IV SA/Wa 1272/17

Starszy referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie Monika Stępkowska-Bigiej po rozpoznaniu w dniu 16 lipca 2018 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku adwokata K. P. o przyznanie kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu w postępowaniu przed sądem administracyjnym w pierwszej instancji oraz w postępowaniu przed sądem administracyjnym w drugiej instancji w sprawie ze skargi H. M. i S. M. na decyzję Dyrektora Regionalnego Zarządu Gospodarki Wodnej w [...] z dnia [...] marca 2017 r. nr [...] w przedmiocie umorzenie postępowania postanawia: 1) odmówić przyznania kosztów z tytułu nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu przed sądem w pierwszej instancji; 2) przyznać adwokatowi K. P. ze środków budżetowych Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie kwotę 120 (sto dwadzieścia) zł tytułem wynagrodzenia za zastępstwo prawne wykonane na zasadzie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym w drugiej instancji oraz kwotę 27,60 zł (dwadzieścia siedem 60/100) stanowiącą 23 % podatku od towarów i usług. Postanowieniem z dnia 27 lipca 2017 r. referendarz sądowy przyznał H. M. i S. M. (skarżącym) prawo pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych oraz ustanowienia adwokata. Okręgowa Rada Adwokacka w [...] pismem z dnia 30 sierpnia 2017 r. poinformowała, że wyznaczyła adw. K. P. pełnomocnikiem z urzędu dla skarżących. W dniu 22 września 2017 r. adw. M. B., działająca na podstawie substytucji wyznaczonego pełnomocnika z urzędu, stawiła się w sądzie w celu zapoznania się z aktami sprawy. Wyrokiem z dnia 1 grudnia 2017 r. wydanym na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie oddalił skargę w niniejszej sprawie. W dniu 7 grudnia 2018 r. pełnomocnik z urzędu skarżących złożył wniosek o sporządzenie uzasadnienia wyroku, jednocześnie domagając się przyznania kosztów udzielonej pomocy prawnej z urzędu i oświadczył, że udzielona pomoc nie została ani w całości, ani w części opłacona. Na skutek wniosku o sporządzenie uzasadnienia pełnomocnikowi z urzędu został doręczony wyrok wraz z uzasadnieniem. W dniu 30 maja 2018 r. adw. K. P. złożył opinię o braku podstaw do wniesienia skargi kasacyjnej oraz wniósł o zasądzenie kosztów nieopłaconej pomocy prawnej za sporządzenie opinii i oświadczył, że wynagrodzenie za sporządzenie opinii nie zostało uiszczone ani w całości ani w części. W tym stanie sprawy stwierdzono, co następuje: Zgodnie z treścią art. 250 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2017 r., poz. 1369 ze zm.), dalej ppsa, wyznaczony adwokat, radca prawny, doradca podatkowy albo rzecznik patentowy otrzymuje wynagrodzenie odpowiednio według zasad określonych w przepisach o opłatach za czynności adwokatów, radców prawnych, doradców podatkowych albo rzeczników patentowych w zakresie ponoszenia kosztów nieopłaconej pomocy prawnej oraz zwrotu niezbędnych i udokumentowanych wydatków. Zgodnie z utrwalonym w orzecznictwie poglądem, który referendarz sądowy rozpoznający przedmiotowy wniosek w pełni podziela, przywołany powyżej przepis art. 250 ppsa nie nakłada na sąd obowiązku uwzględnienia każdego wniosku pełnomocnika o zwrot kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu. Wniosek o przyznanie pełnomocnikowi wynagrodzenia podlega bowiem ocenie pod kątem jakości usług świadczonych w ramach pomocy prawnej. Pełnomocnikowi, ustanowionemu na podstawie art. 244 ppsa, należy się wynagrodzenie, w zakresie określonym w art. 250 ppsa, jedynie za pomoc prawną rzeczywiście udzieloną. Decyzja o przyznaniu pomocy prawnej powoduje bowiem, że to Skarb Państwa przejmuje na siebie ciężar finansowy związany z wynagrodzeniem pełnomocnika z urzędu i że sąd, jako dysponent środków publicznych, odpowiada za zasadność i legalność ich wydatkowania. Oznacza to konieczność ustalenia, czy pomoc prawna rzeczywiście została udzielona (tak: w postanowieniu NSA z dnia 9 stycznia 2014 r., sygn. akt I OZ 1226/13; por. także: wyrok NSA z dnia 8 stycznia 2010 r. sygn. akt I FSK 1648/08; postanowienie NSA z dnia 21 października 2010 r. sygn. akt II FSK 83/09 – www.cbois.nsa.gov.pl). W rozpoznawanej sprawie, mając na uwadze wyżej wskazane stanowisko judykatury stwierdzono, że wniosek adwokata K. P. o przyznanie wynagrodzenia za zastępstwo prawne udzielone na zasadzie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem w pierwszej instancji, nie zasługuje na uwzględnienie. Należy wskazać, że pełnomocnik substytucyjny, działający z upoważnienia adwokata z urzędu, w postępowaniu przed sądem pierwszej instancji raz stawił się w sądzie w celu zapoznania się z aktami sprawy (w dniu 22 września 2017 r.). Do wydania wyroku (w dniu 1 grudnia 2017 r.), nie podjęto żadnych czynności, które mogłyby zostać uznane za udzielenie rzeczywistej pomocy prawnej. W ocenie referendarza sądowego zapoznanie się z aktami sprawy stanowi jedynie czynność przygotowawczą podjętą w celu udzielenia właściwej pomocy prawnej (polegającej np. na sporządzeniu pisma procesowego zawierającego stanowisko pełnomocnika z urzędu w sprawie). Analizując zakres podjętych przez pełnomocnika czynności (zapoznanie się z aktami sprawy) trudno uznać, że pełnomocnik ustanowiony w ramach prawa pomocy udzielił stronie – na etapie postępowania w pierwszej instancji - rzeczywistej pomocy prawnej. Natomiast samo złożenie wniosku o sporządzenie uzasadnienia wyroku stanowi czynność przygotowawczą do ewentualnego udzielenia stronie pomocy prawnej (np. w postaci sporządzenia skargi kasacyjnej lub sporządzenia opinii o braku podstaw do wniesienia skargi kasacyjnej) w drugiej instancji, co w niniejszej sprawie miało miejsce, bowiem pełnomocnik z urzędu sporządził opinię o braku podstaw do wniesienia skargi kasacyjnej. W tej sytuacji należy uznać, że udzielił on skarżącemu pomocy prawnej w postępowaniu w drugiej instancji i za tę pomoc należy przyznać mu wynagrodzenie. Szczególne zasady ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej, udzielanej przez adwokata ustanowionego z urzędu, reguluje w rozpatrywanej sprawie rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 3 października 2016 r. w sprawie ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej przez adwokata z urzędu (Dz. U. z 2016 r. poz. 1714). W myśl § 21 ust. 1 pkt 2 lit. "b" tego rozporządzenia, opłata za sporządzenie i wniesienie skargi kasacyjnej albo za sporządzenie opinii o braku podstaw do wniesienia skargi kasacyjnej wynosi – 50 % opłaty określonej w pkt. 1, a jeżeli nie prowadził sprawy ten sam adwokat w drugiej instancji - 75 % tej opłaty, w obu przypadkach nie mniej niż 120 zł. Opłata określona w pkt. 1 omawianego przepisu wynosi 240 zł. Natomiast stosownie do treści § 4 ust. 3 powołanego rozporządzenia w sprawach, w których strona korzysta z pomocy prawnej udzielonej przed adwokata ustanowionego z urzędu, opłaty, o których mowa w ust. 1 i 2 podwyższa się o kwotę podatku od towarów i usług wyliczoną według stawki podatku obowiązującej dla tego rodzaju czynności na podstawie przepisów o podatku od towarów i usług. W rozpoznawanej sprawie pełnomocnik z urzędu sporządził opinię o braku podstaw do wniesienia skargi kasacyjnej oraz złożył wniosek o zasądzenie kosztów nieopłaconej pomocy prawnej zawierający oświadczenie o nieopłaceniu tych kosztów ani w całości ani w części. W tej sytuacji uznano, że należy mu przyznać wynagrodzenie za zastępstwo prawne w kwocie 120 zł (50 % stawki, bowiem został ustanowiony i wyznaczony przed wydaniem orzeczenia kończącego postępowanie w pierwszej instancji) i podwyższyć tę kwotę o kwotę podatku od towarów i usług (23%). Mając powyższe na uwadze, na podstawie powołanych wyżej przepisów oraz art. 258 § 2 pkt 8 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, postanowiono jak w sentencji.