IV SA/Wa 1116/08

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia NSA Otylia Wierzbicka po rozpoznaniu w dniu 17 grudnia 2008 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku Stowarzyszenia O. o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym, obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi Stowarzyszenia O. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w W. z dnia (...) maja 2008 r., nr (...) w przedmiocie umorzenia postępowania odwoławczego postanawia: odmówić przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. Stowarzyszenie O. w skardze z dnia 30 maja 2008 r. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w W., którą umorzono postępowanie w sprawie odwołania Stowarzyszenia od decyzji Prezydenta m. W. z dnia (...) stycznia 2008 r. ustalającej warunki zabudowy dla inwestycji polegającej na budowie budynku mieszkalnego wielorodzinnego z garażem podziemnym, przyłączy inżynieryjnych oraz wjazdu na posesję na działkach ew. (...) i (...) oraz części działki ew. nr (...) obr. (...) przy ul. (...) w W., wniosło również o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. Postanowieniem z dnia 15 lipca 2008 r. referendarz sądowy odmówił skarżącemu przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Od wskazanego postanowienia, skarżący wniósł w przewidzianym prawem terminie sprzeciw. Postanowieniem z dnia 29 sierpnia 2008 r. Sąd odmówił skarżącemu przyznania prawa pomocy. Na postanowienie to zostało przez Stowarzyszenie wniesione zażalenie do Naczelnego Sądu Administracyjnego. NSA postanowieniem z dnia 15 października 2008 r., sygn. akt. II OZ 1050/08, uchylił zaskarżone postanowienie i przekazał wniosek o przyznanie prawa pomocy do ponownego rozpoznania wskazując w uzasadnieniu, że Sąd pierwszej instancji powołał jako podstawę prawną przepis odnoszący się do osób fizycznych, a nie do osób prawnych. Ponadto wskazał, że Sąd powołał się na w uzasadnieniu na zapis w statucie Stowarzyszenia, jednak NSA nie mógł zweryfikować tych twierdzeń, ponieważ w aktach sprawy nie odnalazł statutu. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zgodnie z art. 246 § 2 pkt 1 i 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm. – zwaną dalej ppsa), przyznanie prawa pomocy osobie prawnej a także innej jednostce organizacyjnej nie posiadającej osobowości prawnej może nastąpić w zakresie całkowitym, gdy jednostka ta wykaże, że nie ma żadnych środków na poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania, natomiast w zakresie częściowym, gdy wykaże, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Należy także wskazać, że zgodnie z art. 199 ppsa ponoszenie kosztów postępowania jest obowiązkiem strony, a strona może być zwolniona z tego obowiązku tylko wyjątkowo. Przyznanie prawa pomocy jest odstępstwem od tej zasady, będącej przerzuceniem kosztów na ogół społeczeństwa i może być zastosowane jedynie w przypadkach wyjątkowych, kiedy strona wykaże w sposób jednoznaczny spełnienie przesłanek określonych w art. 246 ppsa. Podkreślenia także wymaga fakt, że udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest formą jej dofinansowania z budżetu państwa i przez to powinno się sprowadzać do wypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe. Przysługujące Sądowi prawo do przyznania prawa pomocy nie ma charakteru pełnego, swobodnego uznania Sądu, lecz podlega określonym regułom. Z uwagi, iż Sąd II instancji wskazał, że przy ponownym rozpoznaniu sprawy WSA weźmie pod uwagę przesłanki wynikające z art. 246 § 2 ppsa po ustaleniu stanu faktycznego między innymi o statut Stowarzyszenia, Sąd pismem z dnia 27 listopada 2008 r. wezwał Stowarzyszenie do nadesłania Statutu, który został złożony w Sądzie w dniu 5 grudnia 2008 r. Rozpoznając wniosek skarżącego należy stwierdzić, że nie zasługuje on na uwzględnienie. Jak wynika z przedłożonego Sądowi urzędowego formularza PPPr Stowarzyszenie prowadząc działalność na rzecz m.in. ochrony istniejących obiektów historycznych oraz podejmując działania mające na celu zachowanie walorów architektoniczno urbanistycznych miasta W., potencjalnie związane z udziałem w postępowaniach sądowych, wnosząc skargę winno się liczyć z koniecznością pokrycia kosztów wszczętego postępowania i powinno gromadzić na cele ewentualnych postępowań sądowoadministracyjnych odpowiednie kwoty. Stosownie do art. 33 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 7 kwietnia 1989 r. Prawo o stowarzyszeniach (Dz. U. z 2001 r. Nr 79, poz. 855 ze zm.) majątek stowarzyszenia powstaje ze składek członkowskich, darowizn, spadków, zapisów, dochodów z własnej działalności, dochodów z majątku stowarzyszenia oraz z ofiarności publicznej. Stowarzyszenie z zachowaniem obowiązujących przepisów może zatem przyjmować darowizny, spadki i zapisy, jak również korzystać z ofiarności publicznej. Stowarzyszenie może także prowadzić działalność gospodarczą, według ogólnych zasad określonych w odrębnych przepisach. Jak wynika ze Statutu (§ 7), Stowarzyszenie może prowadzić działalność gospodarczą, a ewentualny dochód z działalności gospodarczej służy realizacji wyłącznie celów statutowych i nie może być przeznaczony do podziału pomiędzy jego członków. Podzielając pogląd Naczelnego Sądu Administracyjnego, wyrażony w postanowieniu z dnia 20 grudnia 2006 r. (sygn. akt II OZ 1433/06) należy stwierdzić, iż przerzucanie ciężaru funkcjonowania stowarzyszenia na Państwo, chociażby w ten sposób, aby uzyskać zwolnienie od kosztów sądowych rodzi ten skutek, że faktycznie działalność stowarzyszenia staje się finansowana ze środków publicznych, a to prowadzi do zaprzeczenia zasady, że stowarzyszenie prowadzi działalność na bazie własnego majątku. Sąd wskazał ponadto, iż Konstytucja RP przewiduje prawo obywateli do zrzeszania się m.in. w stowarzyszenia, nie gwarantuje jednak wszystkim stowarzyszeniom prawa do finansowania ich działalności przez Państwo. Należy także mieć na uwadze, że Stowarzyszenie bierze udział w wielu postępowaniach zarówno przed organami administracyjnymi, jak i przed sądami administracyjnymi. Udział ten wiąże się z ponoszeniem kosztów związanych ze sporządzaniem pism, odpisów pism, kserokopii dokumentów, przesyłaniem korespondencji (znaczki pocztowe) itp. Powyższe wskazuje, że wbrew informacjom zawartym na urzędowym formularzu PPPr, strona uzyskuje środki finansowe niezbędne do dokonywania czynności procesowych, nie podaje jednak ich źródła. W tej sytuacji Sąd doszedł do wniosku, że brak jest podstaw do przyznania skarżącemu Stowarzyszeniu prawa pomocy, skoro Stowarzyszenie nie wykorzystało przewidzianych w prawie możliwości na zgromadzenie środków finansowych, choćby w postaci pobierania składek członkowskich. Dlatego też, na podstawie art. 246 § 2 pkt 2 i art. 254 § 1 powołanej na wstępie ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi Sąd postanowił jak w sentencji