IV SA/Wa 1109/11

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Marian Wolanin, Sędziowie Sędzia WSA Alina Balicka, Sędzia WSA Łukasz Krzycki (spr.), Protokolant sekr. sąd. Marek Lubasiński, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 30 listopada 2011 r. sprawy ze skargi Sołtysa Wsi C. na decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] kwietnia 2011 r. nr [...] w przedmiocie umorzenia postępowania - uchyla zaskarżoną decyzję - Zaskarżoną do Sądu Administracyjnego decyzją z dnia [...] kwietnia 2011 r. Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi, na podstawie art. 127 § 1 pkt 2 K.p.a., uchylił decyzje Wojewody [...] z dnia [...] maja 2010 r., którą odmówiono wszczęcia postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności orzeczenia Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w N. z dnia [...] stycznia 1954 r. oraz umorzył postępowanie przed organem I instancji. W uzasadnieniu wskazano, iż stosowny wniosek w przedmiocie stwierdzenia nieważności był rozpatrywany przez Samorządowe kolegium Odwoławcze w K., które ostateczną decyzją z dnia [...] stycznia 2007 r. utrzymało w mocy orzeczenie o odmowie wszczęcia postępowania z uwagi na brak legitymacji po stronie Rady Sołeckiej wsi C. i Sołtysa C. Decyzje te zostały uchylone wyrokiem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z dnia 14 grudnia 2007 r. (sygn. akt IISA/Kr 337/07), gdzie skazano na potrzebę wyjaśnienia, czy stosowne wnioski o stwierdzenie nieważności nie powinny być traktowane, jako przedłożone przez osoby fizyczne pod nimi podpisane. Postanowieniem z dnia [...] lipca 2009 r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w K. przekazało wniosek do rozpoznania Wojewodzie [...], według właściwości. Wojewoda odmówił wszczęcia postępowania wskazując, iż grunty stanowiące własność i dobro wspólne Wsi C. nie przeszły na własność Skarbu Państwa wskazanym we wniosku orzeczeniem z 1954 roku. W ocenie Ministra, Wojewoda [...] nie był właściwym do rozpoznania niniejszej spawy, co skutkowało potrzebą uchylnie orzeczenia i umorzenia postępowania. Organy związane są bowiem oceną prawną zawartą w orzeczeniu o sygn. akt IISA/Kr 337/07. Skoro orzekając wówczas w sprawie Sąd nie zakwestionował kompetencji SKO, organ ten jest właściwy do procedowania w sprawie. W skardze Sołtys wsi C. zarzucił naruszanie przepisu art. 153 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153 poz. 1270 ze zm.), art. 7, 28, 65, 123, 105. 1, art. 107 § 1 i art. 138 § 1 K.p.a. Podniósł, iż w wyroku o sygn. akt IISA/Kr 337/07. Sąd nie zajmował stanowiska, co do właściwości w sprawie, stąd jego przywoływanie jest bezzasadne. Nie ma podstaw umorzenie postępowania, skoro Strona podtrzymuje wniosek o stwierdzenie nieważności decyzji z 1954 roku (wymieniono dodatkowo decyzję z 1950 roku), a zaskarżone orzeczenie jest niedopuszczalne, bo w istocie stanowi polemikę z ostatecznym postanowieniem o przekazaniu sprawy według właściwości. W odpowiedzi na skargę Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi podtrzymał swoje stanowisko, zawarte w zaskarżonej decyzji, i wniósł o jej oddalenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Skarga zasługuje na uwzględnienie, chociaż nie z przyczyn w niej sformułowanych. Sąd, w związku z art. 134 § 1 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, nie jest związany zarzutami i wnioskami skargi. Wniosek skutkujący wydawaniem orzeczeń w niniejszej sprawie dotyczył orzeczenia (zawartego w aktach administracyjnych) wydanego z przywołaniem nie obowiązujących już dekretów z dnia 5 września 1947 r. o przejściu na własność Państwa mienia pozostałego po osobach przesiedlonych do Z.S.R.R. (Dz.U. Nr 59, poz. 318 ze zm.) i z dnia 27 lipca 1949 r. o przejęciu na własność Państwa nie pozostających w faktycznym władaniu właścicieli nieruchomości ziemskich, położonych w niektórych powiatach województwa białostockiego, lubelskiego, rzeszowskiego i krakowskiego (Dz.U. Nr 46, poz. 339 ze zm.). W aktualnie obowiązującym systemie prawnym brak jest normy wskazującej wprost kompetencję organu do orzekania w tych sprawach, jako organ odwoławczy a więc właściwego do procedowania w przedmiocie nieważności aktu w myśl art. 157 § 1 K.p.a. Kwestia ustalenia organu właściwego do orzekania w trybie nadzorczym odnośnie do aktów, co do których wydania brak jest już w aktualnym porządku prawnym organu kompetentnego, należy do stosunkowo skomplikowanych (porównaj wyrok NSA o sygn. akt I OSK 536/10 - ogólnodostępny w CBOSA). Ustalając właściwość w tej sprawie trzeba mieć na względzie, iż należy ją kwalifikować, jako należącą do zadań rządowych - pomimo kolejnych reorganizacji kompetencje w tym zakresie, nie przeszły one na organy samorządu terytorialnego określonego szczebla. W tej sytuacji, w myśl art. 3 ust. 1 pkt 5 ustawy z dnia 23 stycznia 2009 r. o wojewodzie i administracji rządowej w województwie (Dz.U. Nr 31, poz. 206 ze zm.) sprawy stwierdzenia nieważności orzeczeń wydanych w I. instancji należą do właściwości wojewody, jako niezastrzeżone w odrębnych ustawach na rzecz innych organów administracji rządowej. Obecnie w orzecznictwie, gdy chodzi o sprawy analogiczne do rozpoznawanej, dotyczących decyzji o przejściu nieruchomości na rzecz Skarbu Państwa, dominuje pogląd, iż to wojewoda jest organem właściwym w I. instancji, gdy chodzi o postępowanie w trybie nieważności, co do weryfikacji ostatecznych orzeczeń wydawanych w I. instancji (patrz np. wyrok NSA sygn. akt I OSK 1691/09 - ogólnodostępny na stronie internetowej CBOSA) od wejścia w życie ustawy o wojewodzie i administracji rządowej w województwie. Stanowisko takie nie jest jedynie wyrażane, gdy chodzi o przypadki przejmowania gospodarstw rolnych w trybie przepisów o zaopatrzeniu emerytalnym rolników oraz przejmowaniu gospodarstw w zamian za spłaty pieniężne (w takim przypadku wywodzona jest nadal właściwość w I. instancji Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi – patrz postawienie NSA z dnia 3 marca 2010 r. sygn. akt I OW 191/09 – dostępne w CBOSA). W tej sytuacji w rozpoznawanej sprawie kwestia związania ostatecznym orzeczeniem o sygn. akt IISA/Kr 337/07, w myśl treści art. 153 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, nie ma znaczenia. Ocena ta, o ile dotyczyła właściwości organu (co jest przedmiotem sporu), nie jest wiążąca, wobec zmiany prawnych uwarunkowań sprawy. Nowa regulacja weszła w życie w dniu 1 kwietnia 2009 r. (art. 83 ustawy o wojewodzie i administracji rządowej w województwie) a więc po dniu wyrokowania w sprawie o sygn. akt IISA/Kr 337/07. Okoliczność tą pominął organ orzekający w sprawie, co prowadziło do błędnego uznania, iż organ I. instancji nie był właściwy do załatwienia sprawy. Tym samym zasadny jest (pomimo nie precyzyjnego uzasadnienia) zarzut naruszenia art. 153 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, poprzez jego błędną wykładnię – uznanie, iż może on znaleźć zastosowanie w sytuacji, gdy nastąpiła zmiana stanu prawnego. Naruszanie tego przepisu prowadziło równocześnie do naruszenia normy prawa materialnego – określającej właściwość organu w tego typu sprawach, poprzez jej pominięcie – art. 3 ust. 1 pkt 5 ustawy o wojewodzie i administracji rządowej w województwie Natomiast nie jest trafny zarzut naruszenia art. 138 § 1 K.p.a. i 105 § 1 K.p.a., bowiem, o ile konstatacja o braku właściwości organu I. instancji byłaby słuszna zasadnym byłoby zastosowanie normy art. 138 § 1 pkt 2 K.p.a. i umorzenie postępowania prowadzonego przed Wojewodą. Nie trafny jest również zarzut naruszenia art. 65 i 123 K.p.a. Wobec braku przepisów przejściowych w ustawie z dnia 3 grudnia 2010 r. o zmianie ustawy - Kodeks postępowania administracyjnego oraz ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2011 r., Nr 6, poz. 18), mocą której uchylono regulację, z których wynikała zasada przekazanie sprawy według właściwości w formie postanowienia na które służy zażalenie (zmiana art. 65 § 1 K.p.a.), uprzednio wydane postanowienia nie wywołują skutków prawnych prawomocnych orzeczeń. Z uwagi na okoliczność, iż przedmiotem kontroli było wyłącznie orzeczenie o charakterze procesowym, dotyczące kwestii właściwości, poza ocena Sądu pozostać musiały zagadnienia materialnoprawne, do których zalicza się m.in. ocenę interesu prawnego, jako warunku posiadania legitymacji prawnej do żądania wszczęcia postępowania (organ w tym zakresie jest związany wytycznymi zawartymi w wyroku o sygn. akt IISA/Kr 337/07) jak i istnienie przesłanek dla stwierdzenia nieważności orzeczenia. Biorąc pod uwagę powyższe Sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzekł jak w sentencji. Rozpoznając sprawę organ wyda stosowne orzeczeniu w związku z wniesieniem odwołania. Organ rozważy również, czy przywołanie w odwołaniu od orzeczenia z 1950 roku (niezamieszczonego w aktach administracyjnych) a wskazywanego nadal w skardze nie stanowi wniosku o wszczęcie odrębnego postępowania w przedmiocie stwierdzenia nieważności innego aktu administracyjnego.