I OW 191/09

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Małgorzata Borowiec Sędziowie: sędzia NSA Małgorzata Pocztarek sędzia del. WSA Arkadiusz Despot -Mładanowicz (spr.) Protokolant Michał Zawadzki po rozpoznaniu w dniu 3 marca 2010 r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej wniosku Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Katowicach o rozstrzygnięcie sporu kompetencyjnego pomiędzy Samorządowym Kolegium Odwoławczym w Katowicach a Wojewodą Śląskim w przedmiocie wskazania organu właściwego do rozpoznania wniosku L. F. o stwierdzenie nieważności decyzji Naczelnika Miasta w C. nr [...] z dnia [...] sierpnia 1975 r. w sprawie przejęcia nieruchomości na własność Państwa za spłatę pieniężną postanawia: oddalić wniosek. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Katowicach wniosło o rozstrzygnięcie negatywnego sporu kompetencyjnego z Wojewodą Śląskim poprzez wskazanie Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi jako organu właściwego do rozpoznania sprawy z wniosku L. F. o stwierdzenie nieważności decyzji Naczelnika Miasta w C. z dnia [...] sierpnia 1975 r. nr [...] w sprawie przejęcia nieruchomości na własność Państwa za spłatę pieniężną. W uzasadnieniu Kolegium podało, że Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi decyzją z dnia [...] października 2005 r. uchylił decyzję Wojewody Katowickiego z dnia [...] czerwca 1993 r., umarzając postępowanie pierwszej instancji w przedmiocie stwierdzenia nieważności decyzji Naczelnika Miasta w C. z dnia [...] sierpnia 1975 r. w sprawie przejęcia na własność Państwa nieruchomości za spłatę pieniężną. Postanowieniem Wojewody Śląskiego z dnia [...] listopada 2007 r. przekazano akta sprawy Samorządowemu Kolegium Odwoławczemu w Katowicach. Następnie Kolegium wystąpiło do Ministra Sprawa Wewnętrznych i Administracji o stwierdzenie nieważności powyższego postanowienia. Do chwili wniesienia wniosku o rozstrzygnięcie sporu nie stwierdzono nieważności postanowienia Wojewody Śląskiego. Kolegium podniosło między innymi, że decyzja Naczelnika Miasta w C. została wydana w trybie określonym ustawą z dnia 29 maja 1974 r. o przekazywaniu gospodarstw rolnych na własność Państwa za rentę i spłaty pieniężne (Dz. U. Nr 21, poz. 118). Ponieważ obecnie nie istnieje organ, który wydał decyzję, należało ustalić organ na który przeszła kompetencja do załatwiania określonych spraw i w stosunku do tego organu ustalić organ wyższego stopnia. Wskazując akty prawne zastępujące kolejno ustawę z dnia 29 maja 1974 r. Kolegium stwierdziło, że obecnie sprawy te reguluje ustawa z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników (Dz. U. z 2008 r. Nr 50, poz. 291 ze zm.). W art. 58 ust. 1 i 2 określa ona, że decyzje w sprawie przejęcia na własności Skarbu Państwa nieruchomości wchodzących w skład gospodarstwa rolnego za odpłatnością wydaje Agencja Własności Rolnej Skarbu Państwa. Z kolei ustawą z dnia 11 kwietnia 2003 r. o kształtowaniu ustroju rolnego (Dz. U. Nr 64, poz. 592), w art. 18 ust. 1 zmieniono ustawy w ten sposób, że ilekroć jest mowa o Agencji Własności Rolnej Skarbu Państwa, należy przez to rozumieć Agencję Nieruchomości Rolnych. Kolegium powołując się na art. 17 pkt 3 k.p.a., art. 23 ust. 1 pkt 9 ustawy z dnia 4 września 1997 r. o działach administracji rządowej (Dz. U. z 2007r. Nr 65, poz. 437 ze zm.) oraz § 1 ust. 2 pkt 2 rozporządzenia Prezesa Rady Ministrów z dnia 16 listopada 2007 r. w sprawie szczegółowego zakresu działania Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi (Dz. U. Nr 216, poz. 1599), uznało, że organem wyższego stopnia w stosunku do Agencji Nieruchomości Rolnych w sprawach dotyczących decyzji wydawanych na podstawie art. 58 ust. 2 ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników, jest Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi. Podniosło przy tym, że taki sposób interpretacji przepisów potwierdza orzecznictwo Naczelnego Sądu Administracyjnego (np. postanowienie z dnia 11 marca 2008 r. I OW 131/07, niepubl.). Na zakończenie Kolegium zaznaczyło, że nie będąc właściwe do prowadzenia postępowania w przedmiocie stwierdzenia nieważności decyzji Naczelnika Miasta w C., nie mogło też ustalać następców prawnych L. F. i wskazywać ich jako uczestników postępowania sądowoadministracyjnego. W odpowiedzi na wniosek Wojewoda Śląski zgodził się w całości ze stanowiskiem Kolegium, także powołując się na orzecznictwo Naczelnego Sądu Administracyjnego. Wojewoda również wniósł o wskazanie Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi jako organu właściwego do rozpatrzenia sprawy. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Na wstępie należy zauważyć, że negatywny spór kompetencyjny powstaje wówczas, gdy zachodzi rozbieżność poglądów między organami jednostek samorządu terytorialnego a organami administracji rządowej co do ich kompetencji do załatwienia sprawy. Spór taki istnieje tylko wtedy, gdy organy te uznają się jednocześnie za niewłaściwe do załatwienia danej sprawy administracyjnej. W rozpoznawanej sprawie tak Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Katowicach jak i Wojewoda Śląski zgodnie wskazali, że nie są organami właściwymi do rozpatrzenia sprawy stwierdzenia nieważności decyzji Naczelnika Miasta w C. z dnia [...] sierpnia 1975 r. nr [...] w sprawie przejęcia nieruchomości na własność Państwa za spłatę pieniężną. Oba organu wskazały, że kompetencje do załatwienia tej sprawy ma Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi. Naczelny Sąd Administracyjny wielokrotnie już rozpoznawał negatywne spory kompetencyjne pomiędzy Ministrem Rolnictwa i Rozwoju Wsi, a samorządowymi kolegiami odwoławczymi, który z tych organów jest właściwy w sprawie rozpoznawania wniosków o stwierdzenie nieważności decyzji naczelników gmin o przejęciu na własność Państwa gospodarstw rolnych za świadczenia emerytalne bądź spłaty pieniężne. Postanowieniem z dnia 14 grudnia 2004 r. sygn. akt OW 98/04 Naczelny Sąd Administracyjny wskazał Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi jako organ właściwy i następnie przez kolejne lata w ten sam sposób rozstrzygał kolejne spory kompetencyjne w tym przedmiocie. Z uzasadnienia wniosku o rozstrzygnięcie sporu kompetencyjnego oraz odpowiedzi na wniosek wynika, że zarówno SKO w Katowicach jak i Wojewodzie Śląskiemu znana jest argumentacja Naczelnego Sądu Administracyjnego. Dla porządku jedynie należy przypomnieć, że decyzja Naczelnika Miasta w C. z dnia [...] sierpnia 1975 r. została wydana w oparciu o przepisy ustawy z dnia 29 maja 1974 r. o przekazywaniu gospodarstw rolnych na własność Państwa za rentę i spłaty pieniężne (Dz. U. Nr 21, poz. 118). Ustawa ta została uchylona ustawą z dnia 14 grudnia 1982 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników indywidualnych i członków ich rodzin (Dz. U. Nr 40, poz. 268 ze zm.), która w art. 58 ust. 3, tak jak i ustawa z 1974 r., sprawy wydawania decyzji o przejęciu gospodarstwa rolnego na wniosek rolnika przekazywała terenowym organom administracji państwowej stopnia podstawowego i sprawy te w wyniku reformy ustrojowej Państwa, ustawą z dnia 17 maja 1990 r. o podziale zadań i kompetencji określonych w ustawach szczególnych pomiędzy organy gminy a organy administracji rządowej oraz o zmianie niektórych ustaw (Dz. U. Nr 34, poz. 198), przeszły do właściwości rejonowych organów rządowej administracji ogólnej (art. 5 pkt 19). Z kolei ustawa z dnia 14 grudnia 1982 r. została uchylona ustawą z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników (Dz. U. z 1991 r. Nr 7, poz. 24) i ten akt decyzje o przejęciu nieruchomości i ustaleniu odpłatności przekazał organowi właściwemu do sprzedaży nieruchomości Państwowego Funduszu Ziemi (art. 58 ust. 1), a po nowelizacji tej ustawy ustawą z dnia 20 czerwca 1992 r. - Agencji Własności Rolnej Skarby Państwa. Ustawa z dnia 11 kwietnia 2003 r. o kształtowaniu ustroju rolnego (Dz. U. Nr 64, poz. 592) w miejsce tej Agencji wprowadziła Agencję Nieruchomości Rolnych (art. 18 ust. 1), upoważniając ją w art. 58 ust. 2 do wydawania decyzji o przejęciu nieruchomości i ustaleniu odpłatności. Zatem od wejścia w życie ustawy z dnia 20 czerwca 1992 r. o zmianie ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników sprawy przejęcia nieruchomości za odpłatnością, przechodząc do Agencji Nieruchomości Rolnych, zostały wyłączone z kompetencji kierowników urzędów rejonowych i w konsekwencji kolejnej reformy ustrojowej Państwa, dokonanej w 1998 r., nie przeszły do właściwości starostów. Przepis art. 157 § 1 k.p.a. jako organ właściwy w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji wskazuje organ wyższego stopnia nad tym, który wydał decyzję. Skoro niniejsza sprawa nie należy do właściwości starosty, lecz Agencji Nieruchomości Rolnych, to organem właściwym do przeprowadzenia postępowania nadzorczego będzie Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi, jako sprawujący nadzór nad Agencją, a nie Samorządowe Kolegium Odwoławcze czy Wojewoda. Z powyższego wynika, iż żaden z organów pozostających w sporze nie jest właściwy do rozpatrzenia sprawy objętej wnioskiem. W tej sytuacji Naczelny Sąd Administracyjny nie może uwzględnić wniosku i podlegał on oddaleniu na podstawie art. 151 w zw. z art. 15 § 2 i art. 64 § 3 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.