IV SA/Wa 1178/05

Dnia 30 czerwca 2005 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, w składzie następującym: Sędzia NSA Zofia Flasińska po rozpoznaniu w dniu 30 czerwca 2005 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy z wniosku K.- Oddziału Regionalnego w W. w przedmiocie stwierdzenia nieważności decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych - [...] Oddziału w W. z dnia [...] stycznia 2005 r., znak [...], o zwrocie nienależnie wypłaconych świadczeń z ubezpieczenia społecznego postanawia: odrzucić wniosek o stwierdzenie nieważności decyzji z dnia [...] stycznia 2005 r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych - [...] Oddział w W. decyzją z dnia [...] stycznia 2005 r., znak [...], o zwrocie nienależnie wypłaconych świadczeń z ubezpieczeń społecznych zobowiązał K.- Oddział Regionalny w W. do zwrotu nienależnie wypłaconych świadczeń emerytalnych wraz z odsetkami łącznie w wysokości 3567,56 /trzech tysięcy pięciuset sześćdziesięciu siedmiu 56/100/złotych. W uzasadnieniu decyzji organ rentowy podał, iż przedmiotowe świadczenie zostało wypłacone E. K. bezpodstawnie - w wyniku zaliczenia do stażu pracy ubezpieczonej okresu opłacania składek na FUSR na podstawie błędnego zaświadczenia K.- Oddziału Regionalnego w W. z dnia [...] sierpnia 1999 r. W dniu 22 lutego 2005 r. K.- Oddział Regionalny w W. złożyła pozew do Sądu Okręgowego w W. Wydziału Ubezpieczeń Społecznych przeciwko Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych - [...] Oddziału w W. z wniosku o stwierdzenie nieważności decyzji z dnia [...] stycznia 2005 r., znak [...], o zwrocie nienależnie wypłaconych świadczeń z ubezpieczenia społecznego. Sąd Okręgowy w W [...] Wydział Ubezpieczeń Społecznych postanowieniem z dnia [...] kwietnia 2005 r., sygn. akt [...], uznał się niewłaściwym i na podstawie art. 464 K.p.c. przekazał sprawę według właściwości Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Warszawie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Konstytucyjny model sądownictwa zakłada całkowitą odrębność pionu sądownictwa powszechnego i administracyjnego oraz konieczność wyraźnego rozgraniczenia zadań i właściwości sądów tworzących strukturę sądownictwa powszechnego i administracyjnego. W sytuacji, gdy sąd stwierdza niedopuszczalność drogi postępowania cywilnego lub sądowoadministracyjnego, regulacje procesowe /art. 199- K.p.c. oraz art. 58 § 4 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi/nie przewidują podstaw do wydania rozstrzygnięcia o "uznaniu się niewłaściwym" przez sąd lub organ administracji, lecz odrzucenie pozwu lub skargi. "Stwierdzenie swojej niewłaściwości" przez sąd następuje tylko wtedy, gdy istnieje droga postępowania przed sądem, ale sąd ten, do którego wpłynęło pismo wszczynające postępowanie, nie jest rzeczowo lub miejscowo właściwy do rozpoznania sprawy. Z tym, że przekazanie sprawy sądowi może nastąpić tylko w ramach tej samej struktury ustrojowej, co organ wydający postanowienie o przekazaniu. W świetle obowiązujących przepisów brak drogi postępowania przed sądem powszechnym co do zasady skutkuje rozstrzygnięciem o odrzuceniu pozwu lub wniosku - art. 199 § 1 pkt 1 K.p.c., brak drogi postępowania przed sądem administracyjnym skutkuje odrzuceniem skargi - art. 58 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi /Dz. U. z 2002 r. Nr 153, poz. 1270 ze zm./. Z brzmienia art. 58 § 4 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi /Dz. U. z 2002 r. Nr 153, poz. 1270 ze zm./ wynika, iż sąd administracyjny nie może odrzucić skargi ze względu na to, że sprawa nie należy do jego właściwości tylko wtedy, gdy sąd powszechny już wcześniej odrzucił pozew z uwagi na brak drogi sądowej i to orzeczenie sądu powszechnego stało się prawomocne. Przyczyny, z których doszło do odrzucenia pozwu będą oczywiście wynikać nie z samego rozstrzygnięcia sądu powszechnego, ale z jego uzasadnienia. Stosownie zaś do regulacji art. 464 § 1 K.p.c. w sprawach z zakresu ubezpieczeń społecznych odrzucenie pozwu nie może nastąpić z powodu niedopuszczalności drogi sądowej, gdy do rozpoznania sprawy właściwy jest inny organ. Przepis ten nie dotyczy więc właściwości sądu /właściwości rzeczowej/, lecz drogi postępowania sądowego. Nadto, w sprawach z zakresu ubezpieczeń społecznych sąd - stwierdzając niedopuszczalność drogi sądowej - nie odrzuca pozwu, ale przekazuje sprawę właściwemu niesądowemu organowi, a norma ta stanowi pewne ułatwienie dochodzenia przez podmiot jego praw na innej drodze niż sądowa /confer postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 28 września 2001 r.,I PZ 58/01, OSNP 2003/19/466/. Sąd powszechny stwierdzając niedopuszczalność drogi sądowej, nie może poprzestać na stwierdzeniu, że sprawa przedstawiona do rozstrzygnięcia nie jest sprawą z zakresu ubezpieczeń społecznych w rozumieniu art. 476 § 2 K.p.c., zobowiązany jest bowiem wskazać sąd, do którego właściwości rozpoznanie tej sprawy zostało ustawowo zastrzeżone. Nadto, rzeczą sądu powszechnego jest wskazanie w każdym konkretnym przypadku podstawy prawnej właściwości sądu administracyjnego, bowiem tylko wówczas konstytucyjne prawo do sądu zostanie w sposób konkretny i poddający się kontroli określone i zapewnione. Zakwalifikowanie roszczenia jako nie spełniającego warunków z art. 476 K.p.c. nastąpiło bez należytego wyjaśnienia sprawy. K., jako podmiot zobowiązany do zwrotu kwoty nienależnie pobranego świadczenia, mogła wnieść odwołanie od decyzji organu rentowego do Sądu Okręgowego Wydziału Pracy i Ubezpieczeń Społecznych - zgodnie z pouczeniem zawartym w decyzji z dnia [...] stycznia 2005 r., albowiem jest to sprawa z zakresu ubezpieczeń społecznych. Natomiast wniosek o stwierdzenie nieważności decyzji wnosi się stosownie do treści art. 157 § 1 K.p.a. do organu wyższego stopnia. Sąd administracyjny bowiem nie rozpoznaje wniosków o stwierdzenie nieważności decyzji, lecz sprawuje kontrolę aktów administracyjnych wydawanych w postępowaniu nieważnościowym. Norma prawna z § 4 art. 58 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi /Dz. U. z 2002 r. Nr 153, poz. 1270 ze zm./ stanowi uzupełnienie regulacji zawartej w § 1 tego przepisu i wprowadza negatywną przesłankę odrzucenia skargi z powodu braku drogi postępowania sądowoadministracyjnego w konkretnej sprawie. Podkreślić zatem należy, iż sąd administracyjny nie może odrzucić skargi w sprawie, w której sąd powszechny przyjął brak drogi sądowej poprzez odrzucenie skargi. W tym stanie należało uznać, że bez dostatecznego wyjaśnienia zarówno charakteru żądania, jak i jego kwalifikacji prawnej, przekazanie sprawy przez sąd powszechny sądowi administracyjnemu na podstawie art. 464 K.p.c. - z powodu braku właściwości - nie skutkuje zastosowaniem przepisu art. 58 § 4 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi /Dz. U. z 2002 r. Nr 153, poz. 1270 ze zm./. Mając na względzie powyższe, na podstawie regulacji art. 58 § 1 pkt 1 w związku z art. 58 § 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi /Dz. U. z 2002 r. Nr 153, poz. 1270/, Sąd orzekł jak w sentencji.