IV SA/Wa 1266/07

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Jakub Linkowski (spr.), Sędziowie Sędzia WSA Małgorzata Małaszewska-Litwiniec, asesor WSA Tomasz Wykowski, Protokolant J. D., po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 5 października 2007 r. sprawy ze skargi W. D. na decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] maja 2007 r. nr [...] w przedmiocie umorzenia postępowania -oddala skargę- IV SA/Wa 1266/07 Uzasadnienie W dniu 23 maja 2001 r. do Starosty Powiatu [...] wpłynął wniosek W. D. o zwrot zespołu dworsko-parkowego usytuowanego na działce oznaczonej obecnie numerem [...] o powierzchni [...], położonego we wsi [...] w gminie [...], zwanego dalej "zespołem dworsko-parkowym", wchodzącego w skład majątku ziemskiego P. o ogólnym obszarze [...] ha, zwanego dalej "majątkiem ziemskim", stanowiącego byłą własność W. i Z. D. Wojewoda L. decyzją z dnia [...] marca 2002 r. nr [...] stwierdził, że zespół dworsko-parkowy podlegał przejęciu na cele reformy rolnej na podstawie art. 2 ust. 1 lit. e dekretu Polskiego Komitetu Wyzwolenia Narodowego z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej (Dz. U. z 1945 r. nr 3, poz. 13), zwanego dalej "dekretem". W wyniku wniesionego przez wnioskodawcę odwołania od wyż. wym. decyzji Wojewody L. Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi decyzją z dnia [...] kwietnia 2004 r. nr [...] utrzymał w mocy decyzję organu pierwszej instancji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w pkt I wyroku z dnia 17 listopada 2004 r. w sprawie o sygn. akt IV SA/Wa 411/04 stwierdził nieważność powyższych decyzji organów pierwszej i drugiej instancji. W uzasadnieniu tego wyroku Sąd podniósł, że wniosek o zwrot zespołu dworsko-parkowego nie podlega rozpoznaniu w postępowaniu administracyjnym, stąd wyż. wym. decyzje, rozstrzygające o wniosku skarżącego, jako zapadłe bez podstawy prawnej, są dotknięte wadą nieważności przewidzianą w art. 156 § 1 pkt 2 k. p. a. Interpretując przepisy dekretu i rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Reform Rolnych z dnia 1 marca 1945 r. w sprawie wykonania dekretu Polskiego Komitetu Wyzwolenia Narodowego z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej (Dz. U. nr 10, poz. 51 ze zm.), zwanego dalej "rozporządzeniem", Sąd skonstatował, że w § 5 rozporządzenia przewidziano drogę postępowania administracyjnego dla rozstrzygania o prawach rzeczowych (własności) do nieruchomość ziemskich w zakresie objęcia ich działaniem art. 2 ust. 1 lit. e dekretu z uwagi na wielkość powierzchni majątku ziemskiego. Brak jest natomiast podstaw do stosowania tego przepisu do rozstrzygania o innych sporach dotyczących praw rzeczowych, w tym do ustalania, że dana nieruchomość (zespół dworsko-parkowy) z uwagi na swój IV SA/Wa 1266/07 charakter nie jest nieruchomością ziemską i nie stanowi części składowej nieruchomości ziemskiej. Jednocześnie Sąd podniósł, że nie oznacza to, że w ogóle jest wyłączone dochodzenie roszczeń z tytułu prawa własności do tych nieruchomości, które nie miały charakteru nieruchomości ziemskich, a które w powołaniu na uregulowania dekretu, w tym jego art. 2 ust. 1 lit. e, zostały faktycznie przejęte przez państwo, bowiem ani dekret, ani wydane na jego postawie przepisy wykonawcze nie wykluczyły dochodzenia tych roszczeń, o charakterze cywilnym, na właściwej dla nich drodze, to jest w postępowania przed sądem powszechnym, czy to w drodze powództwa o uzgodnienie treści księgi wieczystej z rzeczywistym stanem prawnym, czy w drodze powództwa windykacyjnego, czy też poprzez żądanie ustalenia prawa. Wyż. wym. wyrok uprawomocnił się w dniu 26 lutego 2005 r. Reakcją organu pierwszej instancji na powyższy wyrok Sądu z dnia 17 listopada 2004 r. było wydanie w dniu [...] maja 2005 r. decyzji nr [...] o umorzeniu postępowania w sprawie stwierdzenia, że zespół dworsko-parkowy podlega przejęciu na cele reformy rolnej na podstawie art. 2 ust. 1 lit. e dekretu. W uzasadnieniu Wojewoda L. podniósł, iż zgodnie z art. 153 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. nr 153, poz.1270 ze zm.), zwanej dalej "p. p. s. a.", ocena prawna i wskazania co do dalszego postępowania wyrażone w orzeczeniu sądu wiążą w sprawie ten sąd oraz organ, którego działanie było przedmiotem zaskarżenia. W tej sytuacji postępowanie w sprawie stało się bezprzedmiotowe, gdyż stosownie do stanowiska Sądu zawartego w uzasadnieniu wyroku z dnia 17 listopada 2004 r. w sprawie badania, czy zespół dworsko-parkowy podlegał działaniu dekretu niedopuszczalna jest droga postępowania administracyjnego. W dniu 10 października 2006 r. W. D. ponownie wniósł o ustalenie, że zespół dworsko-parkowy nie podlegał przejęciu na cele reformy rolnej przeprowadzonej na podstawie dekretu. W uzasadnieniu wniosku podkreślono, że w dniu 5 czerwca 2006 r. Naczelny Sąd Administracyjny w sprawie o sygn. akt. I OPS 2/06 podjął uchwałę w składzie siedmiu sędziów, w której stwierdził, że w sprawach o wyłączenie spod reformy rolnej części, jak i całości nieruchomości właściwa jest droga postępowania administracyjnego. Wnioskodawca wskazał, iż zespół dworsko-parkowy pełnił wyłącznie funkcję mieszkalną i nie pozostawał w funkcjonalnym związku z częścią produkcyjną gospodarstwa rolnego. IV SA/Wa 1266/07 Reakcją Wojewody L. na wniosek z dnia 10 października 2006 r. było wydanie decyzji z dnia [...] listopada 2006 r. nr [...], którą umorzył wszczęte tym wnioskiem postępowanie. W uzasadnieniu organ ten stwierdził, że zgodnie z art. 153 p. p. s. a. jest on związany powyższym wyrokiem, którym Sąd uznał, że właściwą drogą dla postępowania o wyłączenie spod działania dekretu zespołu dworsko-parkowego jest droga postępowania cywilnego, a nie administracyjnego. Zdaniem Wojewody L. niczego w tej kwestii nie zmienia uchwała, na którą powołuje się wnioskodawca. Ponadto organ ten wskazał, iż wyż. wym., nowy wniosek z dnia 10 października 2006 r. nie mógłby zostać rozpatrzony nawet gdyby istniała możliwość pominięcia prawomocnego orzeczenia sądowego ustalającego niewłaściwość Wojewody L. w przedmiotowej sprawie. Zgodnie bowiem z art. 156 § 1 pkt 3 k. p. a. nie jest dopuszczalne ponowne orzekanie w sprawie już rozstrzygniętej inną decyzją ostateczną. Organ pierwszej instancji wskazał, że uprzednio toczące się postępowanie administracyjne z wniosku dotyczącego zespołu dworsko-parkowego zostało umorzone prawomocną decyzją Wojewody L. z dnia [...] maja 2005 r. W wyniku wniesienia przez wnioskodawcę odwołania od wyż. wym. decyzji Wojewody L. z dnia [...] listopada 2006 r. Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi decyzją z dnia [...] maja 2007 r. utrzymał w mocy decyzje organu pierwszej instancji. W uzasadnieniu wskazano, że sprawa z wniosku o ustalenie, że zespół dworsko-parkowy nie podlegał pod działanie dekretu została zakończona ostateczną decyzją Wojewody L. z dnia [...] maja 2005 r. [...], którą umorzono to postępowanie. W związku z tym sprawa ta nie może być ponownie przedmiotem postępowania administracyjnego. W skardze na powyższą decyzję organu drugiej instancji z dnia [...] maja 2007 r. W. D. podniósł, że w sprawie o wyłączenie zespołu dworsko-parkowego spod działania dekretu nie została wydana ostateczna decyzja, ponieważ decyzje Wojewody L. z dnia [...] marca 2002 r. i Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] kwietnia 2004 r. zostały unieważnione wyrokiem wyż. wym. wyrokiem Sądu i należy je w związku z tym traktować jako niebyłe, natomiast powyższa decyzja Wojewody L. z dnia [...] maja 2005 r. o umorzeniu postępowania wszczętego z wniosku z dnia 10 października 2006 r. nigdy skarżącemu nie została doręczona, toteż nie miał on żadnej możliwości odwołania się od niej. W tej sytuacji decyzja Wojewody L. z dnia [...] maja 2005 r. nie może być uznana za IV SA/Wa 1266/07 decyzję prawomocną. Skarżący podniósł ponadto, iż wyż. wym. uchwała Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 5 czerwca 2006 r. istotnie zmieniła sytuacją prawną i w związku z tym wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] maja 2007 r. i decyzji Wojewody L. z dnia [...] listopada 2006 r. oraz o stwierdzenie, że zespół dworsko-parkowy nie podlega działaniu dekretu. W odpowiedzi na skargę Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi podtrzymał swoje stanowisko i wniósł o oddalenie skargi. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje. Uprawnienia wojewódzkich sądów administracyjnych, określone przepisami m. in. art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. nr 153, poz. 1269 ze zm.) oraz art. 3 § 1 p. p. s. a, sprowadzają się do kontroli działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, tj. kontroli zgodności zaskarżonego aktu z przepisami postępowania administracyjnego, a także prawidłowości zastosowania i wykładni norm prawa materialnego. Sąd, badając legalność zaskarżonej decyzji Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] maja 2007 r. w oparciu o wyżej powołane przepisy i w granicach sprawy uznał, iż zaskarżona decyzja nie narusza prawa. Skarżący złożył dwa wnioski o ustalenie, że zespół dworsko-parkowy nie polega działaniu dekretu. Pierwszy wpłynął do Starosty Powiatu [...] w dniu 23 maja 2001 r., natomiast drugi został wniesiony w dniu 10 października 2006 r. Co do obydwu wniosków toczyły się postępowania administracyjne. Pierwsze zostało zakończone ostateczną decyzją Wojewody L. z dnia [...] maja 2005 r. umarzającą to postępowanie, wydaną po wyroku Sądu z dnia 17 listopada 2004 r., w którym Sąd do rozpoznania tej sprawy wskazał drogę postępowania cywilnego. Drugie postępowanie, wszczęte z wniosku z dnia 10 października 2006 r., zostało zakończone zaskarżoną w niniejszej sprawie decyzją Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] maja 2007 r. o umorzeniu tego postępowania z uwagi na wydanie ostatecznej decyzji Wojewody L. z dnia [...] maja 2005 r. W istocie te dwa postępowania administracyjne miały ten sam przedmiot, a była nim kwestia ustalenia, czy zespół dworsko-parkowy podlega działaniu dekretu. Zasadne jest więc stwierdzenie, że wyrok Sądu z dnia 17 listopada 2004 r. dotyczący postępowania z pierwszego wniosku wiąże na podstawie art. 153 p. p. s. a. zarówno organ, jak i Sąd IV SA/Wa 1266/07 w sprawie wszczętej z wniosku z dnia 10 października 2006 r. i skargi na kończącą to postępowanie decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] maja 2007 r. "Sprawę", o której mowa w art. 153 p. p. s. a., należy rozumieć jako sprawę w znaczeniu materialnoprawnym, to znaczy - w tym przypadku - jako ustalenie, że zespół dworsko-parkowy nie podlega działaniu dekretu. A więc, skoro w sprawie o ustalenie, że zespół dworsko-parkowy nie podlega działaniu dekretu zapadł wyrok Sądu z dnia 17 listopada 2004 r., w którym stwierdzono, że nie jest w niej dopuszczalne postępowanie administracyjne, to wyrok ten wiąże także w postępowaniu wszczętym z wniosku z dnia 10 października 2006 r., które miało ten sam przedmiot, co postępowanie zakończone decyzją z dnia [...] maja 2005 r. Nie ma znaczenia przy rozpoznawaniu skargi wydana w dniu 5 czerwca 2006 r. uchwała siedmiu sędziów Naczelnego Sądu Administracyjnego w sprawie o sygn. akt I OPS 2/06, opubl. ONSAiWSA 2006, nr 5, poz. 123, na którą powołuje się skarżący. Zgodnie z tą uchwałą przepis § 5 rozporządzenia może stanowić podstawę do orzekania w drodze decyzji administracyjnej o tym, czy dana nieruchomość lub jej część wchodzi w skład nieruchomości ziemskiej, o której mowa w art. 2 ust. 1 lit. e dekretu. Wydana ona została na podstawie art. 15 § 1 pkt 3 p. p. s. a., który stanowi, że Naczelny Sąd Administracyjny podejmuje uchwały zawierające rozstrzygnięcie zagadnień prawnych budzących poważne wątpliwości w konkretnej sprawie sądowoadministracyjnej. Przedmiotowa uchwała nie została wydana w niniejszej sprawie sądowoadministracyjnej i nie ma pływu na jej rozstrzygnięcie. Sprawy o ustalenie, czy zespół dworsko-parkowy podlega działaniu dekretu dotyczy bowiem wyrok Sądu z dnia 17 listopada 2004 r., w którym dokonano odmiennej niż w wyż. wym. uchwale interpretacji przepisów dekretu i rozporządzenia uznając, że dopuszczalna w tego typu sprawach - i w tej konkretnie - jest droga postępowania cywilnego. Wyrok ten, jak wspomniano wyżej, wiąże Sąd w niniejszej sprawie sądowoadministracyjnej. Ponadto ostateczna decyzja Wojewody L. z dnia [...] maja 2005 r. o umorzeniu postępowania z wniosku, który wpłynął do Starosty [...] w dniu 23 maja 2001 r., jest przeszkodą do wydania ponownego rozstrzygnięcia w sprawie. Przyjęta w procedurze administracyjna konstrukcja umorzenia postępowań w drodze decyzji powoduje, iż stabilność decyzji ostatecznej o umorzeniu postępowania korzysta z tej samej ochrony jak każda inna decyzja. Wzruszenie jej może nastąpić jedynie w jednym z nadzwyczajnych trybów przewidzianych w k. p. a., a nowa decyzja w tej samej sprawie wydana w zwyczajnym trybie zawsze musi spotkać się ze skutecznym zarzutem nieważności (art. 156 § 1 pkt 3 k.p.a.). Mając powyższe na uwadze Sąd na podstawie art. 151 p. p. s. a. oddalił skargę.