IV SA/Wa 1146/12

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Agnieszka Wójcik po rozpoznaniu w dniu 5 października 2012 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku J. D. o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata w sprawie ze skargi J. D. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w W. z dnia [...] kwietnia 2012 r., nr [...] w przedmiocie ustalenia warunków zabudowy postanawia: odmówić przyznania prawa pomocy. Dnia 8 czerwca 2012 r. J. D. wniósł skargę na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w W. z dnia [...] kwietnia 2012 r. w przedmiocie ustalenia warunków zabudowy. Postępowania administracyjne w sprawie toczyło się z wniosku Skarżącego. W złożonym w dniu 2 lipca 2012 r. (data stempla pocztowego) oświadczeniu na formularzu PPF J. D. wniósł o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata. Z treści złożonego wniosku wynika, że Skarżący prowadzi gospodarstwo domowe samodzielnie. Utrzymuje się z dochodów z działalności gospodarczej, która w ostatnich latach przyniosła stratę i nadal nie przynosi zysku ze względu na trudną sytuację na rynku i zaciągnięte przez wnioskodawcę kredyty. Majątek Skarżącego stanowi piętnastoprocentowy udział w domu o pow. ok. 80 m2 w W. Wnioskodawca oświadczył również, że dysponuje innymi nieruchomościami kupionymi na kredyt (wpisane do działalności jako środek trwały) z zatem nie dotyczą jego jako osoby fizycznej. Na rachunku bankowym w PKO B.P. posiadał na dzień 28 czerwca 2012 r. kwotę - 3.353,46 zł. Postanowieniem z dnia 16 lipca 2012 r. referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie odmówił przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Odpis postanowienia doręczono Skarżącemu dnia 20 lipca 2012 r. W dniu 25 lipca 2012 r. (data stempla pocztowego) Skarżący skutecznie wniósł sprzeciw od w/w postanowienia referendarza sądowego podnosząc, iż błędnie odczytano dane na jago rachunku bankowym, gdyż jest na nim kwota ujemna, a nie dodatnia (debet). Podkreślił, iż straty z działalności gospodarczej ponosił i w ubiegłych latach, obecnie zaś spłaca zaciągnięte kredyty, których comiesięczna wartość przewyższa jego przychody. Wniosek o przyznanie prawa pomocy został złożony przez osobę fizyczną, a nie w ramach działalności gospodarczej. Zatem nieuprawnione było żądanie przedłożenia dokumentów związanych z działalnością gospodarczą, gdyż nie mają związku ze sprawą. Ponadto informacja z Centralnej Ewidencji i Informacji o Działalności Gospodarczej wskazuje jedynie na profil przedsiębiorcy, a nie na jego rentowność. Do sprzeciwu załączono historię rachunku bankowego w PKO B.P. od dnia 27 czerwca do dnia 28 czerwca 2012 r. z której wynika, że po dokonanych w tych dniach dwóch operacjach bankowych (obciążeniach) stan konto wynosił – 7.283,11 zł. Zarządzeniem z dnia 3 sierpnia 2012 r. wezwano Skarżącego do uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy poprzez nadesłanie w terminie 14 dni zestawienia przychodów i kosztów prowadzonej działalności gospodarczej, dokumentów potwierdzających ich wysokość np. kopii podatkowej księgi przychodów i rozchodów, oraz pełnych wyciągów z wszystkich posiadanych rachunków bankowych, w tym kont i lokat dewizowych z okresu ostatnich trzech miesięcy. Ponadto o wyjaśnienie rozbieżności jakie wystąpiły na skutek wpisania pkt 6 i 10 wniosku o poznanie prawa pomocy (dot. odpowiednio stanu rodzinnego oraz dochodów wnioskodawcy i osób pozostającym z nim we wspólnym gospodarstwie domowym) informacji wskazujących na samodzielne prowadzenie gospodarstwa domowego, podczas gdy nadesłany przy sprzeciwie wyciąg z rachunku bankowego wskazuje, że właścicielem tegoż obok Skarżącego jest G. D. W sytuacji zaś prowadzenia gospodarstwa domowego wspólnie z G. D. zobowiązano Skarżącego do wskazania średnich miesięcznych dochodów tej osoby oraz ich źródła. W zarządzeniu zobowiązano Skarżącego również do wykazania skąd czerpie środki na spłatę kredytu z odsetkami w wysokości ok. 3.900 zł miesięcznie. W odpowiedzi z dnia 22 sierpnia 2012 r. (data stempla pocztowego) Skarżący zwrócił się o wydłużenie terminu na przedłożenie dokumentów wymienionych w wezwaniu. Wskazał, że z uwagi na okres urlopowy nie ma jak uzyskać odpisu z księgi przychodów i rozchodów za okres ostatnich trzech miesięcy. Wskazał, że rozlicza się z podatków kwartalnie, więc dokumenty nie są jeszcze gotowe. Wskazał, że może je mieć na początku września 2012 r. W dalszej części pisma wskazał, że G. D. jest jego matką. Mają wspólny rachunek bankowy, ale nie prowadzą wspólnie gospodarstwa domowego. Z racji obecnej sytuacji finansowej, matka zasila wspólne konto w taki sposób, aby Skarżący mógł spłacać kredyty i aby nie zbankrutował. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Na wstępie należy wskazać, iż zgodnie z art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270) - zwanej dalej "P.p.s.a.", w razie skutecznego wniesienia sprzeciwu, postanowienie referendarza sądowego traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym. Intencją Wnioskodawcy w niniejszej sprawie było uzyskanie prawa pomocy w zakresie całkowitym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata. Rozstrzygnięcie wniosku sprowadzało się więc do zbadania, czy spełniona została przesłanka wynikająca z treści art. 246 § 1 pkt 1 P.p.s.a. Stosownie do jego brzmienia, przyznanie osobie fizycznej prawa pomocy w zakresie całkowitym - obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 2 P.p.s.a.) - uzależnione jest od wykazania przez nią, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Wniosek Skarżącego o przyznanie prawa pomocy musi być oceniany z uwzględnieniem generalnej zasady postępowania sądowoadministracyjnego stanowiącej, że każdy podmiot wszczynający postępowanie przed sądami administracyjnymi musi się liczyć z koniecznością poniesienia tych kosztów (art. 220 ppsa, 230 § 1 P.p.s.a.). Dostępność do sądu bowiem wymaga z natury rzeczy posiadania środków finansowych, stąd też dla wydatków związanych z prowadzeniem procesu strona powinna znaleźć pokrycie w swych dochodach przez odpowiednie ograniczenie innych wydatków, niebędących niezbędnymi dla jej utrzymania. Dopiero gdyby poczynione w ten sposób oszczędności okazały się niewystarczające - może zwrócić się o pomoc państwa (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 30 lipca 2009 r., sygn. akt I OZ 753/09, Lex nr 552409). Strona występująca na drogę postępowania sądowego winna mieć świadomość obowiązku ponoszenia kosztów tego postępowania i wnosząc o zwolnienie z tego obowiązku uprawdopodobnić w sposób wiarygodny i rzetelny, że zachodzą przesłanki do uwzględnienia wniosku. Jedynym kryterium oceny wniosku o przyznanie prawa pomocy jest kryterium majątkowe. Sąd nie kieruje się w tym zakresie zasadami słuszności, lecz bada stan majątkowy wnioskodawcy (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 17 lutego 2009 r., sygn. akt II OZ 140/09, Lex nr 535035). Zatem przyznanie prawa pomocy stosowane jest wyłącznie wobec osób nieposiadających żadnego dochodu lub oszczędności lub posiadających bardzo skromny dochód lub oszczędności, a więc wobec takich osób, które znajdują się w bardzo ciężkiej sytuacji materialnej, pozwalającej na zaspokojenie jedynie podstawowych potrzeb życiowych. Rozpoznając wniosek w pierwszej kolejności wskazać należy, że Skarżący pomimo zwrócenia się w piśmie z dnia 22 sierpnia 2012 r. (data stempla pocztowego) o wydłużenie - do pierwszego tygodnia września 2012 r. - terminu do nadesłania wszystkich dokumentów pozwalający w pełni ocenić jego sytuację materialną, w momencie orzekania przez Sąd (październik 2012 r.) dokumentów nie nadesłał. Zatem oceny wniosku Skarżącego dokonano w oparciu o znajdujące się w aktach dokumenty z uwzględnieniem zasady, że to na osobie ubiegającej się o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar wykazania okoliczności uzasadniających uwzględnienie jej wniosku (gdy strona postępowania uchyla się od złożenia niezbędnych do oceny jej sytuacji materialnej dokumentów, to brak jest podstaw do prowadzenia z urzędu postępowania w tym zakresie). Analiza przedstawionych przez Skarżącego informacji nie daje podstaw do przyjęcia, że nie jest on w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Ubiegający się o przyznanie prawa pomocy Skarżący prowadzi działalność gospodarczą w szczególności w zakresie pośrednictwa w obrocie nieruchomościami oraz realizacji projektów budowlanych obejmujących przedsięwzięcia finansowe, techniczne i rzeczowe w celu przygotowania lub budowy budynków do sprzedaży (co wynika z danych zamieszczonych w Centralnej Ewidencji i Informacji o Działalności Gospodarczej). Jednakże w ocenie J. D. stara się o prawo pomocy jako osoba fizyczna, zatem prowadzona przez niego działalność gospodarcza nie powinna mieć wpływu na ocenę zasadności jego wniosku. Odnosząc się do powyższego należy mieć na uwadze następujące kwestie. Po pierwsze, zgodnie z art. 2 ustawy z dnia 2 lipca 2004 r. o swobodzie działalności gospodarczej (Dz. U. z 2010 r. Nr 220, poz. 1447 ze zm.) działalnością gospodarczą jest zarobkowa działalność wytwórcza, budowlana, handlowa, usługowa oraz poszukiwanie, rozpoznawanie i wydobywanie kopalin ze złóż, a także działalność zawodowa, wykonywana w sposób zorganizowany i ciągły. W art. 4 ust. 1 ww. ustawy znajduje się definicja przedsiębiorcy, którym może być osoba fizyczna. Prowadzenie przez osoby fizyczne we własnym imieniu działalności gospodarczej (w języku potocznym często określanej mianem "samozatrudnienia") jest jedną z form (najprostszą organizacyjnie) prowadzania działalności gospodarczej w Polsce. Działalność taka jest podejmowana w celu osiągnięcia zysku. Skoro jest to jedna z form aktywności zawodowej osoby fizycznej, niedopuszczalna jest teza, że osoba fizyczna ma dwa statusy (a zatem i majątki) ten w ramach działalności gospodarczej i ten "osobisty – prywatny" istniejący poza tą sferą. Potwierdza to wprost fakt, że będący osobą fizyczną przedsiębiorca odpowiada całym majątkiem za wszelkie zobowiązania zaciągnięte w ramach prowadzonej działalności gospodarczej (jeżeli w ramach działalności gospodarczej zostało utworzone przedsiębiorstwo – to majątkiem przedsiębiorstwa, lecz również zawsze osobistym). A także sposób rozliczania podatku dochodowego od osób fizycznych, gdzie osoba fizyczna utrzymująca się tylko z prowadzonej działalności gospodarczej składa jedno zeznanie roczne obejmujące całość przychodów zeń (PIT-36). Za zobowiązania publicznoprawne przedsiębiorca również odpowiada całym majątkiem. Dlatego też rozpoznając wniosek Skarżącego o udzielenie prawa pomocy, Sąd musi uwzględnić fakt prowadzenia przez Wnioskodawcę działalności gospodarczej, która to stanowi wyłączne źródło utrzymania tegoż. Zatem ocena rezultatu (zysku czy strat) działalności gospodarczej ma istotny wpływ na ocenę możliwości płatniczych Wnioskodawcy. W tym miejscu wskazać należy na niekonsekwencję Skarżącego, w którego ocenie nieruchomości nabyte w ramach działalności gospodarczej nie mogą być podstawą oceny jego możliwości finansowych, zaś (gołosłowna) okoliczność, że ponosi straty - tak. Stwierdzić należy, że Skarżący nie wykazał, że faktycznie poniósł i w dalszym ciągu ponosi straty. Nie przedłożył żadnej dokumentacji w tym zakresie (brak kopii podatkowej księgi przychodów i rozchodów). J. D. nie nadesłał również pełnych wyciągów z wszystkich posiadanych rachunków bankowych, w tym kont i lokat dewizowych. Przy czym z akt sprawy nie wynika, czy Skarżący w ramach prowadzonej działalności gospodarczej posiada dodatkowe rachunki bankowe, czy dysponuje wyłącznie jednym w PKO B.P. (nota bene wspólnym z matką). Natomiast w ocenie Sądu - dla oceny pełnych możliwości finansowych strony - niewystarczający jest nadesłany wyciąg z rachunku bankowego dokumentujący wyłącznie dwie operacje mające miejsce w dniach 27 czerwca - 28 czerwca 2012 r. Powyższe informacją są zaś kluczowe w zakresie oceny, czy nawet w razie aktualnie trudnej sytuacji finansowej, osoba wnioskująca zgromadziła wcześniej środki finansowe z których mogłaby pokryć koszty postępowania sądowego. Sam fakt chwilowego ujemnego salda na koncie bankowym (wykazano tylko stan konta za dwa dni) nie świadczy o tym, że Skarżący nie uzyskuje dochodów z działalności gospodarczej, lub że stale (od dłuższego czasu) ponosi z niej straty. Z uwagi na specyfikę działalności gospodarczej Wnioskodawcy (możliwość przepływu dużych środków finansowych, zapewne posiadania linii kredytowej) sam fakt chwilowego ujemnego bilansu na koncie nie może być podstawą do uwzględnienia wniosku, i przyznania prawa pomocy. Po wtóre należy zauważyć, że przedmiotem postępowania sądowego w niniejszej sprawie będzie ocena legalności decyzji administracyjnej wydanej w przedmiocie ustalenia warunków zabudowy. Skarżący (jak sam twierdzi wyłącznie jako osoba fizyczna) starał się o uzyskanie decyzji o warunkach zabudowy dla inwestycji polegającej na budowie budynku mieszkalnego wielorodzinnego (10 lokali) z garażami i miejscami postojowymi w W. Mając na uwadze skalę planowanego przedsięwzięcia oraz przedmiot działalności gospodarczej Skarżącego, nie sposób uznać, że wniosek z którym wystąpił do organu administracji nie został złożony w ramach jego zawodowej działalności, pomimo, że brak jest wskazania w jego treści, że pochodzi od przedsiębiorcy. W okolicznościach niniejszej sprawy, przy braku pełnej wiedzy o możliwościach finansowych strony, przyznanie prawa pomocy Wnioskodawcy oznaczałoby nieuzasadnione przerzucenie ciężaru działalności gospodarczej Skarżącego na koszt Państwa czyli wszystkich podatników. Tymczasem celem wprowadzenia do porządku prawnego prawa pomocy jest zagwarantowanie pomocy finansowej państwa tym podmiotom, które z powodów od siebie niezależnych, nie mogą zgromadzić środków koniecznych do prowadzenia postępowania sądowego. Z uwagi na powyższe (gołosłowność twierdzeń skarżącego o trudnej sytuacji finansowej) w okolicznościach sprawy (przedmiot decyzji wchodzi w zakres działalności gospodarczej osoby fizycznej) brak jest podstaw do przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Z tych względów, na podstawie art. 246 § 1 pkt 1 P.p.s.a., orzeczono jak w sentencji postanowienia.