminowanie z obrotu prawnego, jako rażąco naruszającej prawo decyzji Prezydenta W. z [...] września 2007r. orzekającej o wymeldowaniu małoletniej W. M., z miejsca pobytu stałego. Wskazać należy, iż stosownie do art. 61 § 1 K.p.a. postępowanie administracyjne wszczyna się na żądanie strony lub z urzędu, a na organie administracji ciąży obowiązek zawiadomienia wszystkich osób będących stronami w sprawie o jego wszczęciu z urzędu (art. 61 § 4 K.p.a.). Z chwilą wszczęcia postępowania administracyjnego z urzędu na organie administracji ciąży również obowiązek zapewnienia stronie czynnego udziału w każdej fazie tego postępowania w taki sposób, aby strona mogła uczestniczyć zarówno w zbieraniu materiału dowodowego jak i mieć możliwość zapoznania się z zebranymi dowodami. Szczególne znaczenie ma tutaj art. 10 § 1 K.p.a., który nakłada na organy administracji obowiązek umożliwienia każdej stronie, przed wydaniem decyzji, wypowiedzenia się co do zebranych dowodów i materiałów oraz zgłoszonych żądań. Wszczęcie postępowania zobowiązuje również organ do wyczerpującego informowania stron o okolicznościach faktycznych i prawnych, które mogą mieć wpływ na ustalenie ich praw i obowiązków będących przedmiotem sprawy. Organy czuwają nad tym, by strony nie poniosły szkody z powodu nieznajomości prawa i w tym celu udzielają im niezbędnych wyjaśnień i wskazówek (por. art. 9 K.p.a.). Wyrażona w art. 7 K.p.a. zasada kontroli i nadzoru nad przestrzeganiem prawa w postępowaniu oraz zasada prawdy obiektywnej zobowiązuje organy do podejmowania wszelkich kroków niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy zarówno przy uwzględnieniu interesu społecznego jak i słusznego interesu obywateli. Sygn. akt IV SA/Wa 1081/08 W świetle przytoczonych wyżej przepisów postępowania administracyjnego oczywiste jest, że dopiero wszczęcie postępowania umożliwia przeprowadzenie i zbieranie dowodów, a w konsekwencji wydanie decyzji. Nie jest zatem dopuszczalne wydanie decyzji bez wcześniejszego wszczęcia postępowania w sprawie ( z urzędu lub na wniosek strony). Tymczasem, jak wynika z akt sprawy przedmiotowa decyzja została wydana pomimo tego, iż w sprawie wymeldowania W. M. nie zostało wszczęte postępowanie administracyjne. Tym samym Sąd uznał, iż decyzja rażąco narusza art. 61 K.p.a. W tym stanie rzeczy Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie na podstawie art. 145 § 1 pkt. 2 P.p.s.a orzekł jak w pkt. 1 sentencji wyroku. O wstrzymaniu wykonania zaskarżonych decyzji orzeczono na podstawie art. 152 P.p.s.a. Rozstrzygnięcie o przyznaniu pełnomocnikowi kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu oparto o art. 250 P.p.s.a.