IV SA/Wa 1244/11

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Agnieszka Wójcik, Sędziowie Sędzia WSA Wanda Zielińska-Baran, Sędzia WSA Teresa Zyglewska (spr.), Protokolant sekr. sąd. Agnieszka Olszewska, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 4 stycznia 2012 r. sprawy ze skargi L. U. i E. U. na decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] maja 2011 r. nr [...] w przedmiocie odmowy wszczęcia postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności aktu własności ziemi 1. stwierdza nieważność zaskarżonej decyzji oraz utrzymanej nią w mocy decyzji Wojewody [...] z dnia [...] stycznia 2009 r. nr [...]; 2. stwierdza nieważność postanowienia Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] grudnia 2008 r. o nr [...]; 3. stwierdza nieważność decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego w W. z dnia [...] stycznia 2009 r. nr [...]; 4. stwierdza, iż zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu do czasu uprawomocnienia się niniejszego wyroku; 5. zasądza od Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi solidarnie na rzecz skarżących L. U. i E. U. kwotę 200 (dwieście) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego. IV SA/Wa 1244/11 UZASADNIENIE Aktem własności ziemi z dnia [...] grudnia 1975 r. Naczelnik Gminy w C. stwierdził, że W. B. i jego żona Z. B. stali się z mocy prawa właścicielami działki ewidencyjnej nr [...], o powierzchni [...] ha położonej w C. W piśmie z dnia 8 marca 2008 r. skierowanym do Skarbu Państwa - Starosty [...] za pośrednictwem Wójta Gminy C. L. U. i E. U. wnieśli o stwierdzenie nieważności opisanego powyżej aktu własności ziemi. Postanowieniem z dnia [...] kwietnia 2008 r. Wójt Gminy C. przekazał wniosek L. U. i E. U. według właściwości Starostwu Powiatowemu w N. W dniu [...] maja 2008 r. Starosta Powiatu N. wydał postanowienie, w którym przekazał powyższych wniosek do rozpoznania jako organowi właściwemu Wojewodzie [...]. Postanowieniem z dnia [...] czerwca 2008 r. Wojewoda [...] wniosek ten przekazał zgodnie z właściwością do rozpatrzenia przez Samorządowe Kolegium Odwoławcze w W. Decyzją z dnia [...] lipca 2008 r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w W. na podstawie art. 157 § 3 k.p.a. odmówiło wszczęcia postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności aktu własności ziemi z dnia [...] grudnia 1975 r., wydanego przez Naczelnika Gminy w C. Organ negatywnie ocenił możliwość postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności w stosunku do aktu własności ziemi, albowiem od dnia 1 stycznia 1992r. tj. z datą wejścia w życie przepisu art. 63 ustawy z dnia 19 października 1991 r. o gospodarowaniu nieruchomościami rolnymi Skarbu Państwa oraz zmianie niektórych ustaw ( Dz. U. Nr 107 , poz. 464 ze zm. ) nie ma możliwości prawnej dochodzenia w trybie postępowania administracyjnego i skutecznego podważania ostatecznych decyzji wydanych w sprawach uwłaszczeniowych. L. U. i E. U. złożyli wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy zakończonej decyzją z dnia [...] lipca 2008 r. Postanowieniem z dnia [...] grudnia 2008 r. Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi po rozpatrzeniu zażalenia L. U. i E. U. na postanowienie Wojewody [...] z dnia [...] czerwca 2008 r. przekazujące wniosek o stwierdzenie nieważności aktu własności ziemi z dnia [...] grudnia 1975 r. do Samorządowego Kolegium Odwoławczego w W. uchylił zaskarżone postanowienie i orzekł, że organem właściwym do rozpatrzenia sprawy jest Wojewoda [...]. W ocenie tego organu w oparciu o art. 53 ust. 1 ustawy z dnia 22 marca 1990 r. o terenowych organach rządowej administracji ogólnej zadania należące dotychczas do organów stopnia wojewódzkiego przechodzą do wojewodów, chyba, że zadania te i kompetencje zostały przekazane w odrębnych ustawach organom samorządu terytorialnego lub innym organom. Zdaniem Ministra, brak takiego przepisu szczególnego oznacza, iż do rozpatrzenia wniosku o stwierdzenie nieważności aktu własności ziemi właściwym organem w I instancji jest wojewoda, a w II minister. Po rozpoznaniu wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy Samorządowe Kolegium Odwoławcze w W. decyzją z dnia [...] stycznia 2009 r. na zasadzie art. 138 § 1 pkt. 2 k.p.a. uchyliło zaskarżoną decyzję w całości i umorzyło postępowanie przed tym organem, z uwagi na fakt, że Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi wskazał Wojewodę [...] jako organ właściwy do rozpatrzenia sprawy. Decyzją z dnia [...] stycznia 2009 r. Wojewoda [...] po rozpatrzeniu wniosku L. U. i E. U. o stwierdzenie nieważności aktu własności ziemi z dnia [...] grudnia 1975 r. odmówił wszczęcia postępowania. Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi decyzją z dnia [...] maja 2011 r. utrzymał w mocy decyzję Wojewody [...] z dnia [...] stycznia 2009 r. Organ wywiódł, ze stosownie do art. 63 ust 2 i 3 ustawy z dnia 19 października 1991 r. do ostatecznych decyzji wydanych na podstawie przepisów ustawy z dnia 26 października 1971 r. o uregulowaniu własności gospodarstw rolnych nie stosuje się przepisów kodeksu postępowania administracyjnego dotyczących wznowienia postępowania, stwierdzenia nieważności i uchylenia lub zmiany decyzji, a postępowanie toczące się w wyżej wymienionych sprawach podlega umorzeniu. Skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego na powyższą decyzję wnieśli L. U. i E. U. wnosząc o stwierdzenie nieważności powyższej decyzji i wywodząc, ze została w wydana z naruszeniem art. 109 § 1 k.p.a. i art. 110 k.p.a. W obszernym uzasadnieniu skargi podniesione zostały merytoryczne zarzuty odnośnie aktu własności ziemi z dnia [...] grudnia 1975 r. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Uprawnienia wojewódzkich sądów administracyjnych, określone przepisami m. in. art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269, ze zm.) oraz art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270, ze zm. - dalej w skrócie: P.p.s.a.), sprowadzają się do kontroli działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, tj. kontroli zgodności zaskarżonego aktu z przepisami postępowania administracyjnego, a także prawidłowości zastosowania i wykładni norm prawa materialnego. Sąd, badając legalność zaskarżonej decyzji w oparciu o wyżej powołane przepisy i w granicach sprawy, nie będąc jednak związany - stosownie do art. 134 i 135 P.p.s.a. - zarzutami i wnioskami skargi, uznał, iż zaskarżona decyzja i poprzedzająca ją decyzja Wojewody [...] z dnia [...] stycznia 2009 r., a także postanowienie Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] grudnia 2008 r. oraz decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w W. z dnia [...] stycznia 2009 r. naruszają przepisy o postępowania w sposób skutkujący wyeliminowaniem ich z obrotu prawnego. Istota rozstrzygnięcia w niniejszej sprawie sprowadza się bowiem do ustalenia jaki organ jest właściwy do procedowania w sprawie. Pamiętać należy, że zgodnie z art. 19 k.p.a. organy administracji publicznej zobligowane są do przestrzegania z urzędu swojej właściwości rzeczowej i miejscowej. Obowiązek przestrzegania tej właściwości obejmuje również weryfikację decyzji w trybach postępowania nadzwyczajnego. Zgodnie z art. 157 § 1 k.p.a. właściwym do stwierdzenia nieważności decyzji jest organ wyższego stopnia, a gdy decyzja została wydana przez ministra lub samorządowe kolegium odwoławcze ten organ. Do ustalenia właściwości rzeczowej organu nie jest wystarczające zastosowanie art. 17 i art. 20 k.p.a. Zgodnie z ostatnim z powołanych przepisów właściwość rzeczową organu administracji publicznej ustala się według przepisów o zakresie jego działania, a więc w powiązaniu z przepisami prawa materialnego. Szczególnego znaczenia regulacja ta nabiera w sytuacji, gdy ustala się właściwość instancyjną w sprawach, w których orzekały zniesione organy w strukturze ustrojowej administracji publicznej. W rozpatrywanej sprawie skarżący domagali się stwierdzenia w trybie art. 156 k.p.a. nieważności aktu własności ziemi wydanego przez Naczelnika Gminy w C. wydanego w oparciu o przepisy ustawy z dnia 26 października 1971 r. o uregulowaniu własności gospodarstw rolnych ( Dz. U. NR 27, poz. 250 ze zm.). Ustawa ta została uchylona przez ustawę z dnia 26 marca 1982 r. o zmianie ustawy Kodeks cywilny oraz uchyleniu ustawy o uregulowaniu własności gospodarstw rolnych ( DZ. U. nr 11, poz. 81 ze zm.). Uchylenie ustawy o uregulowaniu własności gospodarstw rolnych spowodowało, że organy administracji utraciły uprawnienia do wydawania tego rodzajów aktów. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie podziela w pełni zapatrywanie prawne wyrażone przez Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z dnia 12 sierpnia 2005 r., sygn. akt II OW 34/05 ( ONSA i WSA 2006/2/40 ), w którym stwierdzono, że sprawy przyznania indywidualnym podmiotom w drodze decyzji administracyjnych tytułu własności do gospodarstw rolnych zaliczyć należy do spraw o znaczeniu lokalnym na poziomie samorządu gminnego, co oznacza, że właściwość w tych sprawach na podstawie art. 6 ustawy z dnia 8 marca 1990 r. o samorządzie gminnym ( Dz. U. z 2001 r., Nr 142, poz. 1591 ze zm. ) należy przypisać samorządowi gminy. Stosownie więc do art. 17 pkt 1 k.p.a. jako organ wyższego stopnia dla prowadzenia w sprawie o stwierdzenie nieważności aktu własności ziemi wskazać należy Samorządowe Kolegium Odwoławcze. Właściwym rzeczowo do rozpoznania wniosku o stwierdzenie nieważności w niniejszej sprawie było więc Samorządowe Kolegium Odwoławcze w W. Zgodnie z art. 156 § 1 pkt 1 k.p.a. decyzja, która został wydana z naruszeniem przepisów o właściwości obarczona jest wadą skutkującą stwierdzenie jej nieważności. Zaskarżona decyzja wydana przez Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi jak i decyzja Wojewody [...] z dnia [...] stycznia 2009 r. zostały wydanie z naruszeniem przepisów o właściwości, a co za tym idzie wypełniają one przesłankę określoną w art. 156 § 1 pkt 1 k.p.a. Biorąc pod rozwagę powyższe okoliczności w oparciu o art. 145 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( Dz. U. z 2002r. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie stwierdził nieważność powyższych decyzji. Wadą rażącego naruszenia praw obarczone jest postanowienie Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] grudnia 2008 r. na mocy którego uchylono postanowienie Wojewody [...] z dnia [...] czerwca 2008 r. przekazujące wniosek o stwierdzenie nieważności aktu własności ziemi z dnia [...] grudnia 1975 r. do Samorządowego Kolegium Odwoławczego w W., albowiem właściwym do procedowania w niniejszej sprawie był ten ostatni organ. Takim samym uchybieniem obarczona jest decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] stycznia 2009 r. uchylające decyzję własną z dnia [...] lipca 2008 r. i umarzające postępowanie przed tym organem. Reasumując stwierdzić należy, że właściwym do rozpoznania wniosku o stwierdzenie nieważności akty własności ziemi z dnia [...] grudnia 1975 r. było Samorządowe Kolegium Odwoławcze w W. Zauważyć należy, że po wyeliminowaniu opisanych wyżej decyzji i postanowień w obrocie prawnym dalej pozostaje decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w W., od której to decyzji skarżący złożyli wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy. Wniosek ten winien więc być rozpatrzony przez Samorządowe Kolegium Odwoławcze w W. Z powyższych względów na podstawie art. 145 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( Dz. U. z 2002r. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) Wojewódzki Sąd Administracyjny orzekł jak w sentencji wyroku. Rozstrzygnięcie zawarte w punkcie 2 wyroku oparto o treść art. 152 powołanej wyżej ustawy, a o kosztach orzeczono na podstawie art. 205 § 1 P.p.s.a.