IV SA/Wa 1272/09

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie - Joanna Dziedzic po rozpoznaniu w dniu 5 listopada 2009 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku Towarzystwa O.z siedzibą w W. o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi Towarzystwa O. z siedzibą w W. na uchwałę Rady W. z dnia [...] lutego 2009 r. Nr [...] w przedmiocie uchwalenia miejscowego planu zagospodarowania przestrzennego postanawia: odmówić przyznania prawa pomocy. Towarzystwo O. z siedzibą w W. zwróciło się do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym, obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych w niniejszej sprawie. Z treści złożonego na urzędowym formularzu wniosku z dnia 21 lipca 2009 r. oraz znajdujących się w aktach sądowych dokumentów: kopii zaświadczenia Prezydenta W. z dnia [...] marca 2009 r. oraz kopii regulaminu wynika, że wnioskodawca jest stowarzyszeniem zwykłym. Stowarzyszenie nie posiada majątku, rachunku bankowego, nie pobiera składek członkowskich. Działalność Stowarzyszenia opiera się na pracy społecznej jego członków. Uzupełniając na wezwanie Sądu wniosek o przyznanie prawa pomocy wnioskujące Stowarzyszenie w dniu 26 października 2009 r. złożył pismo, w którym oświadczyło, iż liczba członków Stowarzyszenia wynosi 10 osób, od członków nie są pobierane składki członkowskie. Wskazało, iż Stowarzyszenie zostało założone w lutym 2009 r., w związku z tym, pierwsze roczne sprawozdanie finansowe zobowiązane będzie złożyć do 31 marca 2010 r. Do tego czasu, jak twierdzi, nie jest w stanie uzyskać żadnych dokumentów potwierdzających stan finansowy Stowarzyszenia. Podkreślono, iż uiszczona opłata sądowa pochodzi z prywatnych zasobów pieniężnych członków Stowarzyszenia. Rozpoznając wniosek skarżącego Stowarzyszenia należy stwierdzić, że nie zasługuje on na uwzględnienie. Rozważając zasadność przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie, w pierwszej kolejności należy zauważyć, że stowarzyszenia - podobnie, jak wiele innych organizacji tego typu - zobligowane są do zapewnienia środków na prowadzenie działalności określonej w statucie, bądź regulaminie. Określając cele i formy działania stowarzyszenia, jego założyciele, a następnie członkowie powinni zatem przewidywać środki, z jakich będzie finansowana działalność statutowa/regulaminowa. Zgodnie z ust. 9 pkt 5 regulaminu Towarzystwa O. działa ono m.in. poprzez występowanie na prawach strony w procesach sądowych związanych z ochroną herpetofauny i jej siedlisk. Chcąc realizować swoją działalność regulaminową Stowarzyszenie musi się zatem liczyć z koniecznością ponoszenia kosztów postępowania sądowego, w tym postępowania sądowoadministracyjnego. Stosownie bowiem do reguły zawartej w art. 199 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm., dalej powoływanej również jako P.p.s.a.), strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Jedynie w sytuacji, gdy Stowarzyszenie wykazałoby, że nie ma żadnych środków na poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania można przyznać mu prawo pomocy w zakresie całkowitym (art. 246 § 2 pkt 1 ppsa) lub, gdy wykazałoby, iż nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania (art. 246 § 2 pkt 2 ppsa), można byłoby przyznać mu prawo pomocy w zakresie częściowym. Trzeba jednak przy tym podkreślić, iż prawo pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest formą dofinansowania strony z budżetu państwa. Z tego względu powinno się sprowadzać do wypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe. Ubiegając się o zwolnienie od obowiązku partycypowania w kosztach postępowania osoba prawna (inna jednostka organizacyjna nieposiadająca osobowości prawnej), obowiązana jest wykazać nie tylko, że nie posiada adekwatnych środków na poniesienie kosztów postępowania, ale również, że nie ma ich mimo, iż podjęła wszelkie niezbędne kroki, aby zdobyć fundusze na pokrycie tych wydatków (J.P. Tarno, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz. Warszawa 2008 r., str. 587). Skarżące Towarzystwo jest stowarzyszeniem zwykłym w rozumieniu ustawy z dnia 7 kwietnia 1989 r. Prawo o stowarzyszeniach (Dz. U. z 2001 r. Nr 79, poz. 855 ze zm.), w związku z czym, stosownie do treści art. 42 ust. 1 pkt 4 i 5 tej ustawy nie może prowadzić działalności gospodarczej, przyjmować darowizn, spadków i zapisów oraz otrzymywać dotacji, a także korzystać z ofiarności publicznej. Środki na swoją działalność uzyskuje zaś ze składek członkowskich (art. 42 ust. 2 powołanej ustawy). Ustawowe ograniczenie źródeł finansowania stowarzyszenia zwykłego nie oznacza jednak, że określając cele i formy działania założyciele nie mają obowiązku przewidzieć środków na działalność takiego stowarzyszenia, zawierając w tym zakresie odpowiednie postanowienia w regulaminie stanowiącym podstawę jego funkcjonowania. Realizując cele regulaminowe, np. poprzez wszczynanie postępowań przed sądami administracyjnymi, członkowie Stowarzyszenia powinni z kolei - w razie trudności w prowadzeniu działalności regulaminowej - podjąć odpowiednie kroki w celu uzyskania niezbędnych środków finansowych, chociażby przez uchwalenie obowiązku opłacania składek członkowskich. Brak zapewnienia stałego źródła dochodów nie może przemawiać za uprzywilejowanym traktowaniem Stowarzyszenia przy rozpatrywaniu jego wniosku o przyznanie prawa pomocy. Zwolnienie strony od kosztów postępowania sądowego, w sytuacji, kiedy sama pozbawia się możliwości uzyskania środków finansowych, jest niezasadne. Skarżące Stowarzyszenie realizując swój cel statutowy jakim jest ochrona krajowych gatunków płazów i gadów, poprzez występowanie w postępowaniach sądowych, powinno liczyć się z koniecznością ponoszenia kosztów sądowych w postępowaniach, w których uzna swój udział ze celowy i mieć przygotowane na ten cel odpowiednie środki finansowe. Dostępność do sądu wymaga z natury rzeczy posiadania środków finansowych. W razie trudności przy finansowaniu prowadzonej działalności, przed sięgnięciem po środki z budżetu państwa, zarząd Stowarzyszenia w pierwszej kolejności powinien zaś wprowadzić takie rozwiązania organizacyjne (ustalenie składki członkowskiej na odpowiednio wysokim poziomie, zwiększenie liczby członków), aby zapewnić sobie we własnym zakresie środki niezbędne do prowadzenia tej działalności. Niepodejmowanie kroków zmierzających do zapewnienia takich środków nie może zatem przemawiać za uprzywilejowanym traktowaniem Stowarzyszenia przy rozpatrywaniu jego wniosku o przyznanie prawa pomocy. Przerzucanie ciężaru funkcjonowania organizacji na państwo, np. poprzez zwolnienie od kosztów sądowych, spowodowałoby, że faktycznie działalność stowarzyszenia stałaby się finansowana ze środków publicznych, a to prowadziłoby do zaprzeczenia zasady, że stowarzyszenie prowadzi działalność na bazie własnego majątku. Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej przewiduje bowiem prawo obywateli do zrzeszania się m.in. w stowarzyszenia, jednakże nie gwarantuje wszystkim stowarzyszeniom prawa do finansowania ich działalności przez Państwo (zob. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 20 grudnia 2006 r., sygn. akt II OZ 1433/06.). Należy zauważyć, że od momentu założenia Stowarzyszenia– tj. od lutego 2009 r., wnioskujące Stowarzyszenie, które liczy 10 członków, nie pobiera składek członkowskich. Okoliczność ta, w ocenie referendarza sądowego świadczy o tym, iż Stowarzyszanie nie podejmuje wszelkich niezbędnych kroków w celu zdobycia funduszy na pokrycie wydatków związanych z jego funkcjonowaniem, co w świetle przesłanek art. 246 § 2 pkt 2 P.p.s.a. należy ocenić jako brak wykazania, że strona nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Wobec powyższego wniosek Stowarzyszenia o zwolnienie od kosztów sądowych należy uznać za niezasadny. W tym stanie rzeczy, na podstawie art. 246 § 2 pkt 2 i art. 258 § 2 pkt 7 P.p.s.a., należało orzec jak w postanowieniu.